Dagblaðið Vísir - DV - 25.06.2010, Blaðsíða 40

xxxxxxxxxx
40 SkRÝTIÐ umsjón: helgi hrafn guðmundsson helgihrafn@dv.is 25. júní 2010 föstudagur
„Fótboltaleikur
dauðans“Árið 1942 var Kiev, höfuðborg Úkraínu, undir járnhæl nasista. Nokkrir knatt-
spyrnumenn Dynamo Kiev komu saman og
stofnuðu lið og kepptu á móti þýskum her-
deildum þar sem hart var barist. Frægasti
leikurinn var við liðið Flakelf, sem skipað
var hermönnum úr Luftwaffe. Úkra ínu-
mennirnir léku stórkostlega í leiknum og
það hafði afdrifaríkar afleiðingar.
Varnarmaðurinn Klimen- ko fær boltann á eigin vallarhelmingi og tek-ur á rás. Hann hleyp-
ur eins og fætur toga og sólar ger-
valla vörn andstæðinganna upp
úr skónum. Mótherjarnir reyna að
sparka grimmilega í hann, en tekst
ekki. Þegar hann er kominn upp að
markinu snýr hann laglega á mark-
vörðinn og horfir á opið markið,
hann getur auðveldlega rennt bolt-
anum inn og skorað. En hann ger-
ir það ekki og stendur eins og þvara
stundarkorn. Á endanum snýr
hann sér við og þrumar knettinum
í átt að miðju. Dómarinn flautar til
leiksloka, þrátt fyrir að níutíu mín-
útur séu ekki enn liðnar. Klimenko
horfir óttasleginn á liðsfélaga sína.
Hann lést hálfu ári síðar í þrælkun-
arbúðum.
Hinn 9. ágúst 1942 fór fram
knattspyrnuleikur á milli liðanna
Flakelf og FC Start á Zenit-vellinum
í Kiev, höfuðborg Úkraínu. Dómar-
inn var SS-maður, leikmenn Flakelf
voru þýskir hermenn Þriðja ríkis-
ins og leikmenn FC Start úkraínsk-
ir stríðsfangar. Leikurinn hefur ver-
ið nefndur „fótboltaleikur dauðans“
enda voru leikmenn FC Start pynt-
aðir eftir leikinn sem þeir unnu 5-3.
Tímabilið stöðvað við innrás
Þjóðverja
Á árunum fyrir síðari heimsstyrj-
öldina hafði knattspyrna vaxið gíf-
urlega í vinsældum í Sovétríkjun-
um, sérstaklega í Úkraínu. Dynamo
Kiev var orðið stórveldi í fótbolta
á fjórða áratugnum, var á meðal
bestu liða í hinu geysistóra komm-
únistaríki. Knattspyrnutímabilinu
árið 1941 lauk skyndilega hinn 22.
júní 1941 þegar hersveitir Þýska-
lands Hitlers réðust inn í Sovétríkin
en aðgerðin var kölluð „Barbaross-
aáætlunin“. Hún var mesta innrás
mannkynssögunnar.
Knattspyrnumennirnir í Dyna-
mo Kiev voru sumir sendir á
orrustu völlinn en aðrir biðu í borg-
inni. Þýski herinn sótti gríðarlega
hratt fram og náði Kiev á sitt vald.
Nokkrir leikmannanna voru þá
sendir í fangabúðir.
hittust í bakaríi
Í Kiev hittust þeir knattspyrnumenn
sem enn gátu um frjálst höfuð strok-
ið í verksmiðjubakaríi sem var und-
ir hælnum á hernámsyfirvöldum.
Leikmennirnir komu þangað í leit
að vinnu en yfirmaður bakarísins
var mikill stuðningsmaður Dynamo
Kiev, en hafði fengið stöðuna þar
sem hann var hliðhollur Þjóðverj-
um. Hann réð fótboltamennina í
vinnu og lagði til að þeir myndu
stofna fótboltalið bakarísins.
