Bændablaðið - 27.06.2006, Blaðsíða 16

16 Þriðjudagur 27. júní 2006
,,Kynbótafræðiverkefni eru
oftast nær mjög reiknikræf og
snar þáttur í starfi mínu hefur ver-
ið forritun, aðallega í forritunar-
tungumálunum Fortran og Java. Í
doktorsverkefni mínu þróaði ég
forrit sem gátu reiknað BLUP
(Best Linear Unbiased Predic-
tion) kynbótaein-
kunnir fyrir marga
tengda eiginleika og
fyrir alla gripi stofns-
ins (einstaklingslík-
an). Notkun þessara
forrita í þeim tilgangi
að reikna fram kyn-
bótamat fyrir íslensk
hross mun vera fyrsta
notkun BLUP-ein-
staklingslíkans í hag-
nýtu ræktunarstarfi í
heiminum. BLUP-að-
ferðin, sem var fund-
in upp af Bandaríkja-
manninum Charles R.
Henderson, er í dag
viðurkennd sem hefðbundin og
allgild aðferð til mats á kynbóta-
gildi búfjár. Helstu verkefnin í
starfi mínu hafa snúist um notkun
BLUP-aðferðarinnar við útreikn-
ing kynbótaeinkunna í ýmsum
hrossaerfðahópum. Um langt
skeið hef ég annast reglulega út-
reikning kynbótaeinkunna með
BLUP-aðferðinni fyrir sænska
brokkhesta, sænska stóra reið-
hesta og íslensk hross,“ sagði Þor-
valdur í samtali við Bændablaðið.
Hvaða hættur eru samfara notkun
BLUP-kerfisins?
Úrval kynbótagripa eftir kyn-
bótaeinkunn sem byggir einvörð-
ungu á BLUP-aðferðinni leiðir til
hámörkunar erfðaframfara til
næstu kynslóðar. Úrval á BLUP-
kynbótaeinkunn þarf þó ekki að
leiða til hámörkunar erfðafram-
fara þegar til lengri tíma er litið.
Ástæðan er sú að einhliða úrval á
BLUP-kynbótaeinkunn leiðir
smám saman til aukins skyldleika
meðal valdra gripa
innan stofnsins
sem leiðir til
skyldleikaræktar
og þar með skerð-
ingu erfðabreyti-
leikans.
Hver eru ráðin til
að varast þær
hættur og er eitt-
hvað í gangi til að
sneiða hjá þeim?
Besta ráðið er
ekki að hætta
notkun BLUP-
k y n b ó t a m a t s .
BLUP-matið er
besta matið á erfðagæðum eða
kynbótagildi gripanna fyrir alla
magneiginleika (þ.e. eiginleika
sem stjórnast af samleggjandi
áhrifum fjölmargra erfðavísa og
af áhrifum óskilgreindra um-
hverfisþátta) sem eru innifaldir í
gögnum og reiknilíkani. Hins
vegar er ekki ráðlegt að grunda
úrvalið einungis á BLUP-kyn-
bótaeinkunn í lokuðum erfðahóp-
um heldur þarf samtímis að gæta
þess að erfðabreytileikanum inn-
an stofnsins sé viðhaldið. Aukinn
skyldleiki innan stofnsins leiðir
óhjákvæmilega til skyldleika-
ræktar sem felur í sér minnkun í
erfðabreytileika.
Erfðabreytileikinn er í raun
eldsneyti alls kynbótastarfs og án
eldsneytis næst engin framför.
Skynsamlega útfærð ræktun er þó
sjálfbær, þar sem erfðabreytileiki
nýmyndast við uppstokkun erfða-
efnis í hverri árangursríkri pörun.
