Fréttablaðið - 16.05.2015, Qupperneq 18

16. maí 2015 LAUGARDAGUR| SKOÐUN | 18
Hver ákveður að ef einn
iðnaður mengar minna en
annar sams konar iðnað-
ur þá sé hann umhverfis-
vænn? Getið þið svarað
þessu, Dagur B. Eggerts-
son borgarstjóri, Gísli
Gíslason hafnarstjóri,
Skúli Þórðarson sveitar-
stjóri? Og kannski stof-
an sem vann matið fyrir
Silicor Materials og fékk
borgað fyrir þessa líka fínu grænu
umsögn? Ég treysti engum, lái mér
hver sem vill. Mengandi iðnaður
getur ekki verið umhverfisvænn,
það er ekki einu sinni hægt að
ljúga því upp á hann.
Nú verð ég að rifja upp brot úr
öðrum pistli sem ég skrifaði:
„Í upphafi kynningar á Silicor
Materials var ekki minnst á flúor-
mengun frá iðjuverinu, aðeins
talað um „óverulega mengun“,
sbr. ummæli efnaverkfræðings hjá
VSÓ sem hafði einnig unnið fyrir
Silicor, og forstjóra Nýsköpunar-
miðstöðvar. Sem tryggir auðvitað
algjörlega hlutlaus vinnubrögð.
Báðir þessir aðilar virðast annað-
hvort ekki hafa séð þennan veiga-
mikla þátt eða hann hefur ekki
skipt máli í þeirra augum. Sveitar-
stjórn Hvalfjarðarsveitar hafði þá
þegar ákveðið að ekki skyldi aukið
við flúormengun frá Grundar-
tangasvæðinu og hvikaði ekki frá
þeirri ákvörðun. Silicor Materials
tók þá til við að breyta vinnsluferl-
inu til að koma í veg fyrir losun
flúors, að sögn forsvarsmanna.
Fyrst ekki var sagt satt og rétt frá
í upphafi, má velta fyrir sér hverju
megi eiga von á síðar.“
Má ég minna ykkur enn og aftur
á það, Reykvíkingar, að það skipt-
ir ykkur og börn ykkar gríðar-
legu máli hvort af þessum hryðju-
verkum gegn náttúrunni
og okkur mannfólkinu
verður á Stór- Reykja-
víkur svæðinu. Síðustu ár
hafa nýjar verksmiðjur
og sú framleiðsluaukning
sem hefur átt sér stað á
Grundartanga ekki þurft
að fara í umhverfismat
vegna þess að snillingarn-
ir segja að viðbótarmeng-
un sé óveruleg.
Óveruleg mengun. Ég verð að
endurtaka: Þeir fá að mæla sína
mengun sjálfir og að mér skilst
aðeins sex mánuði á ári. Þetta er
hrollvekjandi brandari með dassi
af heilsubresti fyrir börnin þín og
okkur hin.
Máttur peninganna
Á netinu getur þú séð á ensku
hvernig Faxaflóahafnir lýsa perl-
unni Hvalfirði. Þessir háu herrar
sem stjórna þessu apaspili lýsa
Hvalfirði sem iðnaðarsvæði.
Reykjavíkurborg á rúmlega
75% eignarhlut í Faxaflóahöfnum.
Faxaflóahafnir eru sameignar-
félag í eigu nokkurra sveitarfélaga
og eiga rúmlega 600 hektara lands
á Grundartanga. Bróðurparturinn
af tekjum Faxaflóahafna kemur
frá inn- og útflutningi fyrir meng-
andi stóriðju. Þeim er sennilega
drullusama um hvað þér og mér
finnst. Nýja verksmiðjan meng-
ar ekki neitt, fullyrða þeir í fjöl-
miðlum. Hvað eru þá þessi 60 tonn
af ryki sem munu fara út í and-
rúmsloftið? Er það ekki mengun?
Fyrir hvern er umhverfisstofnun
að vinna? Hvernig getur það verið
að árið 2015 þurfi verksmiðja af
þessari stærðargráðu ekki að fara
í umhverfismat? Verksmiðja með
400 hundruð manns í vinnu er nán-
ast eins stór og álver.
Og eitt megið þið vita. Bráðum
munu þeir sem hafa hagsmuni af
því að leggja Hvalfjörðinn í rúst
stíga fram og byrja sinn áróður.
Þeir munu svara öllum sem mót-
mæla þessum óskapnaði og hamra
á því hvað þetta sé allt æðislegt
og öll störfin sem þessi viðbjóður
mun skapa, já, sólin mun jafnvel
hafa velþóknun á mengandi iðnaði
við Hvalfjörð. Þeir munu hrópa og
tárfella af gleði að hér skuli vera
fyrirtæki sem sé tilbúið að koma
til okkar með sína grænu fram-
leiðslu. Hverjir það verða sem
munu hrópa veit ég ekki en það
verða hagsmunaaðilar sem hafa
beygt sig undir krumlu stórfyrir-
tækis og það munu fleiri menn
stíga fram og úthrópa okkur sem
segjum að nú sé komið nóg. Trúðu
mér, kæri lesandi, þeim er sama
um barnið þitt, þeim er sama um
lífríkið í Hvalfirði, þeim er sama
um mengunarskýin sem munu
leggjast yfir Reykjavík, Akra-
nes og Hvalfjarðarsveit. Slíkur er
máttur peninganna.
Nýverið hlaut Reykjavíkurborg
umhverfisverðlaun Norðurlanda-
ráðs fyrir markvissar aðgerðir
í umhverfismálum. Já, í alvöru,
ekki djók.
Ég óska Reykvíkingum til ham-
ingju með verðlaunin. En hvernig
fara þau saman við að stuðla að
mengandi iðnaði og eyðileggja lífs-
gæði fólks og dýra sem og náttúru?
Spyr sá sem ekki veit. Við getum,
ef við verðum nógu mörg, stöðvað
þetta.
Peningar og blinda ráða för
Flestum foreldrum þykja
börnin sín vera óaðskiljan-
legur hluti af lífinu. Það
hlýtur að teljast jákvætt því
yfirleitt er velferð barna
foreldrum þeirra efst í huga
og þeir vilja börnum sínum
auðvitað allt hið besta.
Öðru hverju birtast
viðtöl við fólk sem deil-
ir reynslusögum úr lífi
sínu með almenningi, sem
ýmist lýsa jákvæðri upplif-
un eða erfiðri lífsreynslu.
Í einhverjum tilfellum er
börnum þeirra sem segja
söguna fléttað inn í frásögnina
eða eru beinlínis frásagnarefnið
sjálft. Sama á sér stað á samfélags-
miðlum. Oftast er það engum til
skaða en stundum er ástæða til að
hafa áhyggjur af því að barni geti
orðið meint af eða að það geti verið
óþægilegt fyrir barnið til framtíðar
að vera blandað í frásögn foreldra.
Samkvæmt Barnasáttmálanum
eiga börn rétt á friðhelgi einka-
lífs og þau eiga rétt á að tjá sig um
mál sem þau varða, í samræmi við
aldur sinn og þroska. Börn eiga því
sjálfstæðan rétt til að hafa áhrif á
það hvort um þau birtist umfjöllun í
fjölmiðlum. Hafi þau ekki þroska til
að leggja mat á það sjálf eiga þau að
njóta verndar gegn því að vera teflt
fram í fjölmiðlum. Það sem birtist á
netinu, verður þar um ókomna tíð.
Foreldrar þurfa að spyrja sjálfa sig
að því hvort það hafi áhrif
á líf barna þeirra að þeir
segi sögur af lífi þeirra.
Þeir þurfa að spyrja börn
sín að því hvort þau vilji að
umfjöllun um þau og jafn-
vel myndir af þeim birt-
ist í fjölmiðlum og lifi á netinu um
ókomna tíð.
Með fjölmiðlaumfjöllun um
börn taka foreldrar og fjölmiðlar
ákvarðanir sem geta haft áhrif á
líf barna, í nútíð og í framtíð, til
góðs eða ills.
Barnaheill – Save the Children á
Íslandi vinna að bættum hag barna
á Íslandi og vilja vekja athygli á
rétti barna til að hafa áhrif á eigin
líf eins og Barnasáttmálinn kveð-
ur á um. Okkur ber öllum að taka
ákvarðanir í samræmi við það sem
er barni fyrir bestu. Það á við í
hinu víðasta samhengi. Það er afar
mikil vægt að við virðum einkalíf
barna okkar og tökum ákvarðanir
með það fyrir augum hvort umfjöll-
un í fjölmiðlum sé barni okkar fyrir
bestu, ekki bara í dag heldur til
framtíðar.
Er rétt að tefl a börnum
fram í fjölmiðlum?
Á síðasta kjörtímabili var
þáverandi iðnaðarráð-
herra mjög áhugasamur
um möguleika á að leggja
sæstreng fyrir raforku á
milli Íslands og Evrópu.
M.a. var skipaður ráð-
gjafar hópur sem skilaði af
sér áliti um mitt árið 2013.
Í kjölfarið hefur Lands-
virkjun lagt háar upphæð-
ir í áframhaldandi könnun
á þessu verkefni, auk kynn-
ingarstarfs. Ekki liggur
fyrir hvað þær upphæðir
eru háar en ekki kæmi á óvart þótt
þær hlypu á hundruðum milljóna
króna.
Í niðurstöðum ráðgjafarhópsins
kom m.a. fram að margir óvissu-
þættir væru tengdir verkefninu
eins og t.d. hækkun á orkuverði til
almennings og umhverfisþættir.
Í útvarpsþættinum Laugardags-
viðtalið á Rás 1 frá 9. maí sl. þar
sem Egill Helgason ræddi við Ketil
Sigur jónsson, einn helsta hvata-
mann sæstrengsins, kom m.a. fram
að engar viðræður væru í gangi á
milli íslenskra og breskra stjórn-
valda í þessu máli.
Í hvaða skjóli skákar
Landsvirkjun?
Stefna ríkisstjórnar Steingríms J.
Sigfússonar var mjög í þá veru að
veita málinu brautargengi en núver-
andi ríkisstjórn virðist ekki jafn
sólgin í slíkt ævintýri og er ekki
með sæstrengsmálið á sinni stefnu-
skrá. Því er eðlilegt að spyrja: „Í
hvaða skjóli skákar þá Landsvirkj-
un?“
Ljóst er að um verkefni af þessari
stærðargráðu þarf að ríkja þjóðar-
sátt en einnig pólitísk sátt. Nú er
Landsvirkjun í eigu ríkisins og sem
slík skyldi maður ætla að hún ætti
að lúta stefnu stjórnvalda hverju
sinni, einkum og sér í lagi í þessa
stóra máli. Hér má því spyrja sig
af hverju enn sé verið að verja svo
miklu almannafé í könnun á þessu
máli ef það hefur ekki pólitískan
bakstuðning stjórnvalda?
Hækkandi raforkuverð
og minni sveigjanleiki
Það má vera ljóst að með tilkomu
sæstrengs á milli Íslands og Bret-
lands mun raforkuverð til
íslenskra fyrirtækja og
almennings hækka, en raf-
orkuverð til almennings
hér á landi er hið lægsta í
Evrópu. Jafnframt missa
stjórnvöld úr hendi sér
stjórntæki til að styðja t.d. við bakið
á atvinnugreinum á borð við garð-
yrkju með lækkuðu orkuverði en
slík aðstoð yrði óheimil. Því vaknar
sú spurning hvort það samræmist
stefnu Landsvirkjunar sem fyrir-
tækis í eigu ríkisins að leggja svo
mikla áherslu og fé í þetta verkefni
þegar útkoma þess, ef af verður,
verður neikvæð að þessu leytinu.
Sumir myndu e.t.v. halda því
fram að hér verði menn að horfa
á stóra samhengið með tilliti til
þjóðar hags. Í því sambandi vakn-
ar sú spurning hvort frekar eigi að
selja orkuna til innlends iðnaðar
sem skapar störf í landinu og þar
með virðisauka, eða selja orkuna
beint úr landi eins og gert var með
fiskinn í gamla daga þegar siglt var
með hráefnið óunnið til Bretlands
og Þýskalands. Vissulega getur
þetta verið samræmanlegt en það
kallar þá á fleiri virkjanir á stærð
við Kárahnjúkavirkjun sem yrði
mjög umdeildur kostur.
Er verið að byrja á röngunni?
Margar spurningar vakna í þessu
sambandi eins og t.d. um auð-
lindastefnu, atvinnu- og byggða-
mál. Þetta eru allt stórar pólitískar
spurningar sem eðlilegt er að ráða-
menn þjóðarinnar móti skýra stefnu
um áður en lengra er haldið. Er ekki
verið á byrja á röngunni með því að
leggja stórfé í könnun á sæstrengn-
um ef ekki liggur fyrir pólitískur
einhugur í málinu? Ekki ligg-
ur heldur fyrir hvaða áhrif lagn-
ing sæstrengs hefði á þjóðarbúið í
heild. Er það virkilega í verkahring
Landsvirkjunar að kanna þau áhrif
eins og um einhverja þjóðhagsstofn-
un sé að ræða?
Er sæstrengurinn
munaðarlaus?
UMHVERFISMÁL
Bubbi Morthens
tónlistarmaður
➜ Hvernig getur það
verið að árið 2015 þurfi verk-
smiðja af þessari stærðar-
gráðu ekki að fara í um-
hverfi smat?
ORKUMÁL
Þorsteinn Þor-
steinsson
áhugamaður um
skynsamlega
nýtingu auðlinda
➜ Ljóst er að um
verkefni af þessari
stærðargráðu þarf að
ríkja þjóðarsátt en
einnig pólitísk sátt.
SAMFÉLAG
Þóra Jónsdóttir
lögfræðingur og
verkefnastjóri hjá
Barnaheillum– Save
the Children á
Íslandi
➜ Foreldrar þurfa
að spyrja sjálfa sig
að því hvort það
hafi áhrif á líf barna
þeirra að þeir segi
sögur af lífi þeirra.
VR | KRINGLUNNI 7 | 103 REYKJAVÍK | SÍMI 510 1700 | WWW.VR.IS
VR efnir til morgunverðarfundar um könnunina á F yrirtæki ársins, þriðjudaginn 19. maí
kl. 8:30-10:30 á Grand Hótel Reykjavík. Hvernig ná fyrirtæki góðum árangri? Hvað þarf
til að viðhalda honum? Hvernig verða fyrirmyndarfyrirtæki til?
Dagskrá
Ólafía B. Rafnsdóttir, formaður VR
Af hverju að velja Fyrirtæki ársins?
Elín Gränz, framkvæmdastjóri mannauðs- og þjónustusviðs Opinna kerfa
Hvernig á að n ýta niðurstöðurnar og ná góðum árangri?
Tómas Bjarnason, sviðsstjóri starfsmannarannsókna hjá Gallup
Könnun á Fyrirtæki ársins
Pétur Þór Halldórsson, forstjóri S4S
Hvað þarf til að viðhalda góðum árangri?
Gylfi Dalmann Aðalsteinsson,
dósent við viðskiptafræðideild HÍ
Fundarstjóri – samantekt og umræður
Morgunve ðr arhl ða borð frá kl. 8:00
Fundurinn er öllum opinn og ókeypis.
Skráning á vr.is.