Fréttablaðið - 27.08.2011, Blaðsíða 30

27. ágúst 2011 LAUGARDAGUR30
S
umrin á Íslandi eru frá-
bær með grillveislum,
göngutúrum, útilegum og
almennu djammi langt
fram eftir morgni. Þrátt fyrir það
hikaði ég ekki við að slá til þegar
mér bauðst að fara til Afríkuríkis-
ins Tógó að vinna á barnaheimili
fyrir munaðarlaus börn á vegum
hugsjónafélagsins SPES í sumar.
Ég vissi reyndar ekkert um landið
nema það sem ég las á Wikipedia,
enda var ég of upptekin við að
dusta rykið af menntaskólafrönsk-
unni til þess að kynna mér málin
betur.
Ég og Ásta Briem kvikmynda-
gerðarkona lögðum af stað út í
óvissuna í byrjun júní með heil-
an helling af græjum í fartesk-
inu, enda hugmyndin sú að gera
heimildarmynd meðan á dvölinni
stæði. Við lentum í höfuðborginni
Lomé um kvöld og úti var kolniða-
myrkur. Þegar bíllinn nálgaðist
barnaheimilið heyrði ég öskur og
læti í fjarska sem jukust eftir því
sem nær dró. Skyndilega opnað-
ist bílhurðin og ég var dregin út
af 102 börnum. Ég sá farangur-
inn minn leysast upp og öll börn-
in vildu fá að heilsa okkur. Þetta
var yfirþyrmandi og ég uppgötv-
aði nákvæmlega á þessari stundu
hvað 102 börn eru rosalega mörg
börn.
Gangandi lottómiði
Fyrstu dögunum eyddum við
aðallega í að fræðast um barna-
heimilið og umhverfi þess og
reyna að kynnast börnum sem öll
litu nákvæmlega eins út í okkar
augum. Ég reyndi ýmsar aðferð-
ir til að þekkja þau í sundur. Ég
tók myndir af þeim, lét þau skrifa
niður nöfnin sín í bókina mína
og punktaði svo hjá mér öll sér-
kenni sem ég sá, til dæmis bólur
eða skarð í tönnum. En allt kom
fyrir ekki. Þetta voru hreinlega
svo svakalega mörg börn og ég
kunni einungis örfáar setningar
á frönsku. Ég held þó að mér hafi
tekist ágætlega að fela hversu illa
þetta gekk hjá mér. Það fyndnasta
var þó að eftir mánaðardvöl var
starfsfólkið enn að ruglast á mér
og Ástu. Við lítum alveg eins út í
þeirra augum.
Í upphafi var ákveðið að við
myndum vera á barnaheimilinu
í tvo og hálfan mánuð. Á þess-
um stutta tíma var ég ákveðin í
að kynnast börnunum, landinu
og menningunni. Ég lagði mig
fram við að falla inn í hópinn en
það gekk ekkert of vel. Fyrir það
fyrsta er ég hvít með ljóst hár.
Þó svo að ég hafi látið sauma á
mig afríska kjóla og orðið mjög
brún, að mínu mati, þá reyndist
það ekki nóg til þess að falla inn
í hópinn. Mig grunaði ekki að ég
myndi vekja svona mikla athygli.
Ég hef aldrei haft neitt á móti
athygli sem slíkri, en þessi tegund
af athygli var vægast sagt óþægi-
leg. Þarna hanga flestir karlmenn
allan daginn og hafa því nægan
tíma til að eltast við hvítar gellur.
Mér leið stundum eins og ég
væri gangandi lottómiði. Þegar
mennirnir sáu mig koma gang-
andi var augljóst hvernig sjáöldr-
in á þeim glenntust út. Sumir litu
tvisvar en aðrir réttu úr sér. Síðan
hugsuðu þeir líklega (ekki það að
ég hafi hugmynd um hvað þeir
hugsuðu): „Nauts, hérna kemur
gangandi rík hvít kona. Ég tapa
nú ekkert á því að reyna við hana.
Kannski vill hún mig og svo gift-
um við okkur og þá fæ ég vega-
bréfsáritun og ég get flutt burt.
Ég læt reyna á það!“ Svo buðu
þeir góðan dag, flautuðu á mig,
hrópuðu, kölluðu, eltu mig eða
gerðu hvað sem þeim datt í hug
til að ná athygli. Það gat verið
ferlega pirrandi.
Karlmenn sem gera ekki neitt
Aldrei létu konurnar svona. En
þær voru auðvitað of upptekn-
ar af því að vinna. Hvert sem
ég fór sá ég stritandi konur. Þær
selja vörurnar sínar á mörkuðum,
sauma föt, elda mat, ala upp börn,
þvo þvott, vinna í verslunum og
reka barnaheimili. Í raun og veru
sinna þær öllum almennum störf-
um í Tógó. Karlmennirnir virð-
ast hreinlega ekki gera neitt. Einu
karlmennirnir sem ég sá vinna
nokkuð voru örfáir leigubílstjórar
(og það eru sko ekki margir leigu-
bílar í Lomé).
Konurnar ganga með vörurnar
sínar á höfðinu milli staða í steikj-
andi hita. Þær ganga um beinar í
baki og þetta virðist vera lítið mál
fyrir þær. Ég hugsaði: ef þetta er
svona lítið mál, af hverju gera
þetta ekki allir? Svo ég ákvað að
æfa mig. Þegar ég var komin upp
á lagið með að ganga rólega án
þess að líta til hliðar með tveggja
lítra flösku af vatni á hausnum
var ég til í slaginn. Ég stöðvaði
konu sem var að selja ananas og
spurði hana hvort ég mætti prófa.
Annað slagið hef ég verið að lyfta
hjá Orra einkaþjálfara í World
Class svo ég var hvergi bangin.
En stóri balinn, sem var troð-
fullur af ferskum ananas, var svo
þungur að ég gat hreinlega ekki
loftað honum! Þetta er sem sagt
miklu erfiðara en ég hélt og ég er
hætt við að innleiða þennan sið á
Íslandi. Og ekki má gleyma því
að þessar konur eru oftast með
nokkra krakka á bakinu líka.
Svitaframleiðslan í Lomé
Mér þótti erfiðast að sætta mig
við tímann, eða öllu heldur tíma-
leysið. Í Tógó gengur enginn með
klukku og planleggingar fram í
tímann eru næstum ómögulegar.
Ef okkur var sagt að eitthvað ætti
að gerast klukkan tíu, þá var það
eina sem við gátum verið viss-
ar um að það myndi ekki gerast
klukkan tíu. Ef ég pantaði leigubíl
var hann alltaf á leiðinni. Hann
gat jafnvel komið daginn eftir.
Það er erfitt að útskýra þetta en
eftir ákveðinn tíma hætti ég að
pæla í þessu. Ég hætti einfald-
lega að bíða og svo gerðust hlut-
irnir bara einhvern veginn. Ég
skipti um lífstempó.
Aldrei hef ég svitnað jafn mikið
á ævinni. Ég hef fengið áhyggjur
af litlum svitablettum undir hönd-
unum hérna heima, en þeir eru
brandari við hliðina á svitafram-
leiðslunni í Lomé. Blettirnir sem
þar mynduðust runnu bara saman
í eitt og ekkert þýddi að velta sér
upp úr því. Rakinn var svo mikill
að hárið þornaði ekki allan dag-
inn. Kosturinn við þetta er að
húðin verður dúnmjúk. Ég notaði
ekki neitt krem í allt sumar og
olnbogarnir og hælarnir, sem eiga
það til að þorna, urðu jafn mjúkir
og kinnarnar á litlum börnum.
Átök við eðlu á baðherberginu
Þarna var allt fullt af eðlum og ég
var hrædd við þær. Ég þori varla
að viðurkenna það. Auðvitað veit ég
að þær gera mér ekkert og það er
betra að hafa þær en að hafa þær
ekki, því þær éta öll skordýrin. Ég
þoldi bara ekki djöfulganginn og
hraðann á þeim.
Eitt kvöldið var ég inni á baði
að pissa þegar ég sá eðlu skjótast
leiftursnöggt framhjá mér. Eins og
við var að búast rak ég upp mikið
öskur og kallaði á Ástu, sem er
kjarkaðri en ég. Hún lét ekki sjá
sig. Stuttu síðar leit ég fram og sá
þá Ástu uppi í rúmi, gjörsamlega
tryllta úr hræðslu. Ég neyddist því
til þess að glíma ein við kvikindið.
