Morgunblaðið - 07.08.2012, Side 12

12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 7. ÁGÚST 2012
Við leysum málin á einfaldan hátt
www.iss.is
BAKSVIÐ
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Tilraun sem gerð var á íslenskum
selum í Tilraunastöð Háskóla Íslands
á Keldum í febrúar 1980 sýndi að
inflúensuveira sem var upprunnin í
fuglum og hafði smitað seli við aust-
urströnd Norður-Ameríku gat einnig
smitað menn. Þessa uppgötvun má
rekja til óhapps sem varð þegar verið
var að rannsaka íslenskan sel sem
var búið að smita af inflúensu í til-
raunaskyni.
Þekktir vísindamenn komu hingað
til lands vegna þessarar rannsóknar,
m.a. einn fremsti veirufræðingur
heims, Robert G. Webster. Hann er
höfundur þeirrar kenningar að inflú-
ensusmit í spendýrum og mönnum
megi rekja til fugla og var í fremstu
röð vísindamanna sem rannsökuðu
inflúensuveirur. Auk hans kom hing-
að Joseph R. Geraci, dýralæknir frá
Kanada, einnig mjög þekktur veiru-
fræðingur. Þeir unnu með íslenskum
vísindamönnum á Keldum að rann-
sókninni.
Auk þess að uppgötva það að
menn gátu smitast af inflúensu úr
selum sýndi tilraunin að hægt var að
framkalla lungnabólgu í íslenskum
selum með því að sýkja þá með inflú-
ensuveirum úr veikum selum vestan
hafs. Margir landselir höfðu drepist
úr selapest við austurströnd Banda-
ríkjanna í desember 1979. Þeir voru
með bólgin og blóðhlaupin lungu.
Pestin var rakin til H7N7 inflúensu-
veiru af A-stofni eða fuglaflensu-
veiru.
Hafði verulegar áhyggjur
Tilraunin sem gerð var hér árið
1980 var í framhaldi af þessum far-
aldri. Selirnir sem notaðir voru við
tilraunina voru fengnir úr íslensku
sædýrasafni sem starfaði hér á þess-
um árum. Robert G. Webster lýsti
því í viðtali, sem síðar var birt í þýska
tímaritinu Der Spiegel árið 1984 (Mit
der chemischen Keule in die Zelle),
þegar íslenskur aðstoðarmaður hans
smitaðist óvænt af selaflensu.
Webster var nýbúinn að smita sel
með inflúensuveirum þegar selurinn
reif sig lausan og hnerraði upp í auga
aðstoðarmannsins sem hélt selnum.
Aðstoðarmaðurinn var Karl Skírn-
isson dýrafræðingur sem þá hafði
nýlega hafið störf á Keldum.
„Ég reyndi að sýnast rólegur,“
sagði Webster síðar. „En innst inni
hafði ég verulega miklar áhyggjur af
þessu.“ Fuglaflensuveiran getur
dregið fugla til dauða á tveimur sólar-
hringum. Webster hafði því áhyggjur
af því hvort veiran sem drap selina
gæti mögulega sýkt menn. Svarið var
jákvætt, eins og Der Spiegel greindi
frá á sínum tíma. Þetta var í fyrsta
sinn sem það var staðfest í tilraun að
veira sem var upprunnin í fuglum og
hafði borist í spendýr gat smitað
mann.
Fékk selaflensu í augað
Karl, sem líklega er einn fárra
manna sem vitað er um með vissu að
hafi sýkst af selainflúensu, fékk stað-
bundna yfirborðssýkingu í annað
augað, en ekki dæmigerða inflúensu
með einkenni frá öndunarvegi. Augað
var orðið blóðrautt eftir tvo sólar-
hringa og hægt var að rækta inflú-
ensuveirur úr auganu og sanna að um
smit úr selnum var að ræða. Líkami
Karls myndaði ekki mótefni svo ekki
var um kerfissýkingu að ræða. Hann
náði fullri heilsu. Þetta þótti svo
merkilegt að skrifuð var grein um
smitið og birtist hún í einu virtasta
fræðitímariti heims, The New Eng-
land Journal of Medicine. Karl var
meðhöfundur að greininni ásamt
Guðmundi Péturssyni, fyrrverandi
forstöðumanni á Keldum. Karl sagði í
samtali við Morgunblaðið að þessi
grein væri á meðal þeirra fræði-
greina frá Keldum sem mest hefði
verið vitnað í í vísindaritum.
Árið eftir voru fangaðir á þriðja
hundrað andfuglar hér í tengslum við
rannsóknina, aðallega við Mývatn.
Þeim var öllum sleppt eftir sýnatöku.
Inflúensuveira af gerð H7N7, þeirri
sömu og olli veikindum selanna,
fannst í íslenskri urtönd frá Mývatni,
að sögn Karls sem tók þátt í þessum
tilraunum. Inflúensusmit á milli
dýrategunda var mjög mikið rann-
sakað á 9. áratug síðustu aldar. Karl
sagði að þá hefðu komið fram fleiri
tilvik þar sem menn höfðu smitast af
inflúensu úr spendýrum.
Ekki hægt að segja smit fyrir
Guðmundur Pétursson, fyrrver-
andi forstöðumaður Tilraunastöðvar
Háskóla Íslands á Keldum, sagði í
samtali við Morgunblaðið að alltaf
væri ákveðin hætta á að inflúensu-
veira gæti borist úr dýrum í menn.
Hann taldi þó að ekki væri hægt að
spá því í hverju tilviki með neinni
vissu hvort hún bærist í menn. Guð-
mundur sagði að þeir Karl hefðu
skoðað þetta svolítið þegar þeir könn-
uðu heimildir um selafárið sem gekk
hér yfir árið 1918, sama ár og
spánska veikin geisaði í mannfólkinu.
Líklegt er talið að selapestin hafi ver-
ið inflúensa og spánska veikin var
inflúensufaraldur. Þeir skoðuðu frek-
ar hvort spánska veikin kynni að hafa
borist í seli frekar en að hún hefði
komið úr selum í fólk hér á landi.
„Við gátum ekki tengt þetta sela-
fár 1918 beint við spánsku veikina,
þetta er því opin spurning,“ sagði
Guðmundur. Hann sagði það vera
þekkt að fuglar gætu verið hýslar
fyrir inflúensuveiru. Alltaf gæti kom-
ið upp ný afbrigði í fuglum sem bær-
ust svo í önnur dýr. Fuglar virtust
geta verið með inflúensuveiru án þess
að sýna nein sjúkdómseinkenni.
Íslendingur sýktist af selaflensu
 Það sannaðist á Keldum árið 1980 að fuglainflúensa sem smitað hafði seli gat smitast í menn
 Forystumanni á sviði veirurannsókna stóð ekki á sama þegar Íslendingurinn smitaðist
Ljósmynd/Tilraunastöð Háskóla Íslands á Keldum
Sýnataka Veirufræðingurinn Robert Webster tekur sýni úr auga landselskóps sem Karl Skírnisson heldur föstum.
Morgunblaðið/Sverrir
Veiktist Karl fékk yfirborðssýkingu í augað en ekki dæmigerða inflúensu.
Ljósmynd/Tilraunastöð HÍ á Keldum
Selur Karl aðstoðaði Webster.
Séra Solveig
Lára Guðmunds-
dóttir verður
vígð sem vígslu-
biskup á Hólum í
Hjaltadal 12.
ágúst á Hólahá-
tíð 2012.
Frú Agnes M.
Sigurðardóttir,
biskup Íslands,
vígir hana.
Dagskrá Hólahátíðar verður fjöl-
breytt, fræðandi og heilsueflandi.
Föstudaginn 10. ágúst flytur Ragn-
heiður Þórsdóttir erindi um vefnað
til forna við kljásteinsvefstól í Auð-
unarstofu kl. 20. Laugardagurinn
11. ágúst er útivistar-, fræðslu- og
grilldagur. Þrjár göngur verða í
boði: Að Gvendarskál, kl. 11, um
Heljardalsheiði, þar sem gengin
verður gömul þjóðleið úr Svarf-
aðardal yfir heiðina, og þriðja
gönguferðin er pílagrímsganga frá
Flugumýrarkirkju að „felustað frú-
arinnar að Hólum“. Sturlungaslóðir
sjá um dagskrá í kirkjunni.
Solveig Lára verður
vígð á Hólahátíð
Séra Solveig Lára
Guðmundsdóttir