Morgunblaðið - 15.09.2012, Blaðsíða 29

29
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 15. SEPTEMBER 2012
Skuggar Svanavatnið var sýnt í nútímauppfræslu í Háskólabíói í gærkvöldi en áður minntu skuggar
bílanna á bílastæðinu fyrir utan bíóið á uppfærsluna og mynduðu svartar nótur á auðu malbikinu.
Golli
Á hverju ári mælir
Fraser-stofnunin í
Kanada atvinnufrelsi í
heiminum með aðstoð
rannsóknarstofnana í
öðrum löndum. Í
mælingunni er litið til
fimm þátta: 1) um-
fangs ríkisins og op-
inbers reksturs,
skatta og fyrirtækja;
2) lagalegs umhverfis
og friðhelgi eignarréttar; 3) að-
gangs að traustum peningum; 4)
frelsis til alþjóðaviðskipta; 5)
reglna á fjármagns- og vinnumark-
aði og um fyrirtæki. Niðurstöð-
urnar eru kynntar á heimasíðunni
www.freetheworld.com. Mjög er
vandað til þessarar vísitölu, og
tóku þrír Nóbelsverðlaunahafar í
hagfræði þátt í að smíða hana.
Samkvæmt vísitölunni jókst at-
vinnufrelsi á Íslandi talsvert árin
1983-1987 og síðan aftur frá 1991
til 2004. Til dæmis var íslenska
hagkerfið hið 28. í röð 54 hagkerfa,
sem mæld voru 1970. Þá var at-
vinnufrelsi ekki mikið á Íslandi. Ís-
lenska hagkerfið var hins vegar
orðið 13. frjálsasta hagkerfið af 130
árið 2004, áður en lánsfjárbólan
hófst. Þetta var fróðleg staðreynd.
Samkvæmt tölunum frá 2009
hafði atvinnufrelsi á Íslandi hins
vegar snarminnkað. Vísitala þess
hafði hrapað úr 7,8 árið 2004 í 6,8
árið 2009. Íslenska hagkerfið var
þá hið 70. af 141, þegar miðað var
við atvinnufrelsi. Ísland var þá í
röð þeirra fimm
landa í heiminum,
þar sem atvinnu-
frelsi hafði minnkað
mest árin á undan. Á
meðal hinna land-
anna voru Vene-
súela og Argentína,
en við Íslendingar
höfum oftast viljað
skipa okkur í röð
annarra landa en
þeirra.
Núna á mánu-
dagsmorguninn
mun dr. Michael Walker, for-
stöðumaður Fraser-stofnunar-
innar, kynna niðurstöður mæling-
anna fyrir 2010. Þetta gerir hann á
morgunfundi Rannsóknamið-
stöðvar um samfélags- og efna-
hagsmál á Grand Hotel í Reykja-
vík kl. 8.30 til 10.30. Full ástæða er
til að vekja athygli á þessum fundi,
og ég er áreiðanlega ekki eini mað-
urinn, sem bíður með eftirvænt-
ingu eftir nýjum tölum um at-
vinnufrelsi á Íslandi.
Eftir Hannes
Hólmstein
Gissurarson
» Samkvæmt töl-
unum frá 2009
hafði atvinnufrelsi
á Íslandi hins vegar
snarminnkað. Vísitala
þess hafði hrapað
úr 7,8 árið 2004 í
6,8 árið 2009.
Hannes Hólmsteinn
Gissurarson
Höfundur er prófessor í
stjórnmálafræði í Háskóla Íslands.
Hefur atvinnu-
frelsi stórminnk-
að á Íslandi?Því er stundum hald-ið fram að markaðir
okkar fyrir sjávarfang
séu ekki síðri auðlind
en sjálfur sjórinn kring-
um Ísland. Á mörk-
uðunum ræðst hvað við
fáum fyrir aflann og
hvað er til skiptanna.
Markaðirnir eru auð-
lind í sjálfu sér, sem við
þurfum að rækta og
sinna af natni eins og
hverri annarri uppsprettu verðmæta.
Það ræðst af gæðum markaðs-
mennskunnar, hversu mikið við fáum
fyrir það sem úr sjó er dregið. Um-
ræða um auðlind markaðanna hefur
hins vegar ekki verið fyrirferð-
armikil.