Þannig var knattspyrnuliðið FC
Start stofnað. Það lék nokkra leiki
við heimamenn, sem margir voru
gengnir í lið með nasistum. FC Start
vann alla leiki sína og þótti sýna frá-
bæra takta. Liðið lék svo við ýmis
lið sem skipuð voru herdeildum frá
Þýskalandi, Ungverjalandi og Rúm-
eníu, bandamönnum nasista. Hinn
6. ágúst 1942 gjörsigraði FC Start
liðið Flakelf 5-1, sem var skipað
hermönnum úr þýska flughernum,
Luftwaffe.
Vildu ekki tapa viljandi
Þýska hernámsstjórnin í Kiev áttaði
sig á því að þetta gengi ekki lengur,
sigurganga úkraínsks fótboltaliðs
gæti bæði hvatt heimamenn í upp-
reisnarhug áfram og lækkað rost-
ann í þýskum hermönnum.
Í kjölfarið fór Flakelf fram á nýja
viðureign, sem færi fram 9. ágúst á
Zenit-leikvanginum. Yfirmaður úr
SS-sveitunum var skipaður dóm-
ari. Leikmenn FC Start áttuðu sig
á því að staðan var nokkuð snúin.
Ljóst var að dómarinn myndi ávallt
dæma Flakelf í vil. Ættu þeir að tapa
leiknum viljandi til að þóknast nas-
istunum? Nei, það vildu þeir ekki og
ákváðu að spila sinn leik, sýna sitt
besta.
unnu þrátt fyrir aftaní-
tæklingar
Þegar leikurinn hófst kom strax
í ljós að dómarinn ætlaði sér að
leyfa liðsmönnum Flakelf að brjóta
á leikmönnum FC Start að vild.
Þýsku hermennirnir gengu fram
með miklum tuddaskap og spörk-
uðu Úkraínumennina niður. Flakelf
skoraði fyrsta mark leiksins þeg-
ar Þjóðverjarnir spörkuðu í andlit
markvarðarins sem lá sárkvalinn
eftir. Dómarinn lét mótmæli leik-
manna FC Start sem vind um eyru
þjóta og á meðan stunduðu Flakelf-
menn peysutog og aftanítækling-
ar. Þrátt fyrir það náði FC Start að
jafna leikinn með glæsilegu skoti úr
aukaspyrnu.
Úkraínumennirnir komust svo
yfir þegar einn þeirra sólaði sig upp
allan völlinn. Staðan var 3-1 í hálf-
leik, heimamönnum í vil.
Bæði lið skoruðu tvisvar í síð-
ari hálfleik. Dómarinn flautaði svo
leikinn af eftir að varnarmaðurinn
Klimenko hafði sólað Þjóðverjana
upp úr skónum og komist í dauða-
færi, en neitað að skora, eins og seg-
ir frá í upphafi greinar.
létust í þrælkunarbúðum
Síðar sama mánuð voru margir leik-
menn FC Start handteknir og þeir
sakaðir um að vinna fyrir sovésku
leyniþjónustuna. Gestapo benti á
að Dynamo Kiev hefði verið uppá-
haldslið lögreglumanna í borginni
fyrir hernám. Leikmennirnir voru
pyntaðir og lést einn þeirra í haldi
Gestapo. Hinir voru sendir í þræl-
kunarbúðir, þar á meðal varnar-
maðurinn Klimenko.
Nokkrir komust lífs af og gátu
sagt sögu sína eftir stríð. Tvær sov-
éskar kvikmyndir voru gerðar um
„knattspyrnuleik dauðans“, en það
var leikur FC Start og Flakelf ávallt
kallaður að styrjöldinni lokinni.
helgihrafn@dv.is
leikurinn auglýsTur
Veggspjald frá Kiev þar sem
leikur Flakelf og FC start var
auglýstur.
réTT fyrir leik
Völlurinn var skreyttur
hakakrossum í bak og fyrir.
fc sTarT Liðið stillir sér
upp fyrir framan myndavél,
skömmu áður en flautað er til
fótboltaleiks dauðans á Zenit-
vellinum í Kiev árið 1942.