Atburðarásin var á þessa leið: Ég
náði í glas og ætlaði að setja það
utan um eðluna.
Mér tókst að kremja hana til
hálfs með glasinu og þar sprikl-
aði hún, við það að liðast í sundur.
Á þessu augnabliki hélt ég að ég
myndi sturlast! Mér fannst þetta
svo ógeðslegt. Þarna var ég, hald-
andi glasinu að veggnum og ekki
vitandi hvert næsta skref ætti að
vera (það er auðvelt að ímynda sér
hversu mikið ég svitnaði við þess-
ar aðgerðir). Á sama tíma stóð Ásta
enn uppi í rúmi og orgaði af öllum
lífs og sálar kröftum. Ég sagði
henni að sækja hjálp.
Loksins kom Ásta síðan hlaupandi
inn í herbergið með tólf lítil börn.
Þau voru einbeitt á svipinn og reiðu-
búin að rífa mig úr kjafti krókódíls.
Þess í stað mættu þau löðursveittri
Önnu sem var nýbúin að kremja sex
sentimetra langa eðlu með glasi.
Með bros á vör tók fjögurra ára
gamall gutti eðluna og henti henni
út. Stuttu síðar gátum við Ásta loks
hætt að öskra.
Grenja minna en íslensk börn
Dvöl mín í Tógó var í einu orði
sagt stórkostleg og í raun er vand-
kvæðum bundið að lýsa henni með
orðum. Börnin stóðu upp úr, þessi
yndislegu, yndislegu börn. Þau
voru hugrökk, gáfuð, falleg, hug-
myndarík og fyrst og fremst þæg.
Að minnsta kosti grenja þau ekki
nándar nærri jafn mikið og þau
íslensku.
Börnin eiga enga foreldra en
þau hafa það gott á heimilinu. Ef
þið eruð styrktarforeldrar bið ég
ykkur: fyrir alla muni, alls ekki
hætta því. Peningunum ykkar er
vel varið, því get ég lofað.
Ég get ekki beðið eftir að börnin
verði átján ára, því þá ætla ég að
bjóða þeim að búa hjá mér þegar
þau fara í háskólanám. Vonandi
verða þau samt ekki öll átján ára
á sama tíma.
Ég hef
aldrei haft
neitt á móti athygli
sem slíkri, en þessi
tegund af athygli var
vægast sagt óþægileg.
Þarna hanga flestir
karlmenn allan dag-
inn og hafa því næg-
an tíma til að eltast
við hvítar gellur.
BRUGÐIÐ Á LEIK Þetta er Gracia. Hún
gengur í sérskóla fyrir heyrnarlausa og
fannst ekki leiðinlegt að láta mynda sig.
BOLTATÍMI Þetta eru litlu strákarnir á heimilinu. Stóru krakkarnir voru í skólanum þegar myndin var tekin. Þess vegna eru þeir litlu
með fótboltana.
Í FELUM Hér er ég nýbúin að gefa Aliciu sleikjó. Það var mjög mikilvægt að hún borð-
aði hann þar sem hin börnin sáu ekki til. Annars hefði ég þurft að kaupa 101 sleikjó
til viðbótar. MYNDIR/ÁSTA BRIEM
Ananas, eðlur og tímaleysi í Tógó
Leikkonan og handrits-
höfundurinn Anna
Svava Knútsdóttir
eyddi sumrinu í Lomé,
höfuðborg Tógó, þar
sem hún starfaði á
barnaheimili fyrir mun-
aðarlaus börn og vann
að heimildarmynd. Hér
segir hún frá upplifun
sinni af svitastorknum
dögum.
Uppspretta
vellíðunar
Hverabraut 1 | 840 Laugarvatn | fontana@fontana.is | Sími: 486 1400
Opið
alla daga
kl. 11–22
NÁTTÚRULEGT
HVERAGUFUBAÐ
GLÆSILEGAR
BAÐLAUGAR
Nánari upplýsingar:
www.fontana.is