Fréttablaðið - 16.10.2019, Qupperneq 34

Þorsteinn Friðrik
Halldórsson
SKOÐUN
Skotsilfur Tollastríð Bandaríkjanna og Kína dregur úr hagvexti á heimsvísu
Hagvöxtur á heimsvísu í ár verður með minnsta móti frá fjármálahruni, að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, um þrjú prósent. Tollastríð Bandaríkjanna
og Kína leiði til stöðnunar í alþjóðlegum viðskiptum. Gopinath, aðalhagfræðingur sjóðsins, segir að seðlabankar grípi til vaxtalækkana til að vega upp
á móti mistökum stjórnvalda. Það sé takmörkuð auðlind. Seðlabankar geti því mögulega lítið beitt sér þegar hagkerfin kólna. NORDICPHOTOS/GETTY
Fyrr á þessu ári var haldið upp á að 50 ár eru liðin síðan álverið í Straumsvík hóf starfsemi.
Landsvirkjun fagnaði 50 ára afmæli
sínu 2015 en fyrirtækið var á sínum
tíma stofnað í kringum byggingu
Búrfellsvirkjunar, sem var fyrsta
stórvirkjun Íslendinga, en skilyrði
fyrir lánveitingu til virkjunarinnar
var samningurinn um álverið í
Straumsvík. Markaði þetta upphaf
orkusækins iðnaðar hér á landi og
uppbyggingu á tengdu raforkukerfi.
Allar götur síðan hefur saga orku­
sækins iðnaðar og raforkukerfisins
verið samofin og sú uppbygging
verið til hagsbóta fyrir heimili og
fyrirtæki í landinu.
Á þessu 50 ára tímabili hefur
landsframleiðsla á mann, sem er
Orkusækinn iðnaður skapar
þjóðhagslegan ávinning
Ingólfur Bender
aðalhagfræð­
ingur Samtaka
iðnaðarins
Hvað næst?
Það ætlar ekki af
Arion banka að
ganga. Dóttur­
félag hans,
Valitor, hefur
verið rekið með
um 5 milljarða tapi
síðustu 18 mánuði og í
fyrradag var tilkynnt að aukið tap
Valitors á þriðja fjórðungi hefði
neikvæð áhrif á bankann sem
nemur 900 milljónum. Fyrirtækið
hefur lagst í mikla fjárfestingu
samhliða alþjóðlegum umsvifum
sem væntingar hafa verið um að
myndu skila sér í auknum verð­
mætum. Í síðustu viku skipti Arion
út meirihluta stjórnarmanna. Þykir
sú breyting til marks um að farið sé
að hitna undir stól Viðars Þorkels-
sonar, forstjóra félagsins til níu ára.
Undir þrýstingi
Bandarísk stjórn­
völd hafa
farið í hart gegn
Huawei og er
fyrirtækjum þar
í landi bannað að
nota fjarskipta­
búnað frá kínverska
fjarskiptarisanum. Varaforseti
Bandaríkjanna varaði íslensk
stjórnvöld sérstaklega við að nota
slíkan búnað í heimsókn sinni á
Íslandi. Bæði Nova og Sýn nota
búnað frá Huawei en helmings­
eigandi Nova, sem stýrt er af Mar-
gréti Tryggvadóttur, er bandaríska
félagið PT Capital. Ætla má að
bandarísk stjórnvöld séu óánægð
með tengsl þess við Huawei og að
þau séu að þrýsta á fyrirtækið.
Gæti klikkað
Ragnar Þór Ingólfs-
son, formaður
VR, reynir að fá
lífeyrissjóði til
að fjármagna
húsnæðisfélagið
Blæ sem á helst
að vera góðgerðar­
stofnun. Til að lokka sjóðina að
sagði hann að raunhækkun hús­
næðis á höfuðborgarsvæðinu frá
1997 væri rúmlega fjögur prósent.
Lífeyrissjóðir eru ekki braskarar
sem selja húsnæði til að leysa út
verðhækkanir. Hækkunin, ef það
er forsenda, yrði að vera í formi
húsaleigu. Hún gæti rokið upp
í góðæri. Formaðurinn þarf að
beygja sig undir markaðslögmálin
vilji hann koma á fót húsnæðis­
félagi með annarra manna fé.
Miðf lokkurinn hefur sótt í sig veðrið. Með markviss­um hætti hefur f lokkur­
inn náð að endurheimta fylgið sem
tapaðist í kringum Klausturmálið
og gott betur. Fylgið er að miklu
leyti sótt til Sjálfstæðisf lokksins
sem sjálfur er í sögulegri lægð. Þessi
þróun ætti ekki að koma neinum á
óvart.
Orð, efndir og afturhald
Í stjórnmálaályktun landsfundar
Sjálfstæðisf lokksins á síðasta ári
voru jafnréttismál og málefni hælis­
leitenda sett efst á listann. Það var
með ráðum gert enda töldu sumir
innan flokksins að hann glímdi við
ímyndarvanda á þessum sviðum.
Þetta var rangt mat á stöðunni.
Flokkurinn glímir vissulega
við ímyndarvanda en sá vandi er
fólginn í því að f lokkurinn virð­
ist getulaus gagnvart hinu opin­
bera kerfi sem er á sjálfstýringu.
Almennir launþegar og atvinnu­
rekendur horfa upp á báknið
þyngjast á herðum sér og opin­
bera starfsmenn leiða launaþróun
í landinu. Enginn ráðherra virðist
vera tilbúinn að taka slagi, hvorki
stóra né litla.
Miðf lokkurinn hefur því reynt
að f ylla tómar úmið á hæg r i
vængnum. Nýlega birti f lokkurinn
áherslur sínar fyrir þingveturinn
og mátti þar finna margt gott, eins
og lækkun skatta og það að ríkið
þyrfti að fara betur með þá fjár­
muni sem það hefur til ráðstöf­
unar. Efst á listanum stóð „Báknið
burt“. Hressandi tilbreyting frá
sýndarstjórnmálum nútímans.
Eða hvað? Það er nauðsynlegt
að taka þessu útspili með miklum
fyrir vara enda hafa fæstir þing­
menn f lokksins haft sérstakan
áhuga á að koma böndum á kerfið.
Ekki nema kannski formaðurinn.
Ætla má að f lokkurinn sé einfald­
lega með puttann á þjóðarpúls­
inum og viti nákvæmlega hvernig
eigi að stíla orðræðuna inn á
óánægða hægrimenn. Óhjákvæmi­
lega vakna spurningar um hvort
orð og efndir geti farið saman. Þá
er erfitt að sjá fyrir sér hvernig
Miðf lokkurinn getur komið í stað
Sjálfstæðisf lokksins sem borgara­
legt af l af málf lutningi sumra þing­
manna f lokksins að dæma.
Þorsteinn Sæmundsson, þing­
maður Miðf lokksins, var á meðal
gesta í Silfrinu um síðustu helgi. Í
umræðu um farveitur á borð við
Uber lagðist hann gegn þeim og
kallaði hann deilihagkerfið „fínt
nafn yfir skattsvik“. Í sama þætti
hélt hann því fram að Sjálfstæðis­
f lokkurinn ætlaði að hækka erfða­
fjárskattinn en ekki lækka hann.
Það var leiðrétt af öðrum gesti í
snatri. Stuttu síðar birti Þorsteinn
skoðunarpistil til að halda uppi
vörnum fyrir einkasölu ríkisins á
áfengi.
Hætta er á því að þeir sem leita
að skynsamlegri íhaldsstefnu í
Miðf lokknum finni mestmegnis
illa grundaða afturhaldssemi.
einn mælikvarði á efnahagslega vel­
megun, farið úr því að vera til jafns
við meðaltal Evrópu yfir í að vera nú
tæplega 50% meiri. Á þessu 50 ára
tímabili hefur því skilið verulega á
milli efnahagslegrar velmegunar hér
á landi og í flestum öðrum Evrópu­
ríkjum.
Fjölmargir þættir skýra þessa
miklu og jákvæðu breytingu í lífs­
kjörum landsmanna. Stór hluti
skýringarinnar er hins vegar sá að
á þessum tíma tóku Íslendingar að
nýta ríkulegar orkuauðlindir lands­
ins í meiri mæli en verið hafði en
fram að þeim tíma hafði gjaldeyris­
sköpun Íslendinga nær alfarið byggst
á sjávarútvegi. Vöxtur orkusækins
iðnaðar gerði Íslendingum kleift
að byggja upp raforkuframleiðslu í
stórum skrefum og með hagkvæm­
ari hætti en ella hefði verið.
Á síðustu 50 árum má áætla að
framlag stórnotenda raforku til
verðmætasköpunar hér á landi hafi
verið um 2.100 milljarðar króna. Um
80% þess framlags hafa fallið til á 21.
öldinni. Þá er metið beint framlag
greinarinnar til landsframleiðslu og
óbeint framlag, þ.e. sá virðisauki sem
greinin skapar í viðskiptum sínum
við aðrar greinar. Til að setja þetta í
samhengi þá var landsframleiðslan
í heild hér á landi 2.812 milljarðar
króna á árinu 2018.
Fjárfestingar tengdar stóriðju og
tengdri raforkuframleiðslu hafa
að sama skapi verið miklar á tíma­
bilinu. Samanlagt yfir síðastliðin
50 ár nemur þessi fjárfesting um
1.600 milljörðum. Til að setja þetta
í samhengi nam heildarfjárfesting í
hagkerfinu, þ.e. heimila, fyrirtækja
og hins opinbera, 628 milljörðum á
síðasta ári.
Raforkukerfið hefur byggst upp
samhliða uppbyggingu á starfsemi
orkusækinna iðnfyrirtækja hér
á landi. Má í því sambandi nefna
að þessi iðnfyrirtæki nota rétt um
80% allrar raforku í landinu. Önnur
atvinnustarfsemi og heimilin hafa
notið góðs af þessari uppbyggingu í
auknu orkuöryggi og lægra raforku­
verði.
Óstöðugleiki íslenska hagkerfisins
hefur meðal annars átt rætur sínar
að rekja til einhæfni útflutnings­
atvinnuvega. Óstöðugt efnahagslegt
umhverfi kemur niður á lífsgæðum,
framleiðni og innlendri verðmæta­
sköpun. Leiðin að auknum stöðug­
leika í efnahagslífi íslensku þjóðar­
innar á síðustu áratugum fólst í að
auka fjölbreytni í gjaldeyrissköpun
og byggja upp greinar sem voru
óháðar sveiflum í aflabrögðum ein­
göngu.
Síðustu tvo áratugi hafa gjald­
eyristekjur þjóðarinnar vegna stór­
iðju margfaldast. Gjaldeyrissköpun
orkusækinna iðnfyrirtækja er nú
orðin meiri en heildargjaldeyris­
tekjur af útflutningi sjávarafurða,
eða um 260 milljarðar króna á árinu
2018. Vöxtur þessarar greinar hefur
aukið stöðugleika hagkerfisins.
Við höfum verið að sækja okkar
efnahagslegu velmegun í starfsemi
raforkusækinna iðnfyrirtækja að
stórum hluta síðustu 50 ár. Til þess
að geta haldið áfram að sækja okkar
efnahagslegu velmegun þangað
þurfum við að tryggja samkeppnis­
hæfni greinarinnar. Með aðgerðum
sem ef la samkeppnisstöðuna má
tryggja að við byggjum þessa starf­
semi áfram upp hér á landi til heilla
fyrir fyrirtækin og heimilin í land­
inu.
1 6 . O K T Ó B E R 2 0 1 9 M I Ð V I K U D A G U R10 MARKAÐURINN
1
6
-1
0
-2
0
1
9
0
5
:1
9
F
B
0
4
8
s
_
P
0
3
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
1
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
2
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
4
0
6
-E
3
6
C
2
4
0
6
-E
2
3
0
2
4
0
6
-E
0
F
4
2
4
0
6
-D
F
B
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
4
8
s
_
1
5
_
1
0
_
2
0
1
C
M
Y
K