Skólavarðan - 01.01.2003, Síða 18

Skólavarðan - 01.01.2003, Síða 18
Nú eru liðin meira en sextíu ár síðan sú námsgrein sem gengið hefur undir nafninu handavinna stúlkna, hannyrðir, saumar, handmennt og nú síðast textílmennt, varð skyldunámsgrein í grunnskóla. Á þessu tímabili hefur greinin gengið í gegnum miklar breytingar sem hafa haft bæði jákvæð og neikvæð áhrif. Það hafði já- kvæð áhrif að drengir fá nú að læra grein- ina til jafns við stúlkur en hins vegar nei- kvæð áhrif að tímamagn greinarinnar var þá skorið niður um helming á hvern nemanda. Í fyrstu var talið að þessi breyting hefði ekki áhrif á textílkennsluna en annað hefur komið í ljós. Ný kynslóð, sem hefur fengið helmingi minni kennslu í textílmennt, er vax- in úr grasi og í ljós hefur komið að flókin og vandasöm verktækni lærist ekki á þeim stutta tíma sem greininni er ætlaður í kennslu. Greinin hefur breyst. Nú þarf að koma til móts við ólíkar þarfir beggja kynja í kennslunni. Verkefnaval hefur breyst, verk- leg kennsla verður erfiðari á unglingsárun- um með bæði kynin saman. Á sama tíma hefur jafnréttisbaráttan haft áhrif og kom þá í ljós neikvætt viðhorf drengja til grein- arinnar sem áður hafði verið hefðbundin kvennagrein. Þessi helmingsniðurskurður á tímamagni hvers nemanda hefur haft þær afleiðingar að ekki er lengur hægt að fara ítarlega í námsefnið, kennslan verður líkari nokkurs konar kynningu á efninu því að lítill tími gefst til verklegrar þjálfunar. Hverjar lang- tíma afleiðingar fyrir verkkunnáttu í grein- inni verða er ekki fyrirsjáanlegt. Árið 1999 kom út ný námskrá sem hefur háleit markmið um kennslu í sem flestum þáttum greinarinnar. Samkvæmt henni er textílmennt nú valgrein í 9. og 10. bekk. Einnig er talað um ferðir á söfn, sýningar, sögulegt og félagslegt samhengi, fagurfræði og rýni. Ljóst er að útilokað er að sinna öllum þessum þáttum sem skyldi á viðun- andi hátt á þeim stutta tíma sem ætlaður er til kennslu í greininni. Kennarar verða því að velja úr og nú semja allir skólar sína eig- in skólanámskrá. Afleiðingin hlýtur að verða sú að mjög misjafnt er hvaða áhersla verður í hverjum skóla. Ef til vill eru fræðsluyfirvöld að boða þetta. En þá skulum við aðeins víkja að fjármál- um. Nú er staðan sú að skólar hafa fengið aukið fjárhagslegt sjálfstæði og skólastjórar reka skólana innan ramma laga og þeirrar fjárhæðar sem þeir fá úthlutað til rekstrar. Þá kemur í ljós að vald þeirra til skiptingar á fjármagni er meira en áður. Þegar er ljóst að skólastjórar hafa mis- mikinn áhuga á verklegri kennslu og geta þess vegna haft meiri áhrif á framgang greinarinnar hver í sínum skóla. Einhver kann að spyrja. Á hvaða hátt? Jú, nemendur í verklegum tímum eru víða allt of margir, einkum í fjölmennum skólum. Séu bekkjardeildir fjölmennar þarf að skipta hópnum niður í smærri einingar. Það er til dæmis ljóst að sé verið að kenna 7 - 8 ára gömlum börnum að prjóna er of mikið að hafa tólf eða fjórtán börn í hóp. Þarna geta skólastjórar hlúð að greininni með því að nota skiptitíma. Gott samstarf þarf að vera hjá öllum kennurum og skóla- stjóra ef góður árangur á að nást. Það er dapurlegt að heyra kennara segja frá því að á miðju skólaári segi skólastjórinn: „Nú mátt þú ekki kaupa meira efni því að ég þarf að nota peningana í annað.