Þó tók ég eftir á líðandi ári að á
þingum sjávarútvegsins komu fram
raddir sem héldu því fram að mark-
aðsmál greinarinnar væru ekki nægi-
lega samvirk heldur sundrandi á köfl-
um. Menn létu sér ekki nógu annt
um verðmæti eins og orðstír íslensks
„baccalá“ í Miðjarðarhafslöndum, ís-
lensks þorsks í Bandaríkjunum og Ís-
landssíldar í Skandinavíu. Stóru sjáv-
arútvegsfyrirtækin vinna hvert fyrir
sig ágætt markaðs- og sölustarf, en
samt heyrist sú skoðun að Ísland sem
sjávarútvegsland sé að týna góðri
ímynd sinni í hít alþjóðlegra við-
skiptakeðja og fiskmarkaða.
Fyrir leikmann er erfitt að leggja
mat á þessa umræðu. Hitt veit ég þó
úr starfi að utanríkismálum að
frændur okkar Norðmenn bera sig
öðruvísi að. Norsk sjömatsråd er til
að mynda öflugt opinbert hlutafélag,
fjármagnað með gjaldi á útveginn, og
ver á yfirstandandi ári 9 milljörðum
íslenskra króna til áróðurs fyrir
norskan sjávarútveg. Ráðið skipu-
leggur milli 500 og 600 markaðs-
verkefni í samvinnu við norsk sjáv-
arútvegsfyrirtæki á
hverju ári. Hjá því starfa
100 starfsmenn í 12 lönd-
um að sameiginlegri
markaðssetningu, mark-
aðsupplýsingum, mark-
aðssamskiptum, ímynd-
arvörnum og
almannatengslum.
Með höfðatöluaðferð-
inni má finna út að til að
komast í samjöfnuð við
Norðmenn ættum við að
vera með að minnsta
kosti 7 manna sérsveit í
30-40 markaðsverkefnum
tengdum sjávarútvegi á ári og verja
til þess milli 500 til 600 milljónum
króna.
Á aðalfundi Íslandsstofu fyrr á
árinu vakti ég athygli á að með frum-
varpi til laga um stjórn fiskveiða,
sem þá lá fyrir þinginu, væri hugs-
anlega verið að renna stoðum undir
samstarf opinberra aðila og sjávar-
útvegsfyrirtækja sem byggja mætti á
vörn og sókn fyrir Ísland sem sjáv-
arútvegsland. Í frumvarpinu var gert
ráð fyrir leigupotti þar sem aflamarki
verður ráðstafað um kvótaþing. Gert
var ráð fyrir að fimmtungi tekna sem
aflað yrði með þeim hætti yrði að
hluta ráðstafað í markaðs- og þróun-
arsjóð tengdan sjávarútvegi. Sá sjóð-
ur gæti sem best lagt til fjármagn til
sameiginlegrar markaðssóknar ís-
lensks sjávarútvegs með svipuðum
hætti og Norðmenn stunda fyrir sína
fiskvinnslu. En vafalítið mætti líka
fara aðrar leiðir.
Íslenskur fiskur á raunar í harðri
og vaxandi samkeppni við framleiðslu
Norðmanna, sem mun bara harðna á
næstu árum þar sem ljóst er að
þorskstofninn í Barentshafi er nú í
örum vexti. Fyrr á árinu var þannig
birt ráðgjöf um verulega aukningu
þorskkvóta Rússa og Norðmanna á
Barentsþorski. Skv. henni gæti aukn-
ingin ein úr Barentshafi orðið jafn-
mikil og gervallur þorskkvóti Íslands
á nýbyrjuðu fiskveiðiári. Sennilega
hefur því aldrei verið jafn mikil þörf
og nú á skipulögðu átaki fyrir ís-
lenskan sjávarútveg á mörkuðum er-
lendis.
Við höfum dæmin fyrir augunum
um góðan árangur af samstarfi
stjórnvalda og ferðaþjónustunnar,
þar sem áfalli vegna eldgosa var snú-
ið í markaðssókn undir merkjum
Inspired by Iceland. Í kjölfarið sigldi
svo átakið Ísland allt árið, skipulagt
til þriggja ára, þar sem markmiðið er
að gera ferðaþjónustuna að heils-
ársatvinnugrein um land allt. Til-
gangurinn með stofnun Íslandsstofu
var einmitt að smíða básúnu sem at-
vinnugreinum byðist að blása í sín
sameiginlegu stef þannig að vel
heyrðist á erlendum mörkuðum. Á
fyrrnefndum aðalfundi Íslandsstofu
leyfði ég mér að leggja til að næsta
stórverkefnið sem ráðist yrði í væri
sameiginleg markaðssetning fyrir ís-
lenskan sjávarútveg. Íslandsstofa er
þegar að verki fyrir sjávarútveginn í
kynningu á uppruna- og gæðamerk-
inu Iceland – Responsible fisheries,
og hefur til að bera þann sveigj-
anleika í skipulagi sínu að geta tekið
að sér ný stórverkefni. Sjávarútvegs-
landið Ísland þarf á sókn að halda til
að treysta og bæta stöðu sína á
mörkuðum erlendis.
