Fréttablaðið - 04.07.2015, Blaðsíða 10

4. júlí 2015 LAUGARDAGURSKOÐUN GUNNAR
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík Sími: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is ÞRÓUNARSTJÓRI: Tinni Sveinsson tinni@365.is HELGARBLAÐ: Erla Björg Gunnarsdóttir erla@frettabladid.is MENNING: Magnús Guðmundsson magnus@frettabladid.is
LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is ÚTLITSHÖNNUN: Silja Ástþórsdóttir siljaa@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir FORSTJÓRI: Sævar Freyr
Þráinsson ÚTGEFANDI OG AÐALRITSTJÓRI: Kristín Þorsteinsdóttir kristin@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRAR:
Andri Ólafsson andri@365.is, Hrund Þórsdóttir hrund@stod2.is, Kolbeinn Tumi Daðason kolbeinntumi@365.is.
Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er
hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í
stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871
MÍN SKOÐUN: JÓN GNARR
Ég fer oft í viðtöl við erlenda fjölmiðla sem koma til Íslands. Í sumar hafa þetta verið frá einu upp í þrjú
viðtöl á viku. Þegar ég er beðinn
um að stinga upp á mínum uppá-
haldsstað í Reykjavík þá nefni ég
alltaf Hólavallakirkjugarð. Þang-
að fer ég nær daglega til að ganga
um með hundinn minn og hlusta
á hljóðbækur. Þar er ró og friður
og mér finnst fáir staðir á Íslandi
jafn íslenskir og Hólavallagarður-
inn; undurfallegur strúktúreraður
í óskipulagi sínu.
Upp af leiðum vaxa tré og
minna mann á að lífið er framrás
og dauðinn aðeins einhvers konar
umbreyting. Kirkjugarðar eru
yfirleitt staðir
sem ég heim-
sæki þegar ég
er í borgum í
útlöndum og
hef tíma aflögu.
Ég fer frekar í
kirkjugarð held-
ur en á safn. Í
sumar var ég
í Prag og fór þá að sjálfsögðu í
gamla gyðingakirkjugarðinn.
Sem áhugamaður um kirkju-
garða og Íslendingur vil ég nota
tækifærið og segja hvað mér finnst
kirkjugarðurinn í Gufunesi hræði-
legur staður. Hann er svona „drive-
through“ garður eins og úr ein-
hverri amerískri martröð. Maður
sér fólk keyra þar upp að leiðum
og henda blómum út um bílglugg-
ann. Stundum sér maður jafnvel
hjólför yfir leiði. Ég fór með yngsta
son minn að leiði mömmu og pabba
fyrir nokkrum árum. Einhver kall
hafði lagt bílnum sínum fyrir leið-
ið þannig að við þurftum að koma
að því frá hlið. Hann hafði skil-
ið bílinn eftir í gangi. Rúðan var
opin, kveikt á útvarpinu og Reykja-
vík síðdegis ómaði yfir öllu. Þess-
ir tveir kirkjugarðar eru svo góð
dæmi um hvað er rétt og gott og
hvað rangt og slæmt í Reykjavík.
Annar er sivilíseraður og byggir á
djúpum menningarlegum grunni
á meðan hinn er kúltúrlaust og
kuldalegt skipulagsslys.
Dauðans alvara
Ég var mjög ungur þegar ég kynntist dauðanum. Ég átti aldraða foreldra. Þegar ég
var tveggja ára dó systir pabba. Ég
var bara þriggja ára þegar móður-
amma mín dó. Þegar ég var fjög-
urra ára dó systir mömmu. Þegar
ég var níu ára dó önnur systir
hennar. Árið 1981 var örlagaríkt í
mínu lífi á margan hátt. Ég var þá
fjórtán ára. Það ár dó föðuramma
mín, en hún var mér mjög náin.
Sama ár fóru líka tveir bræður
mömmu eftir langa veikindabar-
áttu. Þetta hafði mjög afgerandi
áhrif á alla fjölskylduna og okkar
samskipti.
