Fréttablaðið - 27.08.2011, Blaðsíða 13

LAUGARDAGUR 27. ágúst 2011 13
Landsbanki Íslands hefur sent frá sér umsögn um fiskveiði-
stjórnunarfrumvarp sjávarútvegs-
ráðherra sem mikið hefur verið til
umræðu síðustu daga. Bankinn
lýsir sig andsnúinn hverskyns tak-
mörkun á nýtingarrétti útgerðar-
innar á fiskveiðiauðlindinni og
leggst gegn því sem í umsögn-
inni er kallað „bann við framsali,
bann við veðsetningu og aukin völd
sjávarútvegsráðherra við úthlutun
aflaheimilda“.
Það eru ekki einungis áhrif
frumvarpsins á rekstrarskilyrði
sjávarútvegsins og nýtingu sjávar-
auðlinda sem bankinn ber fyrir
brjósti í umsögn sinni. Áhrif frum-
varpsins á fjárhagsstöðu og rekstr-
arafkomu Landsbankans vega aug-
ljóslega jafn þungt, þegar betur
er að gáð. Það er einmitt sá þátt-
ur umsagnarinnar sem nú verður
nánar vikið að.
Veðsetning aflaheimilda
Í fyrsta lagi er augljóst að bankinn
leggst gegn öllum þeim breytingum
sem boðaðar eru í frumvarpinu.
En bankinn gengur lengra. Hann
leggst einnig gegn banni við veð-
setningu aflaheimilda, sem vissu-
lega er gert ráð fyrir í frumvarp-
inu en felur þó ekki í sér eiginlega
breytingu á löggjöf. Það vill nefni-
lega þannig til að veðsetning afla-
heimilda er nú þegar bönnuð að
lögum og hefur svo verið frá árinu
1997, eins og fram kemur í lögum
um samningsveð nr. 75/1997 þar
sem segir:
„Eigi er heimilt að veðsetja rétt-
indi til nýtingar í atvinnurekstri,
sem skráð eru opinberri skráningu
á tiltekið fjárverðmæti og stjórn-
völd úthluta lögum samkvæmt, t.d.
aflahlutdeild fiskiskips og greiðslu-
mark bújarðar.“ (4. mgr., 3.gr.)
Í ljósi þessarar lagagreinar er
athyglisvert að lesa lýsingu Lands-
bankans á því hvernig brot á þess-
um lögum hafa gengið fyrir sig, að
því er virðist óáreitt í gegnum tíð-
ina. Bankinn viðurkennir að verð-
mæti þeirra eigna sem sjávarút-
vegsfyrirtæki hafa lagt að veði
sem tryggingu fyrir lánum á síð-
ustu árum hafi að „langstærstum
hluta“ byggst á aflaheimildum.
„Aflaheimildir hafa fylgt veðsett-
um skipum en hægt hefur verið að
flytja heimildirnar yfir á önnur
skip með samþykki veðhafa. Með
frumvarpinu er fótunum kippt
undan þessum möguleika fyrir-
tækjanna“ segir í umsögninni.
Hér sjáum við svart á hvítu þá
bóluhagfræði sem var orsök fjár-
málahrunsins 2008. Veðsetning
aflaheimilda hefur skapað aukna
eftirspurn eftir kvóta, sú eftir-
spurn hefur hækkað kvótaverð
sem aftur hefur hækkað lánin …
og þannig koll af kolli. Bankarn-
ir voru virkir gerendur í þessum
spíral og áttu þannig sinn þátt í því
að sprengja upp kvótaverðið. Þetta
er ein ástæða þess að menn hafa
viljað reisa skorður við veðsetn-
ingu aflaheimilda og stilla þar með
af lánaumhverfi sjávarútvegsins.
Útgerðarmenn hafa sjálfir reikn-
að það út að fjárfesting í íslensk-
um sjávarútvegi undanfarinn ára-
tug hafi verið nálægt 90 milljörðum
króna. Á sama tíma skuldaði grein-
in á milli 500 og 600 milljarða. Er
nema von þó að spurt sé hvað hafi
þá orðið um þá 400 til 500 milljarða
sem ekki var varið í fjárfestingar
innan greinarinnar? Fram hefur
komið að afskriftir námu 120 millj-
örðum á sama tíma en verðmæti
fiskiskipaflotans árið 2010 var
123 milljarðar, samkvæmt tölum
Hagstofu Íslands.
Rangar forsendur
Ein meginástæða þess að Lands-
bankinn lýsir sig andsnúinn
fyrirhuguðum breytingum á fisk-
veiðistjórnuninni eru þau áhrif
sem hann telur að breytingar
muni hafa á fjárhagsstöðu bank-
ans. Fram kemur í umsögninni að
18,4% af heildarútlánasafni bank-
ans muni verða fyrir áhrifum, en
það er lánasafn sem nemur 114,4
milljörðum króna. Bankinn gefur
sér þó þá undarlegu forsendu að
„ekki komi til endurnýjunar á afl-
heimildum til lántaka og miðað við
15 ára greiðslustreymi“. Bankinn
gefur sér sumsé að engin endur-
úthlutun muni eiga sér stað á afla-
heimildum eftir fimmtán ár, og
þetta muni skerða lánveitingar til
sjávar útvegsfyrirtækja um 22%
eða 25 milljarða króna.
Það er deginum ljósara að þessi
forsenda, sem bankinn kallar
„varúðarnálgun“, fær ekki með
neinu móti staðist. Fiskveiðar verða
áfram stundaðar á Íslandsmiðum
án tillits til þess hvaða fiskveiði-
stjórnunarkerfi verður við lýði.
Aflaheimildum mun ávallt verða
úthlutað með einhverjum hætti til
þeirra sem stunda sjósókn, hvort
sem það gerist á forsendum núver-
andi kvótakerfis eða eftir öðrum
leiðum. Og það er jafn víst að fjár-
málastofnanir muni hér eftir sem
hingað til vera reiðubúnar að veita
vel reknum sjávarútvegsfyrirtækj-
um lán til arðbærra fjárfestinga.
Eitt vil ég þó taka undir í umsögn
Landsbankans: Hagkvæm nýting
sjávarauðlinda ræðst að mestu leyti
af þeim leikreglum og skilyrðum
sem sjávarútveginum eru sköpuð.
Það eru einmitt hinar bjöguðu leik-
reglur sem ríkt hafa í þessari grein
undanfarna áratugi, sú röskun og
það óréttlæti sem af þeim hafa hlot-
ist, sem eru ástæða þess að menn
vilja breytingar á kerfinu.
Frumvarp sjávarútvegsráðherra
um breytingar á stjórnun fiskveiða
er vissulega ekki fullkomið og um
það eru skoðanir skiptar, jafnt
innan stjórnarmeirihlutans sem
úti í samfélaginu. Sjálf hef ég gagn-
rýnt margt sem þar kemur fram og
ég lít á það sem skyldu stjórnvalda
að hlusta á gagnrýni. En það er líka
skylda þeirra sem setja fram slíka
gagnrýni að gera það á málefnaleg-
um og skynsamlegum forsendum.
Verður þá enginn fiskur veiddur meir?
Sjávarútvegsmál
Ólína
Þorvarðardóttir
varaformaður
sjávarútvegsnefndar
Alþingis
Það er alveg ljóst að ráðherrar geta ekki
beitt handafli gegn ákvörðunum sem
teknar eru af stjórnendum háskóla …
Hver er uppáhaldsborgin þín?
Komdu á www.icelandair.is/uppahaldsborg og segðu okkur hver er uppáhaldsborgin
þín og hvers vegna. Þú gætir verið á leiðinni til hennar í boði Icelandair.
Innifalið: Flug aðra leiðina og flugvallar skattar. Þessi ferð gefur frá 1.500 til 4.500 Vildarpunkta aðra leiðina.