Reykjalundur - 01.06.1964, Síða 40

HELG A FRÁ HÓLABAKI :
Þvi gleymi ég aldrei
VONDA BRAUÐIÐ
Hver, sem að aldrei ál sinn mat
með iðrunar og sorgar tárum
og aldrei náttlangt svejnlaus sat
á sœnginni með beizkum tregasárum,
— Iiann þekkir yður ekki, himinsregin.
Goethe.
Líklega getur vart reynslu, sem sé ríkari af
lærdómi en þá, að hafa eitthvert sinn blygðazt
sín svo rækilega vegna eigin yfirsjónar, að það
gleymist aldrei. Það er eins konar andlegt þrifa-
bað, beiskt lyf, sem þó hreinsar sorann úr sál-
inni flestu betur. Og það atvik úr lífi mínu, sem
ég áreiðanlega man lengst, er þegar ég skammað-
ist mín svo rækilega vegna eigin yfirsjónar, að ég
át mat minn grátandi af blygðun. Enda kann ég
þeirri minningu þökk alla ævi.
Það var í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar, þeirr-
ar, er stóð yfir árin 1914 —1918. Mun ég þá bafa
verið 10—11 ára gömul.
Styrjöldin geisaði enn úti í heimi. Höfuð-aðil-
ar þeir sömu og í hinni síðari, Þjóðverjar og
Englendingar, með hartnær alla Evrópu i togi,
ásamt Bandaríkjum Norður-Ameríku, er skárust
í leikinn í lið með Bretum. Þó sluppu Norður-
lönd í það skipti og eigi var ísland hersetið. Og
eigi svalt fólk á Norðurlöndum vegna þessarar
styrjaldar, þótt ýmislegt skorti á. Óðru máli
gegndi með ófriðarlöndin og sum hinna hlut-
lausu, er tekin voru herskildi, s. s. Belgía, I stríðs-
lokin ríkti neyðarástand í mörgum löndum Ev-
rópu. Frakkland var sundurtætt, því að þar var
aðal-vettvangurinn. Þjóðverjar náðu þeirri hern-
aðarlist Napoleons I. að erfðum, að berjast jafn-
an utan sinna eigin landamæra. í Rússlandi
hafði þjóðin loks brotið af sér ok keisaraveldis-
ins 1917. Þar var enn allt í deiglu byltingarinnar,
borgarastyrjöld geisaði og mikið af þjóðinni á
verðgangi á meðan. Bretar skömmtuðu naumt,
en munu hafa verið bezt á vegi staddir sökum
skipakosts og sinnar voldugu bandaþjóðar í
vestri. En út yfir tók hjá hinum sigruðu þjóðum,
Þjóðverjum og Austurríkismönnum. Þar hrundi
fólkið i heimalöndunum niður úr hungri, er
þjóðir þessar höfðu látið kné fylgja kviði, síðan
varizt til þrautar, er brautargengi þeirra snérist.
Ég hef leitað uppi grein í Morgunblaðinu 25.
marz 1919. Þar er greinargerð um ástandið í
Þýzkalandi, tekin úr Berliner klinische Vochen-
schrift, eftir þýzka háskólakennarann Rubner.
Tek ég úr henni fáein orð:
„Ahyggjurnar fyrir daglegu brauði hafa tekið
huga fólksins allan og óskiptan, öll framtaks-
hugsun, sem áður einkenndi þjóðina, hverfur
undir fargi sinnuleysisins. Barnið hefur gleymt
að brosa, leika sér og ærslast. Það mun líða á
löngu þangað til afleiðingar sultarins eru horfn-
ar og áhugasemin og athafnafýsnin, sem áður
var, kemur á ný . .
Um svipað leyti las ég í einhverju íslenzku
blaði ávarp frá austurrískum menntamanni og
mannvini, sem ég man ekki nafnið á. Þá grein
hef ég því miður ekki getað leitað uppi. En hann
tekur í sama streng gagnvart sinni þjóð og skír-
skotar til drenglundar hinna betur stæðu þjóða.
Og ævinlega blikna hernaðarafrek Hinden-
burgs marskálks í mínum augum, þegar ég ber
38
Reykjalundur