Morgunblaðið - 31.05.2017, Síða 40

40 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 31. MAÍ 2017
Kókosjógúrt
Ástæða þess að þú átt að velja lífræna jógúrt:
Lífrænar
mjólkurvörur
• Engin aukaefni
• Meira af Omega-3
fitusýrum
• Meira er af CLA
fitusýrum sem byggja
upp vöðva og bein
• Ekkert undanrennuduft
• Án manngerðra
transfitusýra
www.biobu.is
Selhella 13 | 221 Hafnarfjörður | Sími 564 1400 | kerfi@kerfi.is | kerfi.is
Fagleg & persónuleg þjónusta
Drykkjarlausnir fyrir þitt fyrirtæki
Hagkvæmara en þú heldur!
Dæmi:
COSMETAL J-CLASS
Kolsýruvatnskælir
fyrir kröfuharða
Mannréttinda-
dómstóll Evrópu ógilti
meiðyrðadóm yfir
fyrrverandi blaða-
mönnum DV á röngum
forsendum. Dómurinn
lét blekkjast vegna
rangrar þýðingar og
lyga um rannsóknar-
skýrslu.
Mannréttinda-
dómstóllinn (MRE)
sagði að ekki væri
hægt að krefjast þess af blaðamönn-
unum að þeir gætu gert greinarmun
á að lögregla skoðaði kæru við mót-
töku hennar og eiginlegri lög-
reglurannsókn. Því væri ekki æru-
meiðandi að fullyrða að einhver
sætti lögreglurannsókn þó svo að
lögregla hefði aðeins tekið við kæru
á hendur viðkomandi. Íslenska ríkið
taldist því hafa brotið á tjáningar-
frelsi blaðamannanna þegar þeir
voru dæmdir fyrir meiðyrði.
Ekki fer á milli mála að dómstóll-
inn byggði niðurstöðuna á því að ís-
lensk merking orðanna var rang-
lega þýdd yfir á ensku.
Fyrirsláttur um orðaskilning
Við málflutning hér á landi og
fyrir MRE fullyrtu blaðamennirnir
að dómstólar gætu ekki krafist þess
að blaðamenn þekktu muninn á því
að rannsaka og skoða. Lögreglan
hefði staðfest að hafa skoðað kæru
við móttöku hennar og það jafngilti
lögreglurannsókn.
Að sjálfsögðu var ekki fótur fyrir
þessum fyrirslætti. Þó að lögregla
skoði kæru við móttöku hennar
jafngildir það ekki lögreglurann-
sókn. Ákvörðun um
lögreglurannsókn er
ekki tekin nema lög-
regla hafi grun um
refsivert brot. Enda
voru blaðamennirnir
dæmdir fyrir þessa
ærumeiðandi fullyrð-
ingu og Hæstiréttur
staðfesti þann dóm.
Að skoða þýðir ekki
það sama og að rann-
saka – hvað þá lög-
reglurannsókn. Á
þessu er reginmunur. Í
rannsókn felst að kynna sér mál til
hlítar og komast að rökstuddri nið-
urstöðu.
Ranglega þýtt úr íslensku
Mannréttindadómstólnum féllst
hins vegar á röksemdir fyrrverandi
blaðamanna DV. Sú niðurstaða
byggðist á því að sögnin að skoða
var ranglega þýdd sem „examin-
ation“. Réttari þýðing á skoða er til
dæmis observe, look at eða check. Í
ensku þýðir examination aftur á
móti að prófa, yfirheyra eða rann-
saka. Það er því náskylt „investi-
gation“ (rannsókn). Engan skyldi
undra þá niðurstöðu MRE að tvö
orð sem lýsa í raun því sama á
ensku, þ.e. examination og inve-
stigation, hafi nánast sömu merk-
ingu. Því sé óraunhæft að krefjast
þess af blaðamönnum að þekkja
muninn. En með því byggir dómur-
inn á að rangt er farið með íslenska
merkingu orðanna.
