Fréttablaðið - 06.04.2019, Qupperneq 30

borðið heldur hratt. Það er sagt um
þessa meðferð að hún virki miklu
hraðar en lyf við djúpu þunglyndi,“
segir Gunnhildur sem segist halda
að það hafi verið pressa á henni
vegna barnanna.
„Hvað gerist ef ég jafna mig ekki?
Missi ég þá börnin mín? Eftir því
sem ég les meira um þessar með-
ferðir þá verð ég meira afhuga þeim.
Ég myndi seint fara í hana í dag.
En ef einhver myndi segja, annars
missir þú börnin þín, þá myndi ég
gera það.
Læknar virðast hafa ofurtrú á
þessu. En þeir eru fáir sem ég hitti
sem hafa mjög jákvæða reynslu af
þessari meðferð,“ segir Gunnhildur
og segir að það hafi verið ákveðið
að hún færi í raf lostmeðferðir
þrjú skipti í viku í tvær vikur. Og
kannski eitt eða tvö skipti í viðbót.
Þetta var mikil törn.“
Var efins um meðferðina
Gunnhildur segir að það sé skráð í
sjúkraskýrsluna að hún hafi verið
mjög efins um að fara aftur eftir
fyrstu meðferðina.
„Þá var verið að peppa mig áfram
og segja mér að ég þyrfti að harka
af mér. Ég fékk ofsalega mikla verki.
Maður fær krampa þótt maður sé á
vöðvaslakandi lyfjum. Sem eru svo
sterk að þindin lamast. Það þarf að
setja súrefnistank á mann og dæla
því lungun virka ekki,“ segir Gunn-
hildur sem segir að eftir þrjú skipti
haf i vinkona
he n n a r s é ð
miklar breyt-
ingar á henni.
„Hún sagði
mér að hú n
hefði séð ljósið
í a u g u n u m
mínum aftur.
Hún hefði bara
aldrei séð svona
hröð umskipti
hjá nok k u r r i
manneskju. Ég
hefði verið svo
döpur og þung.
Allt í einu var ég
farin að tala. Það
er það sem gerist
í raflostmeðferð.
Fólk fær orku og
verður virkara og
það er það sem
læknar sjá sem
þennan stórkost-
lega árangur,“ segir Gunnhildur sem
segir að það sé mjög misjafnt hversu
lengi þessi árangur helst.
Rof í meðvitundinni
Gunnhildur fór í helgarleyfi eftir
þessi sex skipti í raf lostmeðferð.
Hún hefur lesið í sjúkraskýrsl-
unum að hún hafði kvartað undan
minnisleysi á milli raflostmeðferða.
„Ég kvartaði til dæmis við lækninn
minn um að ég hefði séð tölvupóst
í símanum mínum sem ég hafði
skrifað deginum áður en mundi
ekki eftir að hafa skrifað. Þegar ég
steig yfir þröskuldinn heima er eins
og það hafi þurrkast út að ég hefði
verið á spítalanum. Það varð rof í
meðvitundinni. Því ég man bara
fyrst eftir mér heima í sófastól með
börnin.
Ég vissi að það væri föstudagur og
við ætluðum að hafa kósíkvöld og
panta pitsu. Ég var í kunnuglegum
aðstæðum fyrir utan að mamma er
þarna. Mér fannst það alveg næs
en velti því fyrir mér hvert tilefnið
væri. Hvort við hefðum planað
þetta. Þá uppgötvaði ég að ég mundi
ekkert. Ég mundi ekki beinlínis
hvað hafði verið að gerast undan-
farið. Mamma hélt í höndina á mér
og sagði: Gunnhildur, þú ert búin
að vera uppi á spítala síðustu þrjár
vikur. Ég sagði bara nei!
Ímyndaðu þér að vera í þessum
kringumstæðum. Að einhver segi
þér hvað þú hefur verið að gera
í margar vikur. Og þú hreinlega
manst ekki eftir því. Síðan fékk ég
að vita að ég hefði farið í raf lost-
meðferð. Ég varð rosalega reið og
spurði hver hefði heimilað þetta
og látið mig gera þetta. Þegar þau
sögðu mér að ég hefði verið hlynnt
þessu, þá trúði ég nú ekki.
En ég treysti því að fólkið í kring-
um mig segi mér satt. Þetta hefði
gerst. Þá tók við algjört panikk. Ég
fór aftur upp á spítala eftir helgar-
leyfið og var þá reið og grátandi. Ég
vildi ekki vera áfram í innlögn en
var auðvitað ekki í ástandi heldur til
að fara heim. Ég var í innlögn í tvær
vikur til viðbótar og ég sagðist vilja
áfallahjálp.
Þá fékk ég að hitta sálfræðing.
En hugsa sér, að það var eitthvað
sem var algjörlega ekki í ferlinu á
geðsviði.
Svo sagðist ég líka vilja fara í end-
urhæfingu og þá var gengið í það. En
það var ekki heldur sjálfgefið. End-
urhæfingin var á Kleppi og þetta var
gott prógramm. Næsta hálfa árið
þurfti ég að púsla mér saman og
læra eiginlega allt upp á nýtt. Meira
að segja að kaupa í matinn!
