Sagnir - 01.04.1988, Blaðsíða 56

Söguleg vitund sagnfræðings er allt önnur en al-
mennings. Fræðimaðurinn er svo djúpt sokkinn í fortíð
að lestur seigslítandi frumheimilda, línurita og fræði-
greina veitir honum ánægju. Sarpurinn sér fyrir því. Lít-
ið brot upplýsinga bregður nýrri birtu á þá fortíðarmynd
sem sagnfræðingurinn hefur þegar í kollinum. En fræði-
maðurinn var einu sinni óbreyttur ungur alþýðumaður
og getur nálgast skilning á sögulegri vitund slíkra með
því að rifja upp hvað kveikti áhuga hans á fortíðinni.
Eitthvert auðmelt efni vakti áhuga okkar á sögu — svari
hver fyrir sig. Áhugi minn vaknaði að hluta gegnum aug-
un, við að sjá gamlar myndir og kvikmyndir um fortíð-
ina, og við lestur sögulegra ævisagna. Ég las íslenskar
þýðingar á ævisögum eftir Stephan Zweig um lögreglu-
stjóra Napóleons Joseph Fouché, um Maríu Antoinette
og Maríu Stúart og bók hans Undir ör/agastjörnum.
Fjórar sögulegar smámyndir. Ég las einnig Ég Claudius
eftir Robert Graves. Við lesturinn sá ég fortíðina fyrir
mér. Þar liggur grunnurinn að sagnfræðiáliuga mínum,
og sú nautn sem ég hef af skjalalestri í dag er af sömu
rótum. Því reyni ég að skrifa lýsandi sagnfræði. Aðrir
sagnfræðingar hafa sögulegan áhuga af öðrum toga,
skrifa öðruvísi og eru til þess fallnir að reyna aðrar að-
ferðir við að skrifa áhugaverða sögu.
Margir sagnfræðingar velta fyrir sér hvernig auka
megi áhuga á fortíðinni. Þessi hástemmda hugleiðing
endar því á spurningu: Er hugsanlegt að við sagn-
fræðingar skiljum betur það sem við er að glíma -
vandann að vekja upp sögu — ef við rifjum upp hvernig
áhugi okkar á sögu kviknaði? Getum við notað þekk-
ingu okkar og verklag til að vinna sambærileg verkefni
og þau sem vöktu áhuga okkar á sögu? Við verðum að
laga söguna að því hundagelti heimsins sem heyrist nú.
Friðrik G. Olgeirssor/
Nokkrir helstu erfiðleikar
við ritun byggðasögu
Sá sem þessar línur ritar hefur síðustu árin starfað
í hlutastarfi við ritun sögu Ólafsfjarðar. Árið 1984
kom út fyrsta bindið: Hundrað ár í Horninu. Saga
Ólafsfjarðar 1883-1944. Ráðgert er að tvö bindi komi út
til viðbótar og er annað bindið væntanlegt um mitt þetta
ár. Þegar ég er nú beðinn að segja frá þeim erfiðleikum
sem á vegi byggðasöguritara verða koma mér í huga
fleiri vandamál en hægt er að koma að í jafn stuttu svari
sem þessu er ætlað að vera. Því hef ég valið hér aðeins
örfá atriði sem mig langar að ræða um.
Þeir erfiðleikar sem verða á vegi sagnfræðinga sem
rannsaka og rita sögu byggðarlaga eru af margvíslegum
toga. Ekki er fjarri að skipta þeim í tvennt til þess að
auðvelda umfjöllunina. í fyrsta lagi má telja erfiðleika
sem tengjast þeim aðila sem verkið lætur vinna; þeim
kjörum sem sagnaritaranum eru boðin, aðstöðu hans,
aðstoð og ekki síst hvort um aðalstarf er að ræða eða
aðeins hlutastarf. í öðru lagi eru svo ýmis vandamál eða
erfiðleikar sem ég vil kalla hér faglega erfiðleika. Lítum
nánar á þessi atriði sem hér hafa verið nefnd.
Án nokkurs vafa eru þau kjör sem sagnfræðingum
hafa verið boðin við byggðasöguritun síðustu árin ákaf-
lega mismunandi. Sumir hafa tekist þessi störf á hendur
í fullu starfi en aðrir hafa unnið þau í hlutastarfi með
annarri vinnu. í einstaka tilfellum kann báðum aðilum
að reynast hagkvæmt að söguritunin sé unnin sem hluta-
starf en til lengdar er ég hræddur um að slík ráðstöfun
sé óheppileg og geti hæglega bitnað illilega á gæðum
verksins, sérstaklega þegar um umfangsmikið ritverk er
að ræða. Á sama hátt hefur aðstaða þeirra sagnfræð-
inga sem við byggðasögurannsóknir hafa fengist verið
mjög mismunandi. Sumir hafa fengið skrifstofuaðstöðu
og ýmislegt annað það sem til vinnunnar þarf en aðrir
hafa þurft að leggja sér allt til sjálfir.
í flestum tilfellum hafa verið skipaðar nefndir sem
ætlað hefur verið að starfa með sagnfræðingunum og
vera milliliður milli þeirra og viðkomandi bæjarfélags.
Sums staðar hafa nefndirnar staríað af miklum dugnaði
að gagnasöfnun auk þess að vera sagnfræðingunum til
halds og trausts og Ijósmyndasöfnun hefur líklega oft-
ast að mestu verið í þeirra verkahring. í öðrum tilfellum
hefur söguritarinn hins vegar þurft að vasast í öllu
sjálfur. Dæmi um ötula og starfsama nefnd er nefnd sú
sem skipuð var á Dalvík á sínum tíma. Hún vann mikið
verk við heimildaöflun af ýmsum toga og útvegun Ijós-
mynda var í hennar umsjá. Að sjálfsögðu auðvelduðu
störf nefndarinnar sagnaritaranum mjög störfin en auk
þess varð dugnaður hennar til þess að stofnað var
skjalasafn á staðnum. Það gefur því auga leið að það er
ákaflega mikilvægt að í byggðasögunefndir veljist þeir
52 SAGNIR