Ljóðormur - 01.12.1990, Síða 56

54 Valgerður Benediktsdóttir
sem hönd er strýkur mjúk
um föla kinn
þín minning björt.
(Ingibjörg Haraldsdóttir: Minning
1974:21)
Haf
Það er einkennilegt með hafið. Hafíð sem aldrei sefur,
síkvikt og lifandi — en einnig hin vota gröf svo margra.
Ægistórt og óttalegt en einnig afskaplcga heillandi. Sumir
geta jafhvel orðið svo heillaðir, látið sefjast af niði þess svo að
þá langar ekkert frekar en að steypa sér í öldumar og koma
aldrei upp aftur. Það seiðir menn að sér, þá langar til að
fallast í faðm við það, renna saman við það, hverfa í öskur
þess og vakna aldrei framar.
í fjölmörgum ljóðum, ekki síst ljóðum nýrómantíkera eins
og Jónasar Guölaugssonar, er gjama talað um það sem „býr
á bakvið hafið“. Hafið skilur skáldið frá frægð og frama, frá
ættjörðinni, sælli dögum eða paradís annarrar jarðvistar.
Þannig stendur það sem tákn aðskilnaðar, hið áttlausa breiða
haf sem skilur að löndin, sem skilur að elskenduma, í anda
eða orði:
Frá vitund minni
til vara þinna
er veglaust haf
Og falin sorg mín
nær fúndi þínum
eins og firðblátt haf
segir Steinn Steinarr í Tímanum og vatninu (Steinn Steinarr
1982:170). Það hefúr áður komið firam að lífinu er oft Iíkt við
fljót. Og ef lífið er fljót þá er dauðinn hafið sem fljótið fellur
í. En ef hafið er dauðinn, hvað er þá dauði í sjáfú sér? Er
hann góður eða slæmur? Er hann hvorugt — einungis endir
alls? Skáldin virðast ekki taka sérstaka afstöðu til þess. Hafið
stendur reyndar afskaplega oft fyrir eitthvert myrkt afl í til-
verunni og við notum í daglegu máli oft orðið nœturhaf,
bæði í eiginlegri og óeiginlegri merkingu. En að hafið sé
notað sérstaklega í beinlínis neikvæðum tilgangi er mjög
sjaldgæft ef um yfirfærða merkingu er að ræða, heldur
fremur sem eitthvað sem er óumflýjanlegt. Það ER einungis.
Og það er breytilegt eins og við manneskjumar og merking
þess í skáldskapnum. Þannig líkir Jóhann Sigurjónsson lífinu
við hafið í ljóði sínu Báran: