Dagblaðið Vísir - DV - 05.04.2004, Blaðsíða 16

16 MÁNUDAGUR 5. APRlL 2004
Fréttir DV
Rithöfundurinn Hallgrímur Helgason varpar ljósi á tilurö aðalpersónu skáldsögu sinnar 101 Reykjavík.
Hann játar fúslega að hafa stuðst mjög við Hamlet þegar hann skóp aðalpersónuna en þetta komu fáir
gagnrýnendur auga á að undanskildum Þórhalli Eyþórssyni, þá gagnrýnanda Alþýðublaðsins.
Hlynur Björn -
hinn reykvískl Hnmlet
„Aðalpersónan var fullsköpuð. Hún var frumleg og fýndin, að mér
fannst. En hún var ekki nóg. Ég varð að finna einhveija sögu í
kringum hana. Fyrsta hugmyndin var sú að láta drenginn búa
heima hjá móður sinni, 34 ára gamlan. Uppburðarleysi hans og
dauflyndi skyldi verða algert," skrifar Hallgrímur Helgason í eink-
ar athyglisverðri grein sem birtist í leikskrá sem Stúdentaleikhús-
ið gefur út. Tilefnið er uppfærsla þess á leikgerð sem unnin er upp
úr bók Hallgríms, 101 Reykjavík. Hallgrímur segir þarna frá því í
löngu máli hvemig Hlynur Björn varð til og þróun hans.
Hommaparið Rósi og Gulli frá
Shakespeare
Hallgrímur segir frá því að á þess-
um tíma, þegar Hlynur Björn er að
mótast, hafi hann meðal annars
búið í París. Árið 1995 var Gazon
maudit (Myglaður blettur) eftir Josi-
ane Balasko með vinsælli kvikmynd-
um þar í landi. „Myndin var engin
snilld en lumaði þó á frumlegri
hugsun: Victoria Abril lék lesbíu sem
kokkálaði virðulegan heimilisföður.
Þetta þótti mér nýstárleg útgáfa af
hinum eilífa franska ástarþríhyrn-
ingi. í kjölfarið fékk ég þá hugmynd
að láta móður Hlyns koma út úr
skápnum og byrja með konu, konu
sem hann hafði þegar sofið hjá.“
Hallgrímur segir að þar með hafi
Hlynur Björn verið orðinn eins kon-
ar nútíma-Hamlet: Með ástarlíf
móður sinnar á bakinu. Hallgrímur
las leikritið nokkrum sinnum og
gerði sér að leik að vitna til þess hér
og þar í sögunni. „Til dæmis hefst
verkið á því að vinir Hlyns segjast
hafa séð föður hans „dauðan" á
Kastalanum kvöldið áður og skora á
hann að fylgja þeim á þann myrka
stað. Einnig er vísað til hins fræga
eintals Hamlets þar sem hann
býsnast yfir forgengi- og fáránleika
lífsins og heldur á hauskúpu. Hlynur
á slíkt samtal við p-pillu systur sinn-
ar. Lengst er gengið í Shakespeare-
skírskotunum í kaflanum þar sem
Palli Níelsar (Póloníus) heimsækir
Hlyn Björn (Hamlet). Sú sena er
eins konar „þýðing" á sömu senu í
leikverkinu. („Orð, orð...“) Þá eru
fleiri nöfn en Páls sótt í persónur
leikverksins. Hommaparið Rósi og
Gulli eru Rósinkrans og Gullin-
stjarna. Þeir síðarnefndu sigldu með
Hamlet til Englands að skipan kon-
ungs en þeir fyrrnefndu fara með
Hlyn til Amsterdam að beiðni móð-
ur hans. Báðar eru ferðirnar „lífs-
Baltasar Kormákur „Mér er skítsama hvað
þú kallar þessa bók. Ég vil bara fá kvik-
myndaréttinn að henni." Samningur var
undirritaður viku síðar."
hættulegar". Hófí, „kærasta" Hlyns,
heitir í höfuðið á Ófelíu og Ellert
(„Lerti") bróðir hennar í höfuðið á
Laertesi. Þá eru ótalin ýmis smáat-
riði eins og sú staðreynd að Dana-
prinsinn reykvíski reykir stöðugt
Prince-sígarettur sem framleiddar
eru af „House of Denmark".
Sagan skrifuð í miklu stuði
Rithöfundurinn upplýsir að allt
þetta hafi verið hugsað sem auka-
bónus: „Skemmtileg gestaþraut fyrir
gagnrýnendur og gáfaða lesendur."
Annar áhrifavaldur var skáldsaga
Brets Easton Ellis, American Psycho,
en hana las Hallgrímur skömmu eft-
ir að hún kom út árið 1991. Hinn ís-
kaldi stfll bókarinnar heillaði Hall-
grím. Og sú uppfinning Ellis að láta
söguhetju sína telja upp vöruheiti á
öllum fatnaði persóna bókarinnar
kom Hallgrími á sporið að láta Hlyn
setja verðmiða á allar kvenpersónur
í 101 Reykjavík. Það atriði vakti
mikla athygli og umræður.
Til að undirbúa sig vel fyrir að
skrifa um líf auðnuleysingjans Hlyns
fór Hallgrímur til New York. Þar
flakkaði hann milli sjónvarpsstöðva
og glápti sig rauðeygan til að setja
sig nánar inn í þankagang iðjuleys-
ingjans á vorum tímum. Þá var
Hlynur lagður í salt þar til sumarið
1996 að Hallgrímur leigði sér lítinn
listamannakofa í Hveragerði, eins og
skáldið orðar þar, hvar hann kláraði
bókina. „Júní, Júlí, Ágúst, Septem-
ber. Sagan var skrifuð í miklu stuði.