“ Við heyr- um líka stundum að greinin sé dýr. Er hún dýr? Jú, vissulega eru stofurnar dýrar og tækjakostur allur. Í mörgum skól- um er aðstaðan góð en annars staðar er tækjakostur lélegur. Og því miður er það staðreynd að sífellt er verið að minnka hús- næði fyrir verklega kennslu. Það er áhyggjuefni okkar textílkennara. En greinin er ekki dýr vegna þess að eytt sé miklu fé í námsgagnaútgáfu. Það er sorglegt að hugsa til þess að við verkmenntakennarar skulum ekki fá námsbækur eins og sjálfsagt þykir til bóklegrar kennslu.Við þurfum sjálf að út- búa okkar eigin námsgögn og uppskriftir. Er verklegt nám e.t.v. annars flokks? Þetta er eitt af viðkvæmu málunum í skólakerfi okkar. Svo virðist einnig vera í launamálum. Í nýjum kjarasamningi grunnskólakennara eru þeir kennarar sem ekki hafa umsjón með bekk settir skör lægra í launastiganum. Talið er mikilvæg- ara að umsjónarkennari, sem ekki þarf að hafa fleiri en 12-19 börn í bekk, fái hærri laun en sérgreinakennari sem fær til sín 2- 300 börn á viku eða jafnvel fleiri. Þá má einnig minna á að þeir kennarar sem kenna verklegar greinar þurfa að leggja fram mikla vinnu við umhirðu á stofum, verk- færum og efnislager, en þar er að finna óteljandi smáhluti sem allir þurfa að vera á sínum stað. Einn er sá þáttur sem líta skal á að minnsta kosti hér í Reykjavík og það eru inn- kaupamál. Eftir að grunn- skólar Reykjavíkur fengu fjárhagslegt sjálfstæði var tekin af textílkennurum sú þjónusta sem þeir höfðu varðandi innkaup á efni til textílkennslu. Nú er talið sjálfsagt að þeir aki á eigin bílum um hin ýmsu borgarhverfi og leiti að efni til kennslunnar, sumir hverjir tugi kílómetra án þess að fá krónu fyrir. Í öðru lagi er þeim boðið upp á að ófaglært fólk velji fyrir þá efni til faglegrar kennslu. Fræðslumiðstöð Reykjavíkur hefur held- ur ekki talið þörf á eða séð sér fært að hafa faglærðan kennsluráðgjafa í verklegum greinum. Er það okkur textílkennurum vissulega áhyggjuefni. Víkjum nú aðeins að menntun textíl- kennara. Hvar stöndum við - hvert stefn- um við? Á meðan Kennaraskóli Íslands út- skrifaði handavinnukennara, en það var fag- Text í lmennt 20 Handverk á Íslandi byggist á alda- gamalli hefð. Fatnaður var framleidd- ur á heimilum og unnið við að breyta ull í fat. Allir heimilismenn komu að þessari iðju, af henni lærðu börn þess tíma og fengu þannig menningararf- inn frá foreldrum sínum og öðru heimilisfólki. Í þjóðfélagi okkar eru breytingar örar og eins og tímarnir eru nú gefst ekki mikið tóm til slíkrar vinnu á heimilum. Börn fá því mun minni verklega þjálfun á heimilum sínum en áður. Æ oftar heyrum við textílkennarar börnin segja: „Mamma kann þetta ekki, ég verð að fara til ömmu.“ Kunnátta og viðhorf foreldra hafa áhrif á börn og skólastarf. For- eldrar geta á ýmsan hátt aðstoðað börn sín við nám og störf og þannig veitt þeim gott veganesti út í lífið. Staða textílmenntar í skólakerfinu Þessi helmingsniðurskurður á tímamagni hvers nem- anda hefur haft þær afleiðingar að ekki er lengur hægt að fara ítarlega í námsefnið, kennslan verður líkari nokkurs konar kynningu á efninu því að lítill tími gefst til verklegrar þjálfunar. Hverjar langtíma afleiðingar fyr- ir verkkunnáttu í greininni verða er ekki fyrirsjáanlegt.

x

Skólavarðan

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Skólavarðan
https://timarit.is/publication/1179

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.