Jökull

Ataaseq assigiiaat ilaat

Jökull - 01.12.1956, Qupperneq 23

Jökull - 01.12.1956, Qupperneq 23
á jöklinum og breiðir úr sér í átt að Kambs- mýrarkambi. Um breytingar á jöklinum verður fátt með vissu sagt fyrr en á síðari hluta 19. aldar. Ljóst er, að á fyrri öldum hefur Ivvíá fallið fram milli Kambanna, þar sem síðar var farvegur Vestri- Ivvíár. (Sbr. Rauðalækjarmáldaga 1179 og 1343 og Sandfellsmáldaga um 1570, ef marka má orða- lag hans í þessu efni). Einhvern tíma á síðari iildum hefur Kvíá eða meginhluti hennar breytt um útfall og brotizt austur um skarð í eystri Kambinn, sennilega þá vegna framskriðs jökuls- ins. Hvenær þetta liefur gerzt, er víst ekki vitneskju um að fá, en helzt er að geta jarða- bóka ísleifs sýslumanns Einarssonar, 1709, og bæjalýsingar sr. Gísla Finnssonar, sem að líkind- um er skrifuð nálægt þeim aldamótum. Sr. Gísli var prestur að Sandfelli 1656—1703. Segir í jarðabók Isleifs um Sandfell: — — Reka- fjöru á jörðin millum Hamraenda og Ivvíár, þar sem hún rann að fornu — —Er hér átt við Bakkafjöru, er liggur austan Vestri-Ivvíár. Eftir orðalaginu að dæma gæti Kvíá þegar hafa runnið í eystri farveginum alllangan tíma. í bæjatali sr. Gísla segir svo: „----Kvísker------ jrar fyrir framan er lón, sem til forna hefur ver- ið silungsveiði. Hamar er fram við vatnið, er Vothamar heitir og undir hamrinum skyldi liafa verið mest veiðin til forna — —Lýsing þessi er að vísu ekki nákvæm, en sé það rétt, að þá liafi verið lón þar, sem nú er Kvíáraur, — líklega um miðju eða öllu heldur ofan til —, bendir það vitanlega til Jress, að myndum Kví- áraurs (Eystri-Kvíár) hafi þá ekki verið mjög langt á veg komin, árkeilan ekki orðin sérlega há og áin ekki búin að íylla upp lónið. F.n ekki er ólíklegt, að jökulvatnið hafi flæmt sil- unginn burt. Ég býst við, að lýsing klerks sé ekki eins fjarstæðukennd og í fyrstu kann að virðast, þegar umhverfi og aðstæður allar er at- hugað nánar, en hér verður það ekki rakið. Samkvæmt áðursögðu rnundi líklegast, að Kvíá hafi breytt um útfall á 17. öld. Er Sveinn Pálsson var á ferð um Austur- Skaftafellssýlu 1793—1794, lýsir hann ekki jökl- inum, svo að séð verði greinilega, hve langt hann nær. En h. u. b. víst má telja, að staður :á, er Itann lagði frá á Oræfajökul, sé þekktur, og lýsing hans á jöklinum þar ber með sér (eftir umhverfinu, eins og það er nú), að jök- ullinn liefur náð mun hærra upp eftir „hóln- um“ er hann lagði upp frá, en t. d. um alda- mótin síðustu. Gefur það bendingu um, að Kvíárjökull hafi verið mikill á þeim árum. Af öðrum ummælum hans vitðist mega ráða, að vart hafi jökullinn verið kyrrstæður. Á 19. öld munu engar heimildir fyrir hendi um breytingar á jöklinum fyrr en um 1870. Hef- ur hann vafalaust verið að hækka og skríða fram þá að undanförnu og hækkunin náð hámarki um það leyti. Er sagt því til sönnunar, að eitt sinn er Hnappvellingar voru að rýja fé í Kvl- ármýrarrétt, en hún er undir Kambinum, nokk- uð innarlega, hafi hrunið jakar úr jöklinum fram yfir Kambinn og niður undir réttina, svo að þeir töldu ekki öruggt að ljúka við að rýjá féð og hleyptu nokkru af því út órúnu. Ekki er mér kunnugt, hversu lengi þessi gangur í jöklinum hefur varað. Sagt er af manni, er vel þekkir til, að um 1890 hafi jökullinn legið skammt innan við hábrún Kvíármýrarkambs (a. m. k. vestan til), svo að hægt var að ganga eftir henni að vísu, en leyfði ekki miklu af. Mun það líka geta komið nokkurn veginn heim við mynd af jöklinum austanverðum, er F. W. W. Howell tók um lfkt leyti. Slðan mun lítið vitað um breytingar á jöklin- um eða um jökulmörkin fyrr en landmælingar fara fram hér í sýslum 1903—1904. Víst er þó, að gangur hefur verið i jöklinum og hann hækkað allmjög skömmu áður, en líklega var- að stuttan tíma. Síðan hörfar jökullinn og verð- ur kyrrstæður nálægt þeim mörkum, sem hann hefur á kortinu. Og lengi síðan tekur hann að- eins hægfara breytingum. Líklega fram yfir 1915 eða lengur, þótt eitthvað muni hann hafa lækkað og styzt. Efra megin Eystri-Ivvíár eru tveir greinilegir stallar í Kambinum. Milli þeirra er og annar minni. Skammt innan við skarðið, er Eystri-Kvíá rann úr, liggur neðri stallurinn nærri uppi í miðjum Kambinum. Á þessu tímabili munu jökulmörkin hafa verið við neðri stallinn þarna. Innar mun jökullinn hafa náð hærra upp á Kambinn. En um 1920 eða skömmu fyrr tók jökullinn mjög að hækka. Víst er, að jökulinn, þ. e. jökul- miðjuna, hefur borið talsvert upp fyrir Kambs- mýrarkamb innri, frá Kvískerjum að sjá, árin 1922—1927 og eflaust fyrr. Mun hann sérstak- elga hafa hækkað 1922 og líklega eitt til tvö undanfarandi ár. Var hann þá ójafn mjög og sprunginn. Vart mun þó jökullinn hafa hækkað til muna alveg við Kambsmýrarkambinn. En eft- ir 1927 og að vísu eitthvað fyrr hefur jökullinn 21

x

Jökull

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Jökull
https://timarit.is/publication/1155

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.