Reynslan dregin í efa
Þetta er ekki alveg farið. Þótt ég sé
að mestu leyti búin að ná heilbrigði
aftur. Ef ég man ekki eitthvað þá
hugsa ég: Er þetta bara raf lostið?
Eða man ég þetta ekki? En hún er
ekki alveg horfin, þessi óöryggis-
tilfinning um að ég geti ekki treyst
sjálfri mér. Að þurfa að vera á varð-
bergi gagnvart sjálfri sér er ákaflega
vond tilfinning.“
Gunnhildur telur að raflækningar
séu ekki að verða sjaldgæfari heldur
jafnvel að færast í aukana. „Þetta er
að aukast ef eitthvað er og margir
læknar tala vel um þessa meðferð.
Það var gert mjög lítið úr minni
reynslu af minnisleysinu,“ segir
Gunnhildur. „Hún var dregin í efa,
allavega að þetta tengdist beinlínis
raflostinu.
Ég hef alltaf reynt að vera jákvæð
í afstöðu minni til geðheilbrigðis-
kerfisins en ég er alltaf að verða
meira hugsi, að minnsta kosti hvað
varðar þjónustuna á bráðageðsviði
og það viðhorf sem er til þeirra sem
þurfa að leita þangað. Það er helst
það að þetta er bráðaþjónusta og
þess vegna er ekki hægt að sinna
þeim sem leita sér hjálpar með
vanda sem ekki skilgreinist sem
bráðavandi. Og þá er fólki vísað frá
og veit ekki hvert annað er hægt að
leita. Því það hefur vantað alveg
þjónustu inn á heilsugæsluna og í
skólana.
Brjálfræði í Háskólanum
Það er margt gott sem er að gerast
annars staðar, til dæmis er ég í
utanumhaldi hjá samfélagsteymi
Landspítalans á Reynimel sem er
til fyrirmyndar,“ segir Gunnhildur
og segir meira jafnræði í meðferðar-
sambandinu.
Eftir að læknirinn í samfélags-
teyminu kom inn í mitt andlega
heilbrigði fóru margir hlutir að
skýrast. Afstaða mín gagnvart
læknum og geðheilbrigðisþjónustu
er einnig að breytast.“
Gunnhildur er byrjuð aftur í
háskólanámi, nú í fötlunarfræði.
Hana langar að nýta reynslu sína af
því að lifa með geðsjúkdómi í rann-
sóknir sem gætu hjálpað öðrum.
„Þetta er eins og hugljómun,
þar heyrði ég fyrst hugtakið „Mad
Studies“.“
Sem kannski mætti útfæra sem
brjálfræði?
„Þetta er frábær þýðing, hver veit
nema hún festist. En þetta eru fræði
sem byggja á því að þeir sem skrifa
rannsóknir um reynslu fólks af geð-
heilbrigðiskerfinu eigi að hafa sjálfir
reynslu eða vera notendur. Þetta er
annað sjónarhorn á þennan heim.
Ég er að lesa bók sem kom út árið
2013, Mad Matters, þar er einn kafli
um raf lostmeðferð. Þar kemur
fram að stór meirihluti sem fer í
meðferðirnar eru konur. Það er víst
staðreyndin hér líka. Einhver gæti
sagt: Er það ekki bara vegna þess að
f leiri konur eru þunglyndar? Það
er ekki þannig, ég held að þetta sé
spurning um valdahlutföll. Konur
gera hvað sem er vegna þess að þær
eru mæður, þær eru hreinlega í veik-
ari stöðu. Karlmenn eru ekki settir í
þessa stöðu þó að við eigum að búa í
jafnréttissamfélagi.
Það sem ég myndi vilja rannsaka
er saga raflostmeðferða í dag. Hver
er að fara í þetta, hver ákveður? Er
utanaðkomandi þrýstingur? Svo er
spurning með framtíðina. Fyrir 60
árum var enn verið að framkvæma
framheilaskurð, nú er það álitið
mannvonska. Ég spyr mig hvort við
eigum eftir að líta til baka eftir 50
ár með sama hætti varðandi raflost-
meðferðirnar.“
standa í röð hjá Mæðrastyrksnefnd
til að fá mjólk því ég átti ekki pening
fyrir bæði tómstundum og mat. En
það er allt þess virði.“
Alltaf langað að verða
rithöfundur
Bókin þín er fallega stíluð og frá-
sögnin hrein og bein en á sama tíma
djúp og ósérhlífin. Þú stekkur fram
á sjónarsviðið nánast fullskapaður
rithöfundur. Hefur þú mikið verið
að skrifa?