Hvernig blaðamenn DV komust
upp með að blekkja MRE með þess-
um hætti er ráðgáta. Svo virðist
sem lögmaður íslenska ríkisins hafi
sofið á verðinum, því þýðingunni var
ekki mótmælt. Íslendingurinn Ró-
bert Spanó, einn af dómurum máls-
ins, gerði heldur ekki athugasemd
við þessa þýðingu.
Lygin um endur-
skoðunarskýrsluna
Í dómi MRE er ítrekað fjallað um
að endurskoðunarskýrsla (e. acco-
untancy firm report) hafi sýnt fram
á grun um saknæmt athæfi og um-
fjöllun DV hafi byggt á stað-
reyndum úr þeirri skýrslu. MRE
leggur mikið upp úr mikilvægi
endurskoðunarskýrslunnar til að
réttlæta fullyrðingar DV um lög-
reglurannsókn. Alvarleiki hinna
meintu brota hafi samkvæmt
skýrslu endurskoðunarfyrirtækisins
réttlætt að kennari í viðskiptafræði
væri nafngreindur og myndir birtar
af honum.
Staðreyndin er hins vegar að eng-
inn endurskoðandi kom nálægt gerð
þessarar skýrslu og hún var aldrei
endurskoðunarskýrsla. Skýrslan
byggðist á athugun viðskiptafræð-
ings á ráðgjafarsviði Ernst og
Young á bókhaldi fyrirtækis sem
hafði verið úrskurðað gjaldþrota. Í
formála skýrslunnar kemur fram að
hún sé bókhaldsrannsókn að beiðni
skiptastjóra. Sérstaklega er tekið
fram að ekki sé um endurskoðun að
ræða, enda eru þá allt önnur og
vandaðri vinnubrögð viðhöfð.
Þegar skýrsla viðskiptafræðings-
ins var loksins tekin til rannsóknar,
tveimur árum síðar, var niðurstaðan
sú að ekkert saknæmt hefði átt sér
stað í rekstrinum. Öllum ásökunum
skýrslunnar um saknæmt athæfi,
sem DV hafði velt sér upp úr mán-
uðum saman, var vísað á bug. Þess
má geta að skiptastjóri tapaði öllum
dómsmálum sem hann höfðaði á
grundvelli skýrslunnar.
Ernst og Young fékk greiddar 16
milljónir króna fyrir bókhalds-
skýrsluna. Fyrirtækið sýndi af sér
þá lítilmannlegu framkomu að and-
mæla aldrei þeim rangfærslum að
um endurskoðunarskýrslu væri að
ræða.
Dómsniðurstaða
byggð á ósannindum
Enginn vafi leikur á því að ósann-
indi blaðamanna DV um endurskoð-
unarskýrslu höfðu mikil áhrif á
Mannréttindadómstólinn. Lög-
maður íslenska ríkisins gerði enga
athugasemd við þessa margítrekuðu
lygi og afhjúpaði með því slaklegan
undirbúning af sinni hálfu. Leiða
má líkur að því að MRE hefði gefið
hinni óvönduðu bókhaldskönnun lít-
ið vægi ef rétt hefði verið skýrt frá
henni.
Ríkið á að grípa inn í
Íslenska ríkið á að sjá sóma sinn í
að vísa þessum dómi til yfirdeildar
Mannréttindadómstólsins. Blaða-
mönnum er ekki gerður greiði með
tjáningarfrelsisdómi sem byggir á
rangfærslum. Íslensku dómsniður-
stöðurnar voru hárréttar. Klárlega
var um grófar ærumeiðingar að
ræða og óvandaða blaðamennsku.
Hæstiréttur Íslands sagði meðal
annars í dómsorði: „Í DV og dv.is er
gerð atlaga að mannorði stefnda,
sem þá voru engar forsendur fyrir.
Auk þess var synjað að leiðrétta það
sem rangt hafði verið farið með.“
Rétt er að taka fram að hinir
dæmdu blaðamenn eru löngu hættir
hjá DV.
Eftir Ólaf Hauksson »Ekki fer á milli mála
að dómstóllinn
byggði niðurstöðuna á
því að íslensk merking
orðanna var ranglega
þýdd yfir á ensku.
