Fréttablaðið - 06.04.2019, Qupperneq 76

ÉG VIL AÐ ÍSLENDINGAR
VITI AÐ VINIR ÞEIRRA,
SAHRAWI-ÞJÓÐIN, BÝR VIÐ
HERNÁM MAROKKÓ-
MANNA.
Brahim Ghali, forseti Vestur-Sahara og leið-togi þjóðfrelsishreyf-ingarinnar Polisario, segist vilja flytja Íslend-ingum boðskap vináttu
og virðingar. Hann var staddur hér á
landi í vikunni og ræddi við Frétta-
blaðið um sjálfan sig og stöðuna í
þessu strjálbýla en þó fjölmennasta
ríki þess sem Sameinuðu þjóðirnar
flokka sem ríki án sjálfsstjórnar.
Vestur-Sahara var undir stjórn
Spánverja til 1975 en þeir hurfu á
brott eftir þrýsting frá Sameinuðu
þjóðunum. Þá tóku Marokkómenn
og Máritanar við en Marokkó hafði
gert tilkall til svæðisins allt frá
árinu 1957. Átök á milli Polisario
og Máritana og Marokkómanna
brutust út. Þótt Máritanar hafi
vikið árið 1979 hernámu Marokkó-
menn stærstan hluta Vestur-Sahara.
Í dag halda Marokkómenn þessum
hluta ennþá en Sahrawi-þjóðin, eða
hið lýðræðislega lýðveldi Sahrawi-
Araba, heldur minni hlutanum.
Alls viðurkenna 84 aðildarríki
Sameinuðu þjóðanna sjálfstæði
Vestur-Sahara. Fjörutíu ríki hafa
hins vegar „fryst“ viðurkenningu
sína. Ísland er ekki á meðal þeirra
ríkja sem hafa viðurkennt sjálfstæði
en fáein ár eru þó frá því Alþingi
ályktaði að „fela utanríkisráðherra
að beita sér á alþjóðavettvangi
fyrir því að sjálfsákvörðunarréttur
íbúa Vestur-Sahara verði virtur í
samræmi við ályktanir öryggis-
ráðs og allsherjarþings Sameinuðu
þjóðanna og styðja viðleitni til að
finna friðsamlega og varanlega
pólitíska lausn.“
Vonast eftir samstöðu
Ghali segist vilja biðja Íslendinga
um að sýna þjóð í erfiðri stöðu sam-
stöðu. „Við eigum margt sameigin-
legt og við vonumst til þess að koma
á sterku sambandi á milli þessara
þjóða til frambúðar.“
Að sögn Ghalis hefur Sahrawi-fólk
lengi heyrt sögur af Íslandi. Hann
heyrði til að mynda sjálfur af land-
inu þegar hann var í öðrum bekk
grunnskóla. „Þið eruð fræg fyrir
andspyrnu. Íslenska þjóðin hefur
staðið vörð um sína stöðu á friðsam-
legan hátt. Þið eruð þjóð sem styður
smáríki og rétt þeirra til frelsis. Þess
vegna kom ég hingað að heimsækja
þetta vingjarnlega land og ég vonast
til þess að þið séuð móttækileg fyrir
skilaboðum mínum.“
Hitti forsætisráðherra
Katrín Jakobsdóttir forsætisráð-
herra fundaði með Ghali. Ghali
segir að það hafi verið góður fundur.
Hann hafi útskýrt stöðuna í Vestur-
Sahara og sagt henni frá þjáningu
þjóðarinnar og andspyrnunni.
„Ég sagði henni einnig að við vild-
um eiga gott samband við Ísland.
Ég er afar þakklátur fyrir fundinn
og vil þakka forsætisráðherranum
fyrir að hlýða á skilaboð okkar.
Við óskum henni alls hins besta og
þjóðinni sömuleiðis,“ segir Ghali.
Áratugalöng barátta
Sjálfur hefur Ghali tekið virkan
þátt í sjálfstæðisbaráttu Vestur-
Sahara til margra áratuga. Hann
var til að mynda varnarmálaráð-
herra Sahrawi-lýðveldisins frá 1976
til 2005 og hefur nú verið forseti
undan farin þrjú ár.
Forsetinn segir að frá því Spán-
verjar eignuðu sér svæðið fyrst
fyrir rúmum 130 árum hafi verið
samfelld andspyrna af hálfu íbúa
svæðisins. Þessi andspyrna hefur þó
breyst með tíð og tíma. „Í dag höfum
við okkar eigið ríki, þótt það sé her-
numið að hluta. Við erum stofnað-
ili Afríkubandalagsins. Rúmlega
áttatíu ríki viðurkenna sjálfstæði
okkar og við vonum að fleiri bætist í
hópinn. Stór hluti þjóðarinnar býr í
útlegð en við búum yfir öllum þeim
innviðum sem fullvalda ríki þarf að
hafa,“ segir Ghali.
Næsta skref er að hans sögn að fá
fulla viðurkenningu á sjálfstæði rík-
isins. „Við erum komin afar nálægt
markmiðinu og erum mun nær því
nú að vera alviðurkennt sjálfstætt
ríki en áður. Þetta er þrátt fyrir að
hernámsaflið beiti sér gegn vinnu
Sameinuðu þjóðanna og reyni að
þvinga heiminn til þess að gangast
við þeirra eigin heimssýn. Alþjóða-
samfélagið þarf að beita sér af hörku
gegn hernámsaf linu til þess að
þvinga það til samstarfs.“
Ghali segir að það sé óumflýjan-
legt að Sahrawi-þjóðin nái þessu
markmiði sínu. Það sé einungis
tímaspursmál. „Auðvitað er þetta
líka spurning um samvisku heims-
byggðarinnar, hvenær hún áttar sig
á þessu óréttlæti.“
Þá segir hann að það verði ekki
aftur snúið nú. Þjóðin sé staðráðin
og muni aldrei gefast upp.
Sakaður um þjóðarmorð
Þessi staðhæfing Ghalis er hins
vegar ekki óumdeild. Amnesty
International hefur til að mynda
ályktað að Polisario standi, líkt og
Marokkó, fyrir kúgun almennra
borgara. Að auki opnuðu spænskir
dómstólar árið 2016 á ný rannsókn
á Ghali þar sem hann er meðal ann-
ars sakaður um þjóðarmorð, stríðs-
glæpi, glæpi gegn mannkyninu og
pyntingar, samkvæmt fréttum
meðal annars spænska miðilsins El
País og breska ríkisútvarpsins.
Glæpirnir eiga að hafa átt sér stað
í Tindouf-flóttamannabúðunum í
Alsír. Þar hýsir Sahrawi-lýðveldið
einna helst f lóttamenn Sahrawi-
þjóðarinnar. Marokkóum, Alsír-
ingum og Sahrawi-fólki ber ekki
saman um fjölda flóttafólks í búð-
unum en talan hleypur á tugum
þúsunda.
Ég vil spyrja þig um rannsóknina
á Spáni. Spænskir miðlar hafa greint
frá því að þú sért rannsakaður fyrir
meðal annars stríðsglæpi sem eiga
að hafa átt sér stað á milli 1976 og
1987 í Tindouf-f lóttamannabúð-
unum. Eru þessar ásakanir sannar?
„Þetta eru tilhæfulausar og rang-
ar ásakanir,“ segir Ghali og bætir
því við að ásakanirnar séu pólitísks
eðlis. Andstæðingarnir í Marokkó
séu sérfræðingar í því að ljúga upp
á hann og aðra leiðtoga Polisario og
Sahrawi-lýðveldisins. Ghali segir
það orðið að gamalgrónum vana
Marokkómanna að ljúga um Vest-
ur-Sahara. „Þau eru sérfræðingar í
skáldskap og lygum.“
Hörmuleg kúgun
„Ég vil að Íslendingar viti að vinir
þeirra, Sahrawi-þjóðin, býr við her-
nám Marokkómanna. Við stöndum
frammi fyrir hörmulegri bælingu,
gegnumgangandi og kerfisbundinni
kúgun af hálfu marokkóska hersins
á okkar landi. Það er kerfisbundin
undirokun. Það skiptir engu hvort
um börn eða aldraða er að ræða.
Það er ekki ein einasta Sahrawi-
fjölskylda sem ekki hefur orðið fyrir
þessari kúgun að einhverju leyti.“
Hann bætir því við að fjöldi
almennra borgara sitji nú í fang-
elsi af pólitískum ástæðum. Ghali
segir frá því að um þrjátíu þúsund
Sahrawi-manna haf i sest að í
búðum í eyðimörkinni fyrir utan
höfuðborgina Laayoune, sem Mar-
okkómenn halda, til þess að mót-
mæla hernáminu án þess að stofna
til ófriðar innan borgarmarkanna.
„Þetta fólk stóð ekki fyrir neinum
árásum eða of beldi en svo kom
marokkóski herinn og eyðilagði
búðirnar, handtók fólkið og fang-
elsaði marga. Fólkið var pyntað
á margvíslegan hátt og er enn
pyntað í dag. Þetta fólk fékk órétt-
láta dóma, allt frá tuttugu árum til
lífstíðarfangelsis. Það fær ekki að fá
heimsóknir frá fjölskyldu né að hafa
samskipti við umheiminn.“
Ghali er þarna að tala um Gdeim
Izik-búðirnar sem var komið upp í
október 2010 og stóðu í um mánuð.
Að sögn marokkóskra yfirvalda var
réttað yfir 25 mótmælendum og
segja þarlend yfirvöld að 11 mar-
okkóskir öryggisgæslumenn hafi
farist og tveir mótmælendur. Polis-
ario segir hins vegar að 36 Sahrawi-
menn hafi farist og 163 verið hand-
teknir.
Auðlindarán og yfirráðasvæði
Ghali segir margt orsaka núverandi
ástand. Í alþjóðlegu samhengi megi
líta til stefnu Spánverja og einkum
Frakka gagnvart Maghreb-svæðinu,
sem nær yfir Alsír, Líbýu, Marokkó,
Máritaníu, Túnis og Vestur-Sahara.
Ghali segir að stefnan litist af
nýlenduhugmyndafræði. „Þar sem
þetta er að mestu frönskumælandi
svæði líta Frakkar á þetta sem sitt
áhrifasvæði,“ segir Ghali. Þá segir
hann að Marokkó „haldi fast í þá
kreddu“ að stækka þurfi ríkið. Mar-
okkómenn vilji sömuleiðis eigna sér
auðlindir Vestur-Sahara.
Framtíðarhorfur
Marokkómenn og Sahrawi-menn
settust að viðræðuborðinu í desem-
ber og svo aftur í mars undir hand-
leiðslu Horst Köhler, fyrrverandi
forseta Þýskalands og erindreka SÞ.
Vert er að nefna að Sameinuðu þjóð-
irnar hafa í tæp þrjátíu ár starfrækt
verkefni á svæðinu, MINURSO, sem
á að tryggja aðstæður fyrir þjóðar-
atkvæðagreiðslu Sahrawi-fólksins.
Atkvæðagreiðslan hefur ekki enn
farið fram.
Ghali lofar Köhler fyrir hans þátt
í viðræðunum en segir Marokkó
hindra starf SÞ og Sahrawi-leiðtoga.
„En við vonum að okkar bíði árang-
ursrík framtíð í þessum viðræðum.“
Að auki lýstu aðildarríki Þróunar-
bandalags sunnanverðrar Afríku,
sem og nokkur ríki utan álfunnar,
yfir eindregnum stuðningi við bar-
áttu Sahrawi-fólksins í mars. Ghali
segir mikinn árangur hafa náðst þar.
Þvinganir og viðskiptabönn
Ghali segir að lokum að til þess að
leysa úr deilunni um Vestur-Sahara
ætti Alþjóðasamfélagið að beita
Marokkó meiri þrýstingi. Marokkó
hlusti einfaldlega ekki á ályktanir
um sjálfstæði Vestur-Sahara.
„Alþjóðasamfélagið ætti að beita
Marokkó þvingunum og viðskipta-
bönnum vegna þess sem á sér stað.
Þetta er það sama og gerðist undir
aðskilnaðarstefnunni í Namibíu
og Suður-Afríku. Þetta er kúgun,
þjófnaður á auðlindum og mismun-
un. Við viljum að frjálsar lýðræðis-
þjóðir heims, óháð félagasamtök og
almennir borgarar geri það sem þeir
geta til þess að aðstoða okkur í því
að endurheimta landið, auðlindir
okkar og mannréttindi.“
130 ára löng
barátta fyrir
sjálfstæði
Forseti Vestur-Sahara ræðir við Fréttablaðið um
baráttuna fyrir sjálfstæði og segir Marokkómenn
kúga Sahrawi-þjóðina. Fundaði með forsætisráð-
herra. Spánverjar rannsaka ásakanir um stríðs-
glæpi, hann segir ásakanirnar vera tilhæfulausar.
Forseti Vestur-Sahara segir Sahrawi-þjóðina eiga margt sameiginlegt með Íslendingum. FRÉTTABLAÐIÐ/SIGTRYGGUR ARI
Þórgnýr Einar
Albertsson
thorgnyr@frettabladid.is
6 . A P R Í L 2 0 1 9 L A U G A R D A G U R32 H E L G I N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
0
6
-0
4
-2
0
1
9
0
8
:1
6
F
B
1
0
4
s
_
P
0
8
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
7
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
2
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
2
9
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
2
C
2
-0
4
2
C
2
2
C
2
-0
2
F
0
2
2
C
2
-0
1
B
4
2
2
C
2
-0
0
7
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
B

F
B
1
0
4
s
_
5
_
4
_
2
0
1
9
C
M
Y
K