Ég hef svo, eins og flestir aðrir,
haft einhver afskipti og tengsl við
dauðsföll í gegnum tíðina. Dauð-
inn er mér innblástur og hvatning
til lífs og gleði. Þrítugasta nóvem-
ber 2008 dó pabbi minn. Pabbi var
mjög pólitískur og líklega valdi ég að
verða pólitískur til að heiðra minn-
ingu hans og halda hans baráttu
áfram á minn hátt. Og úr því varð
Besti flokkurinn. Sjötta apríl 2010, í
upphafi kosningabaráttunnar, varð
tengdapabbi minn og vinur, Jói Gísla,
bráðkvaddur á heimili sínu. Og í stað
þess að missa andann og hætta lagði
ég mig allan fram við að gera allt
eins fjörugt og hann hefði viljað hafa
það. Andi tengdapabba míns sveif
yfir kosningabaráttu Besta flokks-
ins enda var hann fæddur 17. júní.
Sami dagur varð líka fyrsti formlegi
vinnudagurinn minn.
Þegar ég var búinn að vera borg-
arstjóri í nokkra mánuði dó svo
mamma mín. Ofan á öll leiðindin
sem voru fyrir þá óttaðist ég að það
myndi gera út af við mig og ég var
við það að brotna og gefast upp. En
mamma var þrautseig og æðrulaus.
Hún hafði kosið Besta flokkinn og
mig. Og í minningu hennar ákvað
ég að gefast ekki upp heldur klára
það sem ég hafði byrjað á, því þann-
ig hefði hún gert það.
Mamma, pabbi og Jói
Af öllum mysteríum alheims-ins þá er fátt sem jafnast á við dauðann. Það veit eng-
inn hvað „verður um okkur“ þegar
við deyjum. Þeir sem hafa verið
nálægt því að deyja hafa oft merki-
legar sögur að segja af reynslu
sinni og ýmsar ólíkar kenningar
eru um fyrirbærið. Ég hef lesið
mikið af bókum um dauðann, bæði
vísindaleg fræðirit, heimspeki- og
trúarrit.
Ég hef ekki komist að neinni nið-
urstöðu. Ég ber kvíðablandna til-
hlökkun til minnar eigin dauða-
stundar. Ég er mjög spenntur að
sjá hvað gerist. Kemur pabbi á
svifnökkva að taka á móti mér
eða líkamnast ég kannski í geim-
veru í einhverjum fjarlægum
hluta sólkerfisins? Það væri vissu-
lega gaman en ef ekkert gerist þá
nær það ekki lengra. Það skiptir
kannski ekki höfuðmáli hvað verð-
ur um mann heldur frekar þá sem
eftir sitja og hvaða verk sitja eftir
mann. Ef allt er orka hér í heimi
þá hlýtur minning að vera orka
líka. Kannski er lífið og dauðinn
bara eitt og hið sama og endalaus
umbreyting orku og á meðan við
höldum að við séum að kveðja ein-
hvern sem er farinn þá er hann
kannski orðinn hluti af manni
sjálfum og heldur áfram að lifa í
gegnum okkur?
Nýtt upphaf
MARGIR
LITIR
Í LEÐRI OG
ÁKLÆÐI
VERÐ FRÁ KR.
79.990*
*ÁN SKEMILS
LEVANTO
hægindastóll
Þ
au tíðindi bárust í vikunni að samhugur væri meðal allra
sveitarfélaga höfuðborgarsvæðisins um nýtt svæðisskipulag.
Hryggjarstykki skipulagsins væri afkastamikið samgöngu-
kerfi, svokölluð Borgarlína, sem tengja myndi kjarna sveitar-
félaganna við allt höfuðborgarsvæðið.
Hagstofan gerir ráð fyrir mikilli fjölgun íbúa á höfuðborgarsvæð-
inu næstu árin. Segja spárnar höfuðborgarbúa verða tæplega 300.000
talsins árið 2040. Eigi höfuðborgarsvæðið að bera allt þetta fólk þurfa
skipulagsmál að taka mið af því. Taka þarf ferðavenjur borgarbúa til
endurskoðunar og styrkja almenningssamgöngur svo um munar.