Ólafur Hauksson
Höfundur starfar við almannatengsl.
olafur@proforma.is
Mannréttindadómstóll illa blekktur
Eldri borgarar hafa
orðið fyrir mikilli
tekjuskerðingu á und-
anförnum árum vegna
skerðingar á grunnlíf-
eyri og hækkunar á
ýmsum gjöldum við að
halda heimili. Auk
þess hefur öll hvatn-
ing til athafnasemi og
athafnaþrár verið
drepin niður með of-
urskattlagningu og margs konar
íþyngjandi þáttum sem draga úr
nýtingu á verðmætri þekkingu og
reynslu.
Sú kynslóð sem lagði grunninn
að Íslandi nútímans með vinnusemi
og bjartsýni þarf nú í lok starfs-
ævinnar að þola ofurskattlagningu
og skerðingar margsbkonar. Í stað
þess að nýta verðmæta þekkingu
og góð gildi þessara Íslendinga til
góðra verka er reynt að setja
meira af skattbyrðinni á þennan
hóp. Þessi þróun hófst undir for-
ystu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurð-
ardóttur árið 2009 með stuðningi
Steingríms J. Sigfússonar. Fram-
angreindir forystumenn hafa verið
þekktir fyrir að jafna kjörin niður
á við en ekki upp á við til hagsbóta
fyrir alla. Eldri borgarar, sem eru
eldri en 65 ára og eru nú um 12-
15% af landsmönnum, hafa flestir
verið miklir frumherjar og lagt
grunn að þeim lífskjörum sem Ís-
lendingar njóta í dag. Á næstu ár-
um má búast við að fjöldi eldri
borgara tvöfaldist og þar með auk-
ist mikilvægi þess að nýta athafna-
semi þessa fólks til góðra verka.
Þessi kynslóð fólks ólst upp við þá
miklu uppbyggingu sem hófst upp
úr 1950 með komu nýsköpunartog-
aranna og framfara í sjávarútvegi,
aukinna samgöngubóta auk mik-
illar uppbyggingar í innviðum og á
byggingamarkaði um allt land.
Margir af þessari kynslóð byggðu
sín íbúðarhús með tvær hendur
tómar en tókst oft með miklu
vinnuframlagi, útsjónarsemi og
aga að byggja íbúðarhúsnæði fyrir
oft á tíðum stórar og barnmargar
fjölskyldur. Þessir frumherjar
unnu oft langan vinnudag og höfðu
sjónarmið hinnar hagsýnu hús-
móður að leiðarljósi við sína upp-
byggingu. Fólk af þessari kynslóð
lagði grunninn að Ís-
landi nútímans með
mikilli vinnu, bjart-
sýni og framsýni. Í
dag eru Íslendingar
að njóta ávaxta þessa
góða starfs sem unnið
var á árunum 1960-
1990 en á þessum tíma
urðu miklar framfarir
á mörgum sviðum ís-
lensks þjóðlífs. Öflugir
forystumenn landsins
á þessu tímabili gættu
hagsmuna þess gagn-
vart öðrum þjóðum og báru virð-
ingu fyrir sjálfstæði þess meðal
þjóða. Meðal annars var lífeyr-
iskerfi landsmanna í núverandi
mynd sett af stað og útfærsla land-
helginnar í 200 mílur meðal þeirra
gæfuríku ákvarðana framsýnna
forystumanna þjóðarinnar. Það er
einkenni slakra stjórnmálamanna
að einu lausnir til að auka tekjur
séu með aukinni skattheimtu. Fáar
tillögur koma fram um aukningu
tekna ríkissjóðs með uppbyggingu
í atvinnumálum með stofnun nýrra
fyrirtækja eða með því að laða
frumkvöðla til góðra verka.
Engin hvatning til athafna-
frelsis og athafnasemi
Í stað hagræðingar í rekstri rík-
isins hafa menn reynt að ná hag-
ræðingu fram með aukinni skatt-
heimtu á hópa sem hafa flestir lagt
verulegar fjárhæðir til samfélags-
ins en á sama tíma fengið frekar
lítið til baka þegar njóta á þjónustu
ríksins, t.a.m. í heilbrigðiskerfinu.
