Morgunblaðið - 07.08.2012, Side 20

20
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 7. ÁGÚST 2012
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Geimferða-stofnunBandaríkj-
anna, Nasa, sýndi í
gær að hún hefur
ekki lagt árar í bát
þó að geimskutl-
unni hafi verið lagt í fyrra.
Nasa hefur unnið marga sigra
á sviði geimrannsókna, enda
hefur það verið Bandaríkj-
unum metnaðarmál að vera í
fararbroddi rannsókna á
geimnum og hefur ekkert verið
til sparað. Frægasta afrekið er
komið til ára sinna því að rúm
43 ár eru frá því að fyrsti mað-
urinn tók lítið skref á tunglinu
og stórt skref fyrir mann-
kynið.
Bæði fyrr og síðar hafa
mörg skref verið stigin, stór og
smá, á tunglinu og víðar um
geiminn. Fyrst var flogið með
dýr út í geiminn árið 1947,
flugur í það skiptið, og fyrsti
maðurinn fór út í geim árið
1961. Þar var á ferðinni Sov-
étmaðurinn Yuri Gagarin, sem
er án efa frægasti geimfarinn
ásamt Bandaríkjamanninum
Neil Armstrong. Á þessum ár-
um einkenndust geimrann-
sóknir ekki síst af kapphlaup-
inu á milli þessara tveggja
þáverandi risavelda og mátti
varla á milli sjá hvorir skákuðu
hinum oftar en aðrar þjóðir
voru tæplega þátttakendur.
Þegar Bandaríkjamenn
lentu svo með fyrstu geimfar-
ana á tunglinu árið 1969 má
segja að þeir hafi náð foryst-
unni í kapphlaupinu um geim-
inn þó að Sovétríkin hafi einn-
ig haldið uppi öflugum
geimrannsóknum og síðan hafi
Rússar og ýmsar aðrar þjóðir
látið til sín taka á þessu sviði.
Þetta er merki-
leg saga ótrúlegra
afreka og henni er
hvergi nærri lokið.
Margvíslegar
rannsóknir eiga
sér stað í geim-
ferðunum og í geimstöðvunum
og nú mun rannsóknar-
farartækið Forvitni, sem lenti
í gær á Mars, rannsaka reiki-
stjörnuna með mun nákvæm-
ari hætti en unnt hefur verið
hingað til. Ætlunin er að kom-
ast til botns í hversu lífvænleg
Mars er eða hefur verið. Þar
með verður væntanlega enn og
aftur hægt að svara stóru
spurningunni: Er líf á Mars?
Vissulega geta menn spurt
sig, og sumir hafa gert það,
hverju það breytir hvernig að-
stæður eru á Mars eða á þaðan
af fjarlægari afkimum al-
heimsins. En eins og nafnið
Forvitni gefur til kynna er
ekki endilega spurt að því
hvaða gagn er að slíkum upp-
lýsingum í bráð. Fólk er for-
vitið og fólk vill kanna hið
óþekkta og fræðast um það
sem það ekki veit og ekki skil-
ur. Á endanum kemur oftast
eitthvað gagnlegt út úr slíkum
rannsóknum og stundum eitt-
hvað sem við vildum alls ekki
vera án. En jafnvel þó að
ferðalög út í óþekktar óravídd-
ir geimsins virðist ekki skila
miklu í bráð, þá gagnast þær
að minnsta kosti við að minna
manninn á hve agnarsmár
hann er í hinu stóra samhengi
hlutanna, hversu margt það er
sem hann veit ekki enn og
hversu mikilvægt það er að
hann sýni af sér hæfilega auð-
mýkt gagnvart því sem hann
getur ekki skilið til fulls.
Forvitni mun ef til
vill leiða manninn í
allan sannleikann
um líf á Mars}
Eitt skref enn
Það er algjöróþarfi að vera
slóðar í dýravernd-
unarmálum og
kallar með réttu á
skömm og fyr-
irlitningu. Lang-
stærsti hluti þjóðarinnar er
ekki þannig innréttaður að
hann vilji að dýr séu látin
kenna aflsmunar í þeim mæli
að teljist óþarflega ill meðferð.
Þetta gildir bæði um alidýr,
sem maðurinn á alls kostar við,
og þau sem búa við frelsi í því
umhverfi sem er þó sífellt
naumar skammtað, bæði hér
og annars staðar, vegna fjölg-
unar manna og aukins ágangs
sem því fylgir.
Bent er á að hagkvæmni,
arðsemi, samkeppni og krafa
neytenda og sjálfskipaðra tals-
manna þeirra um lægra verð
skipti miklu um hvað ali-
rekstur getur leyft
sér í ræktun. Sjálf-
sagt er nokkuð til í
þeirri málsvörn, en
þýðir þó ekki að
þar með eigi mál-
leysingjarnir ekki
málstað og rétt, þótt hann sé
sárlega takmarkaður.