Úrval veldur ávallt neyslu elds-
neytisbirgðanna (erfðabreytileik-
ans) en ef þess er gætt að velja
nægjanlega marga tiltölulega
óskylda gripi til framtímgunar
stofnsins mun nýmyndun erfða-
efnis sjá til þess að eldsneytið
gengur aldrei til þurrðar og árang-
ursrík ræktun í átt að fyrirfram
ákveðnum markmiðum getur
haldið áfram um aldir.
Nýlega hafa verið þróaðar að-
ferðir til að víkka út kynbótaein-
kunnir sem sjálfbært úrval getur
byggt á. Samfara því má stýra
pörunarmynstri innan stofnsins
þannig að skyldleikaaukningunni
innan stofnsins sé haldið niðri og
erfðabreytileikanum þannig við-
haldið, samtímis sem virkt úrval
veldur því að erfðaefni góðu grip-
anna nýmyndast í meiri mæli í
næstu kynslóðum á kostnað hinna
lakari.
Þorvaldur Kristjánsson á
Hvanneyri hefur unnið athyglis-
vert verkefni varðandi varðveislu
erfðabreytileika innan íslenska
hrossastofnsins sem byggir á
þessari nýju þekkingu og aðferð-
um.
Hver eru tengsl þín við Landbún-
aðarháskólann á Hvanneyri?
Ég hef nýlega þekkst boð um
30% stöðu sem prófessor við
Landbúnaðarháskólann á Hvann-
eyri. Með því vonast ég til að geta
skapað betri tengsl við það unga
fólk sem mun taka við kynbóta-
starfinu fyrir íslenskan landbúnað
í framtíðinni. Ég mun reyna að
miðla af þekkingu minni og
reynslu sem ég hef öðlast í nær 30
ára starfi í þessum geira.
Hver er þýðing kynbótafræð-
innar fyrir íslenskan landbúnað?
Búfjárrækt mun eflaust ávallt
verða mikilvæg fyrir íslenskan
landbúnað. Ræktun búfjár á Ís-
landi til framleiðslu búfjárafurða í
samkeppni við aðrar þjóðir á opn-
um heimsmarkaði mun krefjast
notkunar bestu mannlegrar þekk-
ingar í erfða og kynbótafræði,
sem og fóðurfræði, lífeðlisfræði,
matvælafræði, markaðsfræði, o.fl.
Samtímis verðum við að gæta
þess að varðveita og styrkja þá
sérstæðu eiginleika sem hafa
skapast í búfjárkynjum okkar, að
sumu leyti vegna þúsund ára úr-
vals náttúru og manna og að sumu
leyti vegna tilviljana. Við þurfum
að eygja möguleikana sem sér-
staða Íslands býður upp á og einn-
ig verðum við að varðveita og
efla þær lífrænu auðlindir sem við
höfum erft í formi hinna íslensku
búfjárkynja. Þau verðmæti sem
felast í þessum auðlindum er okk-
ur kannski að einhverju leyti hul-
in í dag, nema fyrir íslenska hest-
inn. Þar efast enginn lengur.
,,Verðum að varð-
veita og efla þær líf-
rænu auðlindir sem
við höfum erft“
-segir Þorvaldur Árnason
Íhátt á þriðja áratug hefur Þorvaldur Árnason unnið mikið aðmati á kynbótagildi búfjár, aðallega hrossa þó ýmsar aðrar bú-fjártegundir hafi einnig komið við sögu. Fyrstu árin eftir að
hann lauk námi, vann hann við búfjárræktardeild Landbúnaðar-
háskólans í Uppsölum. Fyrir nákvæmlega 20 árum stofnaði Þor-
valdur ráðgjafafyrirtæki (International Horse Breeding Consult-
ant) og í gegnum það hefur hann unnið að ýmsum kynbótafræðileg-
um verkefnum í hrossarækt.
Nýlega var Þorsteinsstofa opnuð
í Byggðasafninu í Skógum en um
er að ræða skrifstofu Þorsteins
Erlingssonar skálds frá Hlíðar-
endakoti í Fljótshlíð
(1858-1914). Sýningin
er samstarfsverkefni
Þjóðminjasafns Íslands
og Skógasafns.