„Mig hefur alltaf langað til að
verða rithöfundur og er ofsalega
glöð ef það tekst. Þegar ég var lítil þá
var ég alltaf að skrifa sögur. Leyni-
lögreglusögur í Enid Blyton stíl. Og
þegar ég æfði á píanóið þá notaði ég
sögur. Ég var lengi að læra lög utan-
bókar og nótnalaust. Ég bjó því til
söguumhverfi í huganum til þess
að vita betur hvað kæmi næst. Ég
átti líka alltaf pennavini og skrifaði
gamaldags bréf. Ég bý yfir sjálfs-
trausti þegar ég skrifa,“ segir hún.
Gunnhildur hefur gist á f lestum
móttökudeildum geðsviðs á Hring-
braut. „Mér hefur alltaf þótt starfs-
fólkið yndislegt inni á deildunum.
Þó að ég sé að setja núna stór spurn-
ingarmerki við valdastrúktúrinn í
meðferð geðsjúkdóma.
Ég er heimakunnug á geðsviði
Landspítalans og hef séð hvernig
aðbúnaðurinn er misjafn. Ég hef
verið í gömlu sjúkrarúmunum í
herbergjum þar sem eru slitnar og
lafandi gardínur sem vantar heilu
stykkin í yfir í að gista á uppgerðri
deild þar sem allt er nýtt. Aðbúnað-
urinn er ekki nógu góður að mörgu
leyti og misjafn.
Djúpt þunglyndi
Í nokkur ár var ég að leggjast inn
einu sinni til þrisvar á ári. Fyrir
utan árið 2012, en þá lagðist ég ekk-
ert inn.
Árið 2016 var hins vegar erfitt. Ég
var að fara á Reykjalund og ætlaði
að tékka á virkniúrræðum. Ég fékk
þá þessar aukaverkanir af lyfjunum
sem eru kallaðar „extra pyramidal“.
Sem virka á Parkinson-stöðvarnar
í heilanum. Ég man ekki eftir þessu
og er að segja þér frá því sem mér
hefur verið sagt.
Ég var lögð inn og öll þessi lyf
voru tekin af mér á einu bretti. Það
má ekki gera það heima, maður
verður að vera í innlögn undir
miklu eftirliti. Það var allt tekið
nema Lithium. En þá datt ég ofan í
versta þunglyndi sem ég hef nokk-
urn tímann lent í. Ég var hálf stjörf
og hætti að borða, hætti að tala,
hætti að sofa. Flestir þekkja hvað
maður verður tættur af svefnleysi.
En að vera þunglyndur og þjást af
svefnleysi það er svo ofsalega erfitt.
Samkvæmt því sem mér hefur
verið sagt og ég les í sjúkraskýrsl-
unum þá kynnti læknirinn sem ég
var hjá raflostmeðferð fyrir mér og
ég samþykkti að fara í hana. Vin-
kona mín sem kom að heimsækja
mig nánast á hverjum degi segir að
ég hafi gúgglað og velt þessu fyrir
mér fram og til baka. Ég held ég hafi
bara ekki vitað betur en að þarna
væri bara komin frábær lausn. Sem
myndi kippa mér upp á yfirborðið.
Mig langaði það náttúrulega. Og
ekki bara að komast upp á yfir-
Brot úr bókinni:
STÓRAR STELPUR FÁ RAFLOST
Heim úr svartholi óminnis
„Ég man ekki meira frá þessu
kvöldi. Jú, ég man þegar pítsan
kom, ég kunni að
svara dyrabjöll-
unni og tók við
pítsunni. Ég rétti
fram greiðslu-
kortið mitt og tók
við posanum. En
svo var aftur allt
tómt. Ég mundi
ekki pinnúmerið.
Ég reyndi eins og
ég gat, ég fann
að þetta var að
verða vandræða-
legt. Mamma
kom og horfði
undrandi á mig.
„Ég man ekki
númerið,“ sagði
ég. Pítsukonan
sagði að það
væri allt í lagi,
ég mætti bara
kvitta. Seinna
kom í ljós að
þetta var ekki eina
leyninúmerið sem ég hafði
gleymt, þau voru öll horfin.“
MAÐUR FÆR KRAMPA
ÞÓTT MAÐUR SÉ Á VÖÐVA-
SLAKANDI LYFJUM.
SEM ERU SVO STERK AÐ
ÞINDIN LAMAST. ÞAÐ ÞARF
AÐ SETJA SÚREFNISTANK
Á MANN OG DÆLA ÞVÍ
LUNGUN VIRKA EKKI.
„Mamma hélt í höndina á mér og sagði: Gunnhildur, þú ert búin að vera uppi á spítala síðustu þrjár vikur. Ég sagði bara nei!“ FRÉTTABLAÐIÐ/ANTONBRINK
6 . A P R Í L 2 0 1 9 L A U G A R D A G U R30 H E L G I N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
0
6
-0
4
-2
0
1
9

0
8
:1
6
F
B
1
0
4
s
_
P
0
8
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
7
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
1
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
3
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
2
2
C
1
-F
F
3
C
2
2
C
1
-F
E
0
0
2
2
C
1
-F
C
C
4
2
2
C
1
-F
B
8
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
1
0
4
s
_
5
_
4
_
2
0
1
9
C
M
Y
K