Eftir Össur
Skarphéðinsson »Með höfðatölu-
aðferðinni má finna
út að til að komast í sam-
jöfnuð við Norðmenn
ættum við að vera með
að minnsta kosti 7 manna
sérsveit í 30-40 markaðs-
verkefnum tengdum
sjávarútvegi á ári ...
Össur
Skarphéðinsson
Höfundur er utanríkisviðskipta-
ráðherra.
Gerum út á auðlind markaðanna
Borgarstjórn Reykjavík-
ur og skákhreyfingin efna
til skákhátíðar í Laug-
ardalshöll í dag í tilefni af
því að fjörutíu ár eru liðin
frá heimsmeistaraeinvíg-
inu í skák milli Roberts
Fischers og Boris Spassky,
en það fór fram 1. júlí-3.
september 1972 í Reykja-
vík.
Dagskráin hefst með
málþingi kl. 11 þar sem m.a. verður rætt
um af hverju það er þekkt sem „Einvígi
aldarinnar“ og þýðingu þess fyrir al-
þjóðamál, skákíþróttina og stöðu Íslend-
inga í samfélagi þjóðanna. Kl. 13 hefst
síðan minningarskákmót í stóra sal hall-
arinnar með þátttöku barna og unglinga,
auk þess sem skákmenn 60 ára og eldri
tefla í sérstökum heiðursflokki.
Einvígi Fischers og Spassky er án efa
frægasta skákkeppni sögunnar en hún
vakti á sínum tíma heimsathygli vegna
aðstæðna í alþjóðamálum. Kalda stríðið
var í hámarki og margir fjölmiðlar fjöll-
uðu um einvígið eins og uppgjör milli
kommúnistaríkjanna og hins frjálsa
heims þar sem fremstu skákmeistarar
Sovétríkjanna og Bandaríkjanna mætt-
ust við taflborðið. Framan af mótinu ein-
kenndust samskipti keppendanna af mik-
illi spennu og urðu ýmsir atburðir í
tengslum við það ekki síður fréttaefni en
einstök skákúrslit. Vegna keppninnar
var Reykjavík í brennidepli heimspress-
unnar í rúma tvo mánuði og hafði það
mikla og jákvæða landkynningu í för með
sér fyrir Ísland.
Mikilvægt sjálfboðaliðastarf
Á síðasta ári samþykkti borgarstjórn
tillögu Sjálfstæðisflokksins um að minn-
ast heimsmeistaraeinvíg-
isins 1972 með viðeigandi
hætti. Er hátíðin haldin í
góðu samstarfi við Skák-
samband Íslands, Skákaka-
demíu Reykjavíkur og tafl-
félögin í Reykjavík. Vil ég
þakka öllum þessum aðilum
fyrir ánægjulegt samstarf í
tengslum við hátíðina, sem
og fyrir hið mikla og stöð-
uga sjálfboðaliðastarf er
þeir inna af hendi í þágu
skákstarfs meðal barna og
ungmenna í borginni.
Ábendingar hafa komið fram um að
gjarnan mætti standa betur að kynningu
á skákeinvígi aldarinnar. Koma slíkar
ábendingar m.a. frá aðilum í ferðaþjón-
ustu, sem telja að nýta megi mun betur
þau tækifæri er felast í því að borgin hafi
hýst slíkan heimsviðburð. Þessi gagnrýni
á rétt á sér. Nú stendur yfir sýning í
Þjóðminjasafninu á munum tengdum
einvíginu og að henni lokinni finnst mér
t.d. vel koma til greina að skoðað verði
hvort unnt sé að gera slíka sýningu var-
anlega með einhverjum hætti.
Megi skákhátíðin í Laugardalshöll í
dag verða ánægjuleg áminning um „Ein-
vígi aldarinnar,“ festa minningu þess í
sessi og stuðla að enn frekari eflingu
skákstarfs meðal ungu kynslóðarinnar!
Fjörutíu ár frá
einvígi aldarinnar
Eftir Kjartan
Magnússon
Kjartan Magnússon
»Einvígi Fischers og
Spassky er án efa
frægasta skákkeppni sög-
unnar en hún vakti heims-
athygli á sínum tíma vegna
aðstæðna í alþjóðamálum.
Höfundur er borgarfulltrúi og formaður
undirbúningsnefndar skákhátíðar.