Og einnig er pottur víða
brotinn þar sem framangreind
sjónarmið um verksmiðju-
rekstur með dýr koma ekki við
sögu. Grein Sigurðar Sigurðs-
sonar dýralæknis í síðasta
Sunnudagsmogga um of slakan
aðbúnað útigangshrossa of
víða er sláandi dæmi um þetta.
Dýraverndunarmál verð-
skulda meiri athygli íslensks
almennings en þau hafa náð að
undanförnu. Vafalítið er að
slík sjónarmið eiga mikinn dul-
inn stuðning. En í felum gerir
hann lítið gagn.
Það er rík þörf
á vakningu í
dýraverndunar-
málum á Íslandi}
Vakna þurfa vinir dýra
B
rosmildir, bjartleitir og ljómandi af
hreysti gengu krakkarnir þús-
undum saman inn á völlinn þegar
Unglingalandsmót UMFÍ var sett
sl. föstudagskvöld. Hvert einasta
skref tók Íslandsæskan með taktföstu og sam-
ræmdu göngulagi undir merkjum íþróttafélaga
sinna. Í bakgrunni heyrðust ættjarðarlög þar
sem blásið var á sönglúðra svo undir tók á Sel-
fossvelli. Skv. hefð kom dugmikill íþróttamaður
inn á leikvanginn og hyllti íslenska fánann með
því að lyfta honum upp, niður og út á ská; allt
eftir ritúalinu. Í lífi og leik undi fólk sér frábær-
lega þarna alla helgina og engar fréttir hafa bor-
ist af vímuefnaneyslu, nauðgunum, skemmd-
arverkum eða öðrum miska sem margir telja þó
– ranglega – eðlilegan fylgifisk fjöldasamkoma.
Eitt atriði á landsmótinu stakk þó illilega í augun; það
er hin hallærislega tilbeiðsla valdsins. Efalítið er í góðu
gert að bjóða ráðherrum, þingmönnum og fleirum mann-
broddum á samkomur sem þessar. Kynna þá svo sér-
staklega sem heiðursgesti sem vísað er í stúkuna, hvar
þeir sitja og brosa út að eyrum. Líklega er löng hefð fyrir
slíku en miðað við aðstæður og viðhorf líðandi stundar er
slíkt mjög óviðeigandi.
Þeir sem gefa sig að pólitík, þjóðfélagsmálum og þjón-
ustu við almenning eru líklega alla jafna velviljað fólk.
Dagfar, breytni og geðþokki einstakra stjórmálamanna er
þó aukaatriði í þessu sambandi. Hér eru stjórnmálin öll
undir. Ærukært fólk sem gefur sig að pólitík verður ansi
oft – og áður en við er litið – leiksoppar of-
stækisins sem ræður íslenskri pólitík um
þessar mundir. Því orkar tvímælis að kalla
stjórnmálamenn og aðra slíka heiðursgesti.
Verðskuldar fólkið slíkt?
Skv. könnun Capacent sem gerð var á síð-
astliðnum vetri bera 10% þjóðarinnar traust
til Alþings og fólksins sem gegnir því ábyrgð-
armikla og satt að segja göfuga hlutverki að
setja samfélagi okkar leikreglur. Niðurstaða
þessarar könnunar þarf ekki að koma á óvart.
Vinnubrögð á hinum pólitíska vettvangi í dag
eru ömurleg. Stóryrði, plottleikir, leynd-
arhyggja, sýndarmennska, brigsl, persónu-
legt skítkast, getsakir og hjaðningavíg virðast
inngróin í stjórnmálin. Þessi ömurleiki hefur
ágerst eftir hrun og valdatafl dagsins í dag
hefur hvorki svip heiðurs né tignar.
En þrátt fyrir áðurnefndan og mjög svo sérstæðan
sýndarleik í áhorfendastúkunni á Selfossi bar unglinga-
landsmótið eigi að síður með sér vonina. Sólríkir sum-
ardagar vekja bjartsýni í brjósti hvers manns. Þá stund
sem ég stoppaði á landsmóti fannst mér ég sjá allt það
besta sem íslenskt samfélag hefur; dugmikið, samheldið
og gott fólk sem átti saman frábæra daga á sólríkasta
sumri í manna minnum. Svo var ekki síður gaman að fylgj-
ast með þúsundum kátra og skemmtilegra krakka sem
háðu keppni af heiðarleika og drengskap. Og ef einhver
efast; unglingarnir voru hinir raunverulegu heiðursgestir.
sbs@mbl.is
Sigurður Bogi
Sævarsson
Pistill
Heiðursgestirnir í stúkunni
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
BAKSVIÐ
Björn Jóhann Björnsson
bjb@mbl.is
Niðurskurður á fjár-framlögum til opinberr-ar þjónustu hefur víðakomið illa niður á vega-
kerfi landsins eftir hrun. Hafa fram-
lögin ekki haldið í við verðlag síðustu
þrjú árin og það er nú að koma betur
og betur í ljós.
Vissir vegakaflar eru komnir að
þolmörkum hvað umferðaröryggi
varðar og nú í sumar hefur Vega-
gerðin fengið margar kvartanir frá
vegfarendum yfir slæmum vegum,
einkum holóttum og grófum mal-
arvegum. Þurrkatíðin í sumar hefur
haft sitt að segja og rykmyndunin
mikil. Þá er bundna slitlagið illa farið
á mörgum stöðum og niðurskurður
m.a. leitt til þess að eingöngu sé sett
slitlag yfir hjólför og holur en ekki
vegina í heild sinni. Merki þessa
sjást t.d. á Vestfjörðum.
Hætta getur skapast
Hreinn Haraldsson vegamála-
stjóri segir að ekki sé hægt að bíða
mikið lengur með viðhald og end-
urbætur á ákveðnum köflum í vega-
kerfinu. Reynt sé að forgangsraða
verkefnum þannig að umferðarör-
yggi sé hvergi stefnt í hættu. Um-
ferðarmagn og ástand vega ræður
mestu um hvaða kaflar eru
endurbættir.
„Auðvitað getur skapast hætta
þegar lengra líður á milli viðhalds.
Ef ekki er hægt að endurbæta slit-
lagið þá koma hjólför sem safna í sig
vatni. Slíkir hlutir hafa áhrif á um-
ferðaröryggið,“ segir Hreinn.
Viðhald malarvega hefur einnig
orðið að sitja á hakanum víða um
land eftir hrun. Hreinn segir það
hafa sín áhrif á þann hluta
vegakerfisins.
„Við erum með töluvert fjár-
magn til viðhalds vega þó að það sé
ekki nóg til að halda þeim í góðu
horfi. Við forgangsröðum eins og við
getum og tökum tillit til þess að
þetta komi frekar niður á þægind-
unum. Við veljum staði og aðgerðir
sem miða að því að halda örygginu
eins góðu og hægt er,“ segir Hreinn.
Vegagerðin fylgist vel með
burðarlagi undir bundna slitlaginu;
að það brotni ekki niður. Djúpar hol-
ur geta reynst hættulegar á fjölförn-
um vegum og brotnir vegkantar.
„Það þarf ákveðið fjármagn til
að halda vegakerfinu í horfinu og
eftir hrun hefur dregið verulega úr
því. Hægt er að lifa við það í ein-
hvern tíma en þetta er eins og í heil-
brigðiskerfinu og víðar. Á endanum
fer eitthvað að láta undan. Ef burð-
arlag veganna brotnar þá er mjög
kostnaðarsamt að byggja það upp
aftur. Þetta getur orðið erfiðara og
dýrara er frá líður ef vegirnir fá ekki
reglulegt og fyrirbyggjandi við-
hald,“ segir Hreinn.
Horfir til betri vegar
Vegagerðin hefur alls úr 7-8
milljörðum króna að spila til við-
halds, þjónustu og rekstrar á vega-
kerfinu á ári, þar af um 4,5 milljarða
í viðhald og þjónustu. „Við höfum
ekki síður áhyggjur af niðurskurði
til þjónustu eins og hálkuvarna og
snjómoksturs að vetri til. Þeir þættir
geta ekki síður haft áhrif á umferð-
aröryggi,“ segir vegamálastjóri.
En það ríkir ekki algjört svart-
nætti í vegamálum. Samkvæmt ný-
lega samþykktri samgönguáætlun til
ársins 2014 stendur til að auka fram-
lög við viðhalds. Á meðan verð-
ur dregið úr nýfram-
kvæmdum, sem er kannski
ekki óskastaða, en Hreinn
Haraldsson vegamála-
stjóri er þolinmóður
þrátt fyrir allt er hann
segir að endingu:
„Þetta horfir til betri
vegar.“
Viðhald á vegum hef-
ur setið á hakanum
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Vegagerð Ekki er mikið um nýframkvæmdir í vegagerð þessi misserin.
Ein stærsta framkvæmdin er á Barðaströndinni. Meira fé þarf til viðhalds.
„Ég skil mæta vel áhyggjur
Vegagerðarinnar varðandi við-
hald vegakerfisins. Ef við ekki
sinnum viðhaldi sem skyldi er
hætt við því að það komi fram
í versnandi ásigkomulagi veg-
anna og auknum viðhalds-
kostnaði síðar. Auðvitað er
slíkt óviðunandi til lengdar,“
segir Ögmundur Jónasson inn-
anríkisráðherra, en bendir á að
farið hafi verið að tillögum
Vegagerðarinnar og fjármagn
flutt í ár af framkvæmdafé yfir
í viðhald. En endurskoða megi
samgönguáætlun. „Við munum
ræða það við Vegagerðina
hvort hún telji ástandið
það alvarlegt að leggja
verði aukna áherslu á
meiri fjárframlög til við-
halds. En það yrði
þá að vera á kostn-
að nýrra verkefna,
sem er ekki góður
kostur heldur og
er nokkuð sem
þyrfti að ræða á
Alþingi.“
Óviðunandi
til lengdar
RÁÐHERRA UM VEGAMÁL
Ögmundur Jónasson