Stundum gekk Hlynur alveg fram af
mér: Stundum varð ég hreinlega að
ganga út til að jafna mig á kaldlyndi
hans."
Amlóðasaga ekki málið
Hallgrímur játar fúslega að bók-
inni hefði ekki veitt af yfirlestri og
suma kafla hefði mátt stytta. En árið
var 1996 og bókabransinn ekki eins
þróaður og nú er. Hallgrímur segir
vinnubrögðin þá frjálslegri og ein-
ungis vinur hans Guðmundur Andri
Thorsson las bókina yfir hjá Máli og
menningu. Andri fékk martraðir
vegna bókarinnar þrjár nætur en
sagði svo Hallgrími engu að breyta.
Hins vegar vafðist titilhnn fyrir
mönnum.
Á þessum árum skrifaði Hallgrím-
ur pistla í Alþýðublaðið og var þar
löngum stundum á tali við hóp sem
þar hélt til með Hrafn Jökulsson í rit-
stjórastóli. „Á hverjum degi kom ég
með nýjan titil niður á Alþýðublað og
á hveijum degi var ég sendur með
hann heim. Þetta var mikiJ þrautar-
ganga og lagðist djúpt á sálina."
„Fleiri nöfn en Páls
[Póloníus] éru sótt i
persónur leikverksins.
Hommaparið Rósi og
Gullieru Rósinkrans
og Gullinstjarna. Þeir
síðarnefndu sigldu
með Hamlet til Eng-
lands að skipan kon-
ungs en þeir fyrr-
nefndu fara með Hlyn
til Amsterdam að
beiðni móður hans."
Þegar svo Hallgrímur datt niður á
101 Reykjavík gerði það strax góða
lukku í Alþýðuhúsinu en við Lauga-
veg 18 höfðu menn efasemdir. Hall-
dór Guðmundsson, útgáfustjóri
Máls og menningar, efaðist um að
bók sem héti þessu nafni myndi selj-
ast í öðrum póstnúmerum borgar-
innar. Og lærðir bókmenntafræð-
ingar M&m vildu fá fram nafnið Am-
lóðasaga en Amlóði er Hamlet sam-
kvæmt gamalli íslenskri þjóðsögu.
Baltasar gleypir við sögunni
á 6. glasi
Hallgrímur segir svo frá að titl-
arnir 101 Hamlet og Hamlet 101 hafi
verið inni í myndinni. í greininni
segir Hallgrímur frá aðkomu
Baltasars Kormáks að bókinni en
hann gerði einmitt kvikmynd sem
byggir á bókinni, eins og frægt er
orðið. Eitthvað hefur farið milli mála
hver þáttur Baltasars er og fram hef-
ur komið í erlendum blöðum að
hugmyndin sé Baltasars í viðtölum
um kvikmyndina. Hallgrímur tekur
af öll tvímæli þar um: „Á Kaffibarn-
um rakst Baltasar á handritið og
Leikritið 101 Reykjavík Iafar athyglisverðri grein i leikskrá Stúdentaieikhússins, sem nú er
að sýna 101 Reykjavlk í Tjarnarbiói, segir Hallgrímur frá tilurð skáldsögu sinnar. Fáir urðu til að
sjá tengsiin við Hamlet Shakespears, Hallgrimi til nokkurrar undrunar.
titlana þrjá innan um bjórglös á
borði og ég bað um hans álit á því
hvað bókin ætti að heita. Hann
sagðist svara mér ef hann fengi
handritið með sér heim. Daginn eft-
ir kom svarið: „Mér er skítsama hvað
þú kallar þessa bók. Ég vil bara fá
kvikmyndaréttinn að henni." Samn-
ingur var undirritaður viku síðar."
Hallgrímur segir að 101 Reykjavík
hafi ekki notið velgengni í upphafi
enda var það svo í þá tíð að virð-
ingarstiginn í Máli og menningu var
afar þéttskipaður og í markaðsmál-
um fylgdu menn hinni norrænu
jafhaðarreglu, segir Hall-
grfmur: „Það fór eftir aldri
hve mikið höfundar voru
auglýstir: Þeir elstu
mest og þeir
yngstu minnst.
Gæði bókanna
skiptu þar engu.
Og ekki var krítíkin
tU að örva söluna."
Bókin fékk dræmar
viðtökur sín fyrstu jól á
bókamarkaði eða eins
og það heitir á
Hallgrím-
sku:
„Hlynur Björn fremur dræmar við-
tökur og settist ómetseldur og ótíl-
nefhdur tU borðs á aðfangadags-
kvöld. Dómarnir voru allt firá því að
vera þeir verstu sem sést hafa og
upp í tveggja stjömu la la-dóma.
Eina undantekning var Alþýðublað-
ið (nema hvað). Málvísindamaður-
inn Þórhallur Eyþórsson sá eitthvað
við þennan skrýtna gaur og var lflca
eini gagnrýnandinn sem kom auga á
Hamlet-tenginguna."
DV hvetur aUa aðdáendur HaU-
gríms og áhugamenn um bók-
menntafræði, (þá sjálfsæfisögulegu
aðferðina) að verða sér úti um
eintak af grein HaUgríms í
leikskránni og sjá sýningu
Stúdentaleikhússins í
leiðinni.
jakob@idv.is
Hallgrímur Helgason „Á
hverjum degi kom ég með nýj-
an titil niður á Alþýðublað og á
hverjum degi var ég sendur
með hann heim. Þetta var
mikil þrautarganga og
lagðist djúpt á sái-
na.