Í ljósi þess að atvinna er mörgum
eldri borgurum mikilvæg og í
mörgum tilfellum eru margir
þeirra með fulla starfsorku er ótrú-
legt til þess að hugsa að slíkir að-
ilar séu ofurskattlagðir ef þeir vilja
njóta athafnasemi sinnar og starfs-
orku.
Mikil hugmyndafátækt er um að-
hald í rekstri ríkissjóðs. Yfirleitt er
höggvið í sama knérunn og hafa
eldri borgarar fengið að finna held-
ur betur fyrir því á undanförnum
árum. Nú þegar meðalævilengd
hækkar með hverju ári og margir
sem hafa náð 70 ára aldri eru við
fulla starfsorku og athafnasemi þá
er slíku fólki gert það óvinnandi að
fara á vinnumarkaðinn nema að
vera nánast skattlagt að fullu. Nú-
verandi ríkisstjórn hefur kynnt til
leiks frítekjumark, sem er framför
en það er lágt þannig að hvatning
er nánast engin og þarf að afnema
þetta þak á frítekjumarki strax
þannig að þeir sem vilja njóta at-
hafnasemi sinnar geti það án of-
urskattlagningar. Í stað þess ætti
að hvetja eftirlaunaþega til góðra
verka og vinnu. Þannig væri hægt
að nýta verðmæta reynslu á marg-
an hátt til hagsbóta fyrir þjóðfélag-
ið í heild og auka þannig verð-
mætasköpun til framtíðar fyrir
komandi kynslóðir landsins.
Afnemum frítekjumark
og virkjum athafnasemi
eldri borgara
Meðalævilengd karla og kvenna
hefur farið hækkandi og lífslíkur
aukast með hverju árinu sem líður
sem hefur töluverð áhrif á lífeyr-
issjóði þar sem eignir duga skemur
fyrir lífeyrisþega sem njóta
greiðslna úr lífeyrissjóðum. Mik-
ilvægt er að afnema þak á frí-
tekjumark þannig að sem flestir
eldri borgarar landsins geti notið
sín sem lengst í atvinnulífi landsins
og virkjað þannig mikla reynslu og
vinnusemi sem hefur ætíð fylgt
þessari kynslóð. Samkvæmt nýjum
lögum um ellilífeyri sem tóku gildi
1. janúar 2017 kemur fram að
markmið með lagabreytingunni
hafi verið að einfalda kerfið, ná
meiri sveigjanleika og fá hvata til
atvinnuþátttöku. Þannig verði
hægt að njóta framlags til hálfs frá
lífeyri og til hálfs frá lífeyrissjóði
auk þess sem atvinnuþátttaka
verði frá og með janúar 2018. Von-
andi er þetta einhver framför en
það er alveg ljóst að minnka þarf
ofurskattlagningu á eldri borgara
og auka frelsi þeirra til atvinnu-
þátttöku með jákvæðum hætti og
peningalegri hvatningu. Ráðstöf-
unartekjur lækka yfirleitt verulega
þegar taka ellilífeyris hefst. Grát-
legt er að hugsa til þess að stjórn-
málaflokkar sem telja sig gæta
hagsmuna jöfnuðar og velferðar
hafi höggvið svo rækilega í sama
knérunn á undanförnum 10 árum
þegar horft til eldri borgara lands-
ins. Nú er mál að linni og lyfta þarf
grettistaki í málefnum eldri borg-
ara landsins og hrinda atlögu
þeirra sem bera ábyrgð á henni.
Atlagan að eldri
borgurum landsins
Eftir Albert Þór
Jónsson
»Nú er mál að linni og
lyfta þarf grettistaki
í málefnum eldri borg-
ara landsins.
Albert Þór Jónsson
Höfundur er viðskiptafræðingur með
MCF í fjármálum fyrirtækja og 30
ára starfsreynslu á fjármálamarkaði.