Samfélagið hefur þróast umtalsvert síðustu árin samhliða fjölgun
einkabílsins. Íbúðabyggð hefur dreifst og sífellt fleiri ferðast lengri
veg í leit að þjónustu, atvinnu eða
menntun. Aukin dreifing íbúða-
byggðar gerir rekstur almennings-
samgangna bæði torveldari og
kostnaðarsamari – og til verður
vítahringur einkabílsins – dreifð
byggð með slökum almennings-
samgöngum kallar á fleiri bíla.
Talsverð hætta er á samspili
milli fyrirsjáanlegrar fólksfjölg-
unar og aukningar á bílaumferð. Það verður tæpast ódýrt fyrir litla og
gisna borg að veita einkabílnum raunverulega samkeppni. Sé ætlunin
að byggja háþróað almenningssamgöngukerfi af metnaði, stuðla að
aukinni notkun, draga úr umferðarteppum og tryggja umhverfis-
vænni ferðamáta, er líklegt að verðmiðinn verði hár.
Guðmundur Freyr Úlfarsson, prófessor í samgöngufræðum við
Háskóla Íslands, segir fyrirætlanir um léttlestarkerfið Borgarlínu
vera sóun á skattfé. Slíkt samgöngukerfi verði óhagkvæmt og stofn-
fjárfestingin gífurleg. Hann gefur því lítið fyrir kostnaðar- og ábata-
greiningu kerfisins sem bendir til umfangsmikils sparnaðar fyrir
samfélagið allt. Hvað sem því líður mun beinn þjóðhagslegur gróði
af öflugum almenningssamgöngum og heilsufarslegur ábati af því að
ganga eða hjóla, verða mikill.
Íslendingar veigra sér margir við að nota almenningssamgöngur
enda felur ferðamátinn í sér einhverja göngu. Virðist veðurfarið þar
helsta röksemdin. Nokkuð veikburða röksemd í flestum tilfellum enda
fjölmargar erlendar borgir sem reka öflugar almenningssamgöngur
við svipuð veðurskilyrði. Þó nokkrir notendur einkabílsins hafa
ítrekað lýst andstöðu sinni við sumarlokanir í miðbæ Reykjavíkur
og segja óásættanlegt að neyðast til göngu nokkurn spöl. Það var því
áhugavert þegar Björn Teitsson og Andri Gunnar Lyngberg hjá Trí-
pólí arkitektum birtu úttekt sína í vikunni. Þar kom í ljós að ökumenn
sem leggja bíl sínum í miðborg Reykjavíkur þurfa að ganga í mesta
lagi 350 metra, svo nálgast megi alla verslun og þjónustu við Laugaveg
– þrátt fyrir sumarlokanir. Það er varla mikið fyrir fullfrískt fólk.
Það er fagnaðarefni að sveitarfélög höfuðborgarsvæðisins sam-
mælist um framtíðarsýn í samgöngumálum. Hvort Borgarlína reynist
hagkvæmur kostur er erfitt að meta. Þó er ljóst að ferðamáti borgar-
búa þarf gagngera endurskoðun ef mæta á áætlaðri fólksfjölgun
af skynsemi. Umbætur á almenningssamgöngum eru nauðsynleg
fjárfesting og mikilvægt kjaramál fyrir marga – en meðalnotandi
einkabíls eyðir verulegum hluta ráðstöfunartekna sinna í rekstur
bifreiðar. Gera þarf almenningssamgöngur að raunverulegum kosti
fyrir fjölbreyttari hópa, bíllausan lífsstíl að heillandi valmöguleika
og umhverfisvænni ferðamáta að algjöru forgangsmáli. Það er hags-
munamál öllum til heilla.
Samspil fólksfjölgunar og bílaflotans:
Vítahringur
einkabílsins
Kristín
Þorsteinsdóttir
kristin@frettabladid.is
0
3
-1
2
-2
0
1
5

2
3
:0
0
F
B
0
8
0
s
_
P
0
7
1
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
7
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
1
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
0
s
_
P
0
1
1
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
7
5
7
-D
8
7
C
1
7
5
7
-D
7
4
0
1
7
5
7
-D
6
0
4
1
7
5
7
-D
4
C
8
2
8
0
X
4
0
0
9
B

F
B
0
8
0
s
_
3
_
7
_
2
0
1
5
C
M
Y
K