Fréttablaðið - 06.06.2020, Qupperneq 10

Annaðhvort er
álagið að aukast
eða námið að minnka, eðli
málsins samkvæmt. Ef
námið er að minnka þá
koma þau verr undirbúin
inn í háskólana.
Helga Vala
Helgadóttir,
þingmaður
Samfylkingar-
innar

Hafrannsóknastofnun  
Opið hús í Fornubúðum 5, Hafnarfirði 
Hafrannsóknastofnun, rannsókna‐ og ráðgjafarstofnun hafs og vatna 
er  flutt  í  nýtt  og  glæsilegt  hús  að  Fornubúðum  5,  við  höfnina  í 
Hafnarfirði.  
Á sjómannadaginn 7. júní milli kl. 13 og 17 býður Hafrannsóknastofnun 
öllum að skoða húsið. Stutt kynning verður á starfseminni og veitingar 
í boði. 
Við biðjum gesti að sýna tillitsemi vegna sóttvarna en talið verður inn og út úr húsinu. Við erum öll almannavarnir. 
Verið hjartanlega velkomin ‐ Hafrannsóknastofnun okkar allra 

MENNTUN Meðaleinkunn háskóla-
nemenda sem koma af þriggja ára
stúdentsprófsbrautum er lægri en
hjá þeim sem luku prófi á fjórum
árum. Brottfall nýnema hefur
minnkað lítillega. Starfsfólki líður
hins vegar betur.
Þetta er meðal þess sem kemur
fram í skýrslu mennta- og menn-
ingarmálaráðherra um árangur og
áhrif þess að námstími til stúdents-
prófs var styttur úr fjórum árum í
þrjú. Segir berum orðum í skýrsl-
unni að ómögulegt sé að segja hver
áhrifin af styttingunni séu og hvaða
breytingar megi rekja til annarra
þátta á borð við nýja aðalnámskrá.
Skýrslan var gerð að beiðni Helgu
Völu Helgadóttur, þingmanns Sam-
fylkingarinnar. Helga Vala segir
að skýrslan hafi valdið sér von-
brigðum, ár sé síðan kallað var eftir
henni og þrátt fyrir það er aðeins
stuðst við eldri kannanir í skýrsl-
unni. „Það var ekki framkvæmd
nein könnun á stöðunni, það er
stuðst við gömul gögn og ekki ýtt
á eftir svörum. Það eru aðeins þrír
háskólar sem svara en þar má sjá að
það var lækkun á einkunnum hjá
þessum hópi,“ segir Helga Vala.
Minna nám eða meira álag
Árlegt brotthvarf nýnema hefur
minnkað um 0,5 prósent ef miðað
er við tímabil fyrir og eftir breyt-
ingu á námstíma til stúdentsprófs.
Brottfall nýnema er áberandi mest í
Fjölbrautaskólanum við Ármúla, 17
prósent árið 2018. Lítið brottfall er í
skólum með bekkjakerfi.
Helga Vala segir tölurnar ekki
raunsæjar. „Þar er bara tekið saman
hverjir detta út strax á nýnemaönn-
inni, ef við horfum á þetta út frá
álaginu inni í skólakerfinu þá er
því ekki svarað hvort það er að hafa
áhrif á brottfall á öðru eða þriðja
ári,“ segir hún.
„Annaðhvort er álagið að aukast
Óvissa um áhrif styttingar í þrjú ár
Niðurstaða skýrslu menntamálaráðuneytisins um styttingu framhaldsskólanáms úr fjórum árum í þrjú er að ómögulegt sé að segja
hver áhrifin séu í raun og veru. Einkunnir í háskólum hafa lækkað, starfsfólki líður betur en andlegri líðan heldur áfram að hraka.
Erfitt reynist að meta áhrif styttingar framhaldsskólanáms á nemendur. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Fimmtíu stunda
vinnuvika
Bóas Valdórsson, sálfræðingur
við Menntaskólann við Hamra-
hlíð, segir að þótt vísbendingar
séu um vaxandi kvíða og van-
líðan hjá ungu fólki sé ungt fólk
líka mjög úrræðagott og duglegt
að takast á við aðstæðurnar í
lífi sínu.
Mikilvægt sé að aðgengi að
þjónustu og úrræðum sé gott
fyrir ungt fólk. Það hafi oft
ekki mikið á milli handanna og
flækjustigið að réttri þjónustu
megi ekki vera of mikið eða
taka of langan tíma. Með því að
skipuleggja hlutina í nærum-
hverfi ungs fólk og eftir þörfum
þess sé líklegt að ungt fólk nýti
sér slíka þjónustu áður en vand-
inn verði of mikill. Framhalds-
skólar hafi í auknum mæli verið
að efla geðheilbrigðisþjónustu
sína með því að fá sálfræðinga
til starfa í skólunum. Sú þróun
sé í takt við óskir nemenda og
hafi verið vel nýtt í þeim skólum
þar sem slíkt er farið af stað. Í
samræmi við það fór Bóas af
stað með hlaðvarpsþáttinn
Dótakassann í vetur þar sem
hann fjallar um heilsu og líðan.
Varðandi áhrif samfélags-
miðla segir Bóas að áhrif þeirra
séu bæði jákvæð og neikvæð.
„Ungt fólk notar samfélags-
miðla til að liðka fyrir sam-
skiptum og deila upplýsingum
og daglegu lífi hvert með öðru
eins og aðrir aldurshópar.
