Sagnir - 01.04.1988, Qupperneq 13

Bændur falla fyrir markaðnum
vertíðinni og þegar fyrir 1890 varð
Ijóst að blautfiskverslunin — versl-
un með óverkaðan fisk — hafði öðl-
ast varanlegan sess í viðskiptum
Djúpmanna. Enn köllum við Þjóð-
viljann til vitnis:
Nú eru þegar liðin tvö góð fiskiár,
en enn þá streymir fjöldi manna,
einkum við útdjúpið, með afla
sinn blautan til kaupmanna; og
nú eru skoðanir líka teknar að
skiptast um skaðsemi þessarar
verslunar; þær raddir heyrast nú,
að það sé miklu heldur búhnykk-
ur en hitt að láta fiskinn blaut-
an... Vér getum nefnt ekki svo fáa
menn, sem t.a.m. í fyrra vetur öfl-
uðu eins vel og sumir betur en í
góðu árunum áður en blautfisk-
verslunin liófst; þá gátu þessir
hinir sömu saltað allan afla sinn,
en nú þykjast þeir verða að láta
mestallt blautt. Hverju sætir
þetta?'*
Þessi nýbreytni markaði endalok
kauptíðaverslunarinnar á verslunar-
svæði ísafjarðar og þar við má setja
þáttaskil. í stað kauptíðaverslunar-
innar kom nútímalegri verslunar-
máti sem fól í sér þá breytingu að
viðskipti stóðu allt árið og kaup-
menn tóku að sér drjúgan hluta af
fiskverkuninni.
I rimmu kaupfélagsmanna, í
nafni útvegsbænda, og kaupmanna
um verslunina við Djúp á seinustu
arum aldarinnar var blautfiskversl-
unin helsti ásteytingarsteinninn.
Starf kaupfélagsins snerist æ meir
upp í vörn gegn nýmælunum enda
stríddu þau gegn rótgrónum venjum
bænda í viðskiptum við verslanir.
Blautfiskverslunin var afdrifarík
breyting frá tímabundnu markaðs-
lialdi því nú sóttust verslanir eftir
sjavarafla á öllum tímum árs og selj-
endur gátu boðið fiskinn á ýmsum
verkunarstigum. Viðskiptavinirnir
fengu þar með greiðari aðgang að
versluninni og kaupmenn tóku
uteiri þátt í úrvinnslu og flutningum
a framleiðslunni. Kaupmennirnir
Satu líka annað mun meiri viðskipt-
um og ( leiðinni margfölduðu þeir
bórf sína fyrir vinnuafl.
óegar leið nær aldamótum, og
lúnir nýju verslunarhættir höfðu fall-
,ð 1 fastar skorður, var því lýst með
Eflir að
blaulfiskuerkunin
hófsl tóku
fiskreilir að
einkenna þétlbýli
uið sjáuar-
síðuna.
Myndin er frá
Isafirði
í upphafi
aldarinnar.
undrunartón „að kauptíðin má
miklu fremur teljast að vetrinum, en
að sumrinu."5 Þetta stakk í augu
manna sem vanist höfðu kauptíða-
versluninni og miðað búskap sinn
við hana. Gamlar venjur við við-
skiptin voru þar með úr sögunni og
framleiðslan í héraðinu tók stakka-
skiptum.
Verðstríð
Með breytingunum á skipulagi
verslunarinnar úreltust venjur
kauptíðaviðskiptanna og nýtt verð-
myndunarkerfi varð til. Nýtt tímabil
hófst þar með í stormasömum við-
skiptum útvegsmanna og kaup-
manna. Verð á óverkuðum fiski varð
helst að koma fram fyrir haustvertíð-
ina eða í seinasta lagi fyrir vetrar-
vertíðina. Tilkynningar verslana um
blautfiskverð, frá því laust fyrir
1890, eru fyrstu dæmin um fisk-
verðsákvarðanir í líkingu við þær
sem nú eru deiluefni og þó var að-
ferðin önnur. Verðmyndun var frjáls
og yfirboð þóttu ekkert tiltökumál.
Engu að síður gáfu kaupmenn oft
upp í sameiningu verð sem þeir
vildu halda fast við í lengstu lög.
Þótt sumarkauptíðin hafi vikið
sem eini verslunartíminn var sumar-
ið áfram tími fjörugra viðskipta.
Fram á þessa öld var kveðið upp
verð á fullverkuðum fiski að sumr-
inu, rétt eins og þegar kauptíða-
verslunin stóð með blóma, því alltaf
var nokkurt framboð á verkuðum
fiski.
Fljótlega upp úr 1890 fór að bera
mikið á því að uppkvaðning verðs-
ins dróst fram á sumarið, jafnvel
fram undir haust þegar verst lét. Töf-
in stafaði af því að eftir að blautfisk-
verslunin hófst var enn mikilvægara
en áður fyrir kaupmenn að fá örugg-
ar fréttir af verðlagi á mörkuðum í
Suður-Evrópu. Verðlag þar var ekki
síst háð framboði á fiski frá þjóðun-
um við norðanvert Atlantshaf.
Útvegsmenn vildu alltaf miða
blautfiskverðið við sumarverðið á
verkuðum fiski því þeir þurftu að
gera upp við sig hvert haust hvort
þeir ættu að birgja sig upp af salti
fyrir veturinn og verka sjálfir eða að
selja blautt. Ef sumarverðið var lágt
var eins víst að þeir misstu áhugann
á blautfisksölu veturinn eftir.
Fyrir kaupmenn var aldrei brýnna
en áður að komast sem næst mark-
aðsverðinu. Því biðu þeir fram á
sumarið eftir fréttum frá Evrópu. Ef
þeir freistuðust til að hafa verðið of
hátt gat það þýtt að útvegsmenn
krefðust þess að fá greitt fyrir óverk-
SAGNIR 9