Í stofunni er skrif-
stofa Þorsteins með hús-
gögnum, myndum og
ýmsum smáhlutum frá
honum, sem fjölskylda
hans gaf Þjóðminjasafn-
inu 1964. Munir
Byggðasafnsins koma
að langmestum hluta af Suðurlandi
og þá aðallega úr sýslunum tveim-
ur sem standa að safninu, það er
Rangárvallasýslu og Vestur-
Skaftafellssýslu.
Í safninu má finna allt milli
himins og jarðar, stóra
og smáa hluti sem allir
hafa sína sögu og gefa
góða mynd af þjóðfé-
lags- og atvinnuhátt-
um fyrri tíma jafnt í
leik sem starfi.
Á myndinni t.v. er
Þórður Tómason, safn-
vörður í Skógum, sem
á heiðurinn af Þor-
steinsstofu en hann
setti sýninguna upp í
samvinnu við fjölskyldu skálds-
ins./MHH
Þorsteinsstofa á Skógum
Nokkur undanfarin sumur hef-
ur ferðafólk sem leggur leið sína
norður í Árneshrepp á Strönd-
um átt kost á leiðsögn um sveit-
ina. Það er Valgeir Benediktsson
í Árnesi II í Trékyllisvík, sem
hefur boðið upp á þessa þjón-
ustu. Fjölskyldan í Árnesi II hef-
ur frá 1997 starfrækt Minja- og
handverkshúsið Kört sem er
minjasafn og handverkssala.
Valgeir sagði í samtali við tíð-
indamann blaðsins að talsvert væri
um að fólk vildi fá staðkunnugan
mann til að veita leiðsögn um
svæðið. Þetta á jafnt við um göngu-
fólk og fólk á einkabílum og rútum.
Valgeir sagði að hann og Rakel
dóttir hans, sem er nemi i Þjóðfræði
við Háskóla Íslands, sæju um þessa
leiðsögn. Rakel starfar sem safn-
vörður í Kört á sumrin. Fyrstu
ferðamenn sumarsins komu í sveit-
ina fyrri part þessa mánaðar að
sögn Valgeirs, en verulegur fjöldi
kemur þangað árlega enda sveitin
rómuð fyrir náttúrufegurð og stór-
brotið landslag. Frekari upplýsingar
um leiðsögnina eru veittar í síma
451-4025. /ÖÞ
Valgeir Benediktsson og Rakel Valgeirsdóttir við Minja og handverkshús-
ið Kört sem er í eigu fjölskyldunnar í Árnesi II í Árneshreppi á Ströndum.
Ferðamenn eiga kost á
leiðsögn um Árneshrepp
Árlegur landgræðsludagur var
haldinn við Kálffell á Vopnafjarð-
arheiði sunnudaginn 18. júní. Þá
tóku nokkrir bændur daginn í að
dreifa áburði og fræi á um 100 ha
lands. Einnig mættu ríflega 40
manns og báru á svæði sem er ill-
fært vélum. Að verki loknu borð-
aði fólkið grillað lambakjöt í boði
Vopnafjarðarhrepps.
Landgræðsludagur hefur verið
haldinn við rætur Kálffells með
þessu sniði undanfarin þrjú ár,
skipulagður af Upprekstrar- og
landbótafélagi Vopnafjarðar.
Áburðar og frækaup eru styrkt af
Landbótasjóði Landgræðslu
ríkisins.
Á myndinni fyrir ofan er
fjölskyldan á Ásbrandsstöðum,
talið frá vinstri, Haraldur
Jónsson, Guðný Alma
Haraldsdóttir, Erla Alfreðsdóttir
og Jón Haraldsson.
Strákurinn t.h. heitir Haukur
Sigurjónsson. /Bbl. Borgar.
Landgræðsludagur á Vopnafjarðarheiði