Aukinn samanburður, óraun-
hæfar glansmyndir og hraðari
samskipti hafa auðvitað áhrif
á fólk en ungt fólk er líka mjög
meðvitað um þetta og heilt yfir
segir ungt fólk að sér líði betur
í kringum hvert annað en ein-
göngu í gegnum netsamskipti.“
Í samtölum sínum við nem-
endur í MH spyr hann gjarnan
um álag til að átta sig á því hvort
þriggja ára nám sé að bera þá
ofurliði. „Þau virðast ekki vera
að drukkna úr álagi út af námi,
en heildarálagið í venjulegri viku
er mjög mikið. Í skólapúlsinum
spyrjum við árlega út í hvað það
fari margir klukkutímar í viku í að
mæta í tíma, sinna heimanámi,
mæta í vinnu og mæta á æfingar
í skipulögðum tómstundum
eða íþróttastarfi. Niðurstöður
síðustu ára gefa til kynna að
vinnuvika framhaldsskólanema
sé um 50 klukkustundir. Þá eiga
þau eftir að gefa sér tíma til að
vera með fjölskyldu, sinna fé-
lagslífi og slaka á.“
Stóra breytingin er hversu
opin ungmenni eru um
líðan sína. „Í dag er ég reglu-
lega stoppaður á göngunum
og spurður hvort ég eigi lausan
tíma í ráðgjöf, þetta hefði verið
hernaðarleyndarmál fyrir tutt-
ugu árum. Í dag er ekki hallæris-
legt að gera það fyrir framan vini
sína.“
Ekki sama starfið alla ævi
Helga Vala segir mun á því hvernig
skólarnir hafa brugðist við breyt-
ingunum. „Það er ekkert val í hefð-
bundnum bekkjarskólum um að
taka námið öðruvísi en á þremur
árum, en í skólum þar sem ekki
er bekkjakerfi er nemendum sagt
strax að þeir þurfi ekki að hraða
sér í gegnum námið á þremur árum
heldur geti þeir verið lengur.“
Stóra spurningin sé sú hvort
styttingin hafi ekki verið óþarfi
þegar upp var staðið. „Maður spyr
sig, hvers vegna var farið í þetta?
Nemendur kölluðu ekki eftir því
heldur atvinnulífið þrátt fyrir að
vinnumarkaðurinn hafi breyst á
undanförnum áratugum. Fólk í dag
er ekki að hanga í sama starfinu út
starfsævina.“
Helga Vala segist munu kalla
eftir frekari gögnum. „Næsta skref
er að skoða hvernig nemendum
af erlendum uppruna vegnar. Þar
þarf að skoða sérstaklega fjárhags-
og félagslega stöðu þeirra. Tölur
hafa sýnt að brottfall sé mun meira
hjá þeim hópi og þeim má ekki
gleyma.“
Andleg heilsa versnar
Yfirgnæfandi meirihluti framhalds-
skólanema, um 78 prósent, taldi
andlega heilsu sína mjög góða eða
góða árin 2004 til 2010. Frá þeim
tíma hefur hlutfallið jafnt og þétt
lækkað og eru nú að meðaltali ein-
ungis 60 prósent sem telja andlega
heilsu sína vera góða. Hlutfallið er
lægra hjá stúlkum en drengjum,
rétt rúmur helmingur stúlkna
metur andlega heilsu sína góða.
Tölurnar í skýrslunni eru unnar
úr gögnum sem Rannsóknir og
greining tók saman úr könnuninni
Ungt fólk og gefa mynd af andlegri
heilsu nemenda árin 2004 til 2018.
Dóra Guðrún Guðmundsdóttir,
sviðsstjóri hjá Landlækni, telur
ólíklegt að stytting náms valdi því
að andlegri heilsu hrakar. „Ég tel
það mjög hæpið,“ segir Dóra. Sama
þróun hafi átt sér stað í öðrum
löndum. „Það er meira um vanlíðan
og einmanaleika hjá ungu fólki,
eins og við erum að sjá hér á landi.“
Svipuð þróun sé á öllum Norður-
löndunum og ekki hafi orðið breyt-
ingar á námslengdinni. „Einnig má
benda á að Kvennaskólinn var með
tilraunaverkefni í nokkur ár þar
sem framhaldsskólinn var styttur
á undan hinum. Þar var góð reynsla
af styttingunni og Kvennaskólinn
skar sig ekki úr þegar kom að líðan.“
arib@frettabladid.is
eða námið að minnka, eðli málsins
samkvæmt. Ef námið er að minnka
þá koma þau verr undirbúin inn í
háskólana.“
Líðan starfsfólks hefur hins vegar
þróast í jákvæða átt, starfsánægja
starfsfólks framhaldsskóla mælist
nú meiri en annarra stofnana.
Heildarframlög til framhalds-
skólastigsins hafa ekki lækkað þrátt
fyrir fækkun nemenda vegna stytt-
ingar sem þýðir að framlög á hvern
nemanda í fullu námi hafa hækkað.
Nokkur aukning var á atvinnu-
þátttöku framhaldsskólanema með
námi á tímabilinu 2013 til 2018. Eru
nú um sex af hverjum tíu í vinnu
með skóla.
Þetta hefði verið
hernaðarleyndar-
mál fyrir tuttugu árum.
Bóas
Valdórsson,
sálfræðingur
6 . J Ú N Í 2 0 2 0 L A U G A R D A G U R10 F R É T T I R ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð