Ægir

Årgang

Ægir - 01.07.1989, Side 58

Ægir - 01.07.1989, Side 58
398 ÆGIR 7/89 ÍSLENSKUR SJÁ VARÚTVEGUR í TUTTUGU ÁR Vegna fréttaflutnings sem í síbylju dynur á fólki um erfiða afkomu fyrirtækja í sjávarútvegi, hættir almenningi til að sjást yfir hvílíkur vaxtarbroddur sjávarút- vegurinn hefur verið á liðnum árum og er enn í dag. Undirstaða aukinna þjóðartekna íslendinga hefur verið og er sjávarútvegur og verður svo enn um ókomin ár. Menn ættu að hafa hugfast að fyrir tuttugu árum voru „fræðing- ar" að gera spár um þróun íslenska hagkerfisins næstu áratugina. Þar var reglan sú að gert var ráð fyrir minnkandi vægi sjávarútvegs í þjóðarframleiðslu og talið líklegt að árið 1990 væru sjávarafurðir einungis 30-40% af verðmæti vöruútflutnings. Aðrar atvinnu- greinar, einkum iðnaður, kæmu til með að standa undir hagvexti á íslandi. Mikilvægi sjávarútvegs hefur í raun aukist á þessum árum. Nokkurn veginn sama hlutfall hreinna gjaldeyristekna fæst frá sjávarútvegi í dag og fyrir tuttugu árum, þrátt fyrir gífurlega aukn- ingu gjaldeyristekna á þessu tíma- bili. Spár fyrri ára voru ekki vegna ofmats manna á möguleikum stór- iðju og annars iðnaðar, heldur af ríkjandi vanmati á vaxtarmögu- leikum sjávarútvegs. Löngum hefur verið sagt að seinni heimsstyrjöldin hafi orðið til að fleyta íslendingum í einu vetfangi inn í hóp þeirra þjóða sem hæstar hafa tekjurnar. Annað stökk var svo tekið tiltölulega nýlega, sem hefur haft jafnmikil og til lengri tíma meiri áhrif á velferð landsmanna. Útfærsla landhelginnar úr 12 mílum í 200 mílur hefur leitt til stóraukinna út- flutningstekna og vaxandi ríki- dæmis þjóðarinnar. Merkilegt má telja að þessi mesti viðburður seinni ára hvað varðar áhrif á lífs- kjör íslendinga hefur að mestu gleymst í þrasi um skammtíma- lausnir í efnahagsmálum. En hversvegna að segja í öðru orðinu að sjávarafurðir séu sama hlutfall af hreinum gjaldeyris- tekjum landsmanna í dag og fyrir tuttugu árum og í hinu orðinu að mikilvægi sjávarútvegsins hafi aukist? Ástæðan fyrir þessu er ein- föld. Fyrir tuttugu árum voru erlendar skuldir landsmanna lítið brot af því sem nú er. Þessar skuldir verða ekki greiddar niður nema með þeim gjaldeyri sem sjávarútvegurinn skapar. Engin önnur atvinnugrein í landinu er fær um að standa undir vaxta- greiðslum og afborgunum af er- lendum lánum. Hafa skal í huga að milli 70 og 80% af gjaldeyris- tekjum landsmanna koma beint eða óbeint frá sjávarútveginum. Ef eitthvað gæti hugsanlega skeð sem leitt gæti til hruns í sjávarút- vegi á þessari stundu, þá sæju landsmenn erlendar skuldir þjóðarinnar margfaldast áður en varði í hlutfalli við þjóðarauð þótt engin ný erlend lán kæmu til. Því hefur talsvert verið haldið á lofti á undanförnum árum að gjaldeyristekjur landsmanna af sjávarútvegi fari stöðugt minnk- andi sem hlutfall af heiIdargjald- eyristekjum. Þetta er á nokkrum misskilningi byggt. Viðskipt3' jöfnuður landsins er samansettur af tveimur meginstærðum, vöru- skiptajöfnuði og þjónustujöfnuði- Vöruskiptajöfnuður gefur mismun verðmæta útfluttrar vöru og inn' fluttrar. Þjónustujöfnuður segir hinsvegar til um mismun á verð- mæti útfluttrar þjónustu og inn' fluttrar. Hlutfall sjávarútvegs at útfluttum vörum er yfirleitt á bilinU 70-80% af heildarvöruútflutning1- í umræðum síðastliðin ár um minnkandi hlutfall sjávarafurða at gjaldeyristekjum er venjan sú a taka verðmæti útfluttra sjávaf afurða og reikna sem hlutfall a heildarútflutningi vöru og þien ustu. Þetta er ekki einungis vi andi heldur beinlínis rangt. ífyr5ta lagi eru ýmsar vörur, sem bein eða óbeint eru framleiðsla sjávar útvegs, taldar sem iðnaðarvörur. t.d. niðurlagðar og niðursoðnar sjávarafurðir sem að frátalinni stor iðju eru stærsti liður útflutts 'ðn' varnings. í öðru lagi sá útflutn ingur sem verið hefur í nV örustum vexti á síðustu árum< þ.e.a.s. tækjabúnaður og veiðar^ færi, sem er bein afleiðing öflugum sjávarútvegi og væn e til staðar án öflugs aðhalds sjávar útvegs. * Útflutt þjónusta er hinsvegar a stórum hluta tilkomin vegna far gjalda af útfluttum sjávarafurðun1' útflutningi sem farið hefur m^ vaxandi á seinni árum vegna a ins útflutnings ísfisks. Flesta a

x

Ægir

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ægir
https://timarit.is/publication/584

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.