Morgunblaðið - 23.03.2020, Blaðsíða 16

Fyrir nokkrum misserum hættu bókagefendur flestir að bregða
plasti utan um bækur þær sem þeir sendu í verslanir. Síðan hafa
bókakaupendur mátt gera sér að góðu flettar og úthnerraðar bækur,
stundum kámugar og brotið upp á síðurnar. Sjálfur dró ég mjög úr
bókakaupum við þetta, sérstaklega á bókum sem ekki eru glænýjar í
búðinni. Nú þegar kórónuveiran hefur kennt mörgum lexíu um sótt-
varnir og snyrtimennsku, væri þá ekki ráð að byrja að plasta bæk-
urnar að nýju, svo þeir, sem ekki sækjast beinlínis eftir að lesa bækur
sem fjöldi manns hefur handleikið, hætti ekki alveg að kaupa bækur?
Varkár bókabéus.
Velvakandi Svarað í síma 569-1100 frá kl. 10-12.
Farið nú að plasta bækurnar aftur
Morgunblaðið/Þorkell
16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 23. MARS 2020
S
ólin skein
skært um
daginn.
Laugar-
dagur,
heiðskírt og himin-
blámi. Ég og nokkur
barnanna á leið á
skíði. Við sátum í
bílnum og í fjarska heyrðust tónar
og tal úr útvarpinu.
Mikið að gerjast, skrítnir og
ögrandi tímar. Prédikun morgun-
dagsins var ekki komin á blað en
að flögra einhvern veginn í huga
og hjarta. Prédikanir, hugvekjur
og hugleiðingar taka stundum
tíma að gerjast og koma eftir mis-
munandi brautum eða leiðum til
manns. Daginn áður hafði verið
boðað samkomubann á landinu
vegna COVID-19 og umfjöllunar-
efni guðspjallsins sem átti að pré-
dika út frá var: „Illir andar“.
Víða í Biblíunni er fjallað um illa
anda, sem herja á lífið. Sjúkdóma
og kvilla svo dæmi
séu nefnd. Ég las
einhvers staðar í
prédikun um þetta
guðspjall úr Lúkasi
um illa anda að ef
sett væri orða-
sambandið „nei-
kvæðar hugsanir“
inn í staðinn fyrir orðið „illur andi“
þá yrði þetta: „Enginn rekur út
neikvæðar illar hugsanir með nei-
kvæðum illum hugsunum.“ Ég get
ekki skipað einum né neinum að
vera til dæmis: hamingjusamur
eða hamingjusöm. Tuð, taut, þras,
neikvæðni og illgirni ráða stund-
um för. Hjálpar það á lífsgöng-
unni? Eru það blindgötur?
Guðs orð boðar: trú, von og
kærleika. Boðskapur Guðs er ekki
bara til sýnis og aðdáunar.
Fá illir andar að ráða ferðinni
um of í daglega lífinu? Hvað dugar
gegn þeim? Hvað dugar gegn
samskiptamáta sem særir,
skemmir og eyðileggur?
Guð er með okkur, yfir og undir
og allt um kring með eilífri bless-
un sinni segir í bæn, sem mörgum
var kennd oftar en ekki af kyn-
slóðum, sem ólu okkur upp.
Nýlega var frumsýnt verkið
„Bubbi – Níu líf“ á sviði Borgar-
leikhússins. Í kynningu á verkinu
segir meðal annars: „Bubbi
Morthens er samofinn þjóðarsál-
inni í öllum sínum birtingar-
myndum. Skoðanaglaði gasprar-
inn, skrifblinda ljóðskáldið,
fíkillinn sem reis upp, kvenna-
maðurinn og sá sem elskar aðeins
eina konu. Kúbverjinn og Holly-
woodvíkingurinn, veiðimaðurinn,
friðarsinninn og boxarinn. Sögur
Bubba Morthens eru sögur okkar
allra: sögur Íslands. En hver er
hann í raun og veru? Og hver er-
um við?“
Það eru átta leik-
arar sem leika Bubba
í sýningunni á mis-
munandi lífsskeiðum
hans og þegar ég var
á deginum heiðskíra
að keyra upp í Bláfjöll
til að fara á skíði
hækkaði ég í útvarp-
inu. Það var verið að
tala við Bubba. Í lok
viðtalsins var hann
beðinn um ráð á
skrítnum tímum.
Hann sagði eitthvað á
þessa leið:
„Lífið og dauðinn eru par. Við
eigum ekki að vera hrædd. Það er
rosa vondur „díll“ að láta óttann
ná tökum á sér. Hann tekur rök-
hyggjuna, lífsgæðin, augnablikið
og kærleikann. Höldum í kærleik-
ann og fólkið okkar. Finnum
styrkinn í því að óttast ekki, við
þurfum ekki að óttast. Af hverju
að kvíða? Til hvers? Verum í
augnablikinu, það kemur ekki til
baka. Verum þolinmóð, mild og
full af kærleika. Hvað er þessi sól,
sem nú í dag er að skína á okkur,
annað en vitnisburður um það
mikla undur, sem lífið er?“
Þegar þessari
þrumuræðu Bubba
var lokið heyrðist
útvarpsmaðurinn
segja orð sem ekki
er mikið notað á
ljósvakamiðlum
samtímans. Hvað
haldið þið að hann
hafi sagt? Amen, en orðið þýðir:
svo skal verða. Og á eftir ameninu
var leikið kærleiksríka lagið hans
Bubba: „Þessi fallegi dagur“. Þar
segir meðal annars:
Veit ekki hvað vakti mig
vil liggja um stund.
Togar í mig tær birtan
lýsir mína lund.
Þessi fallegi dagur.
Þessi fallegi dagur.
Jesús Kristur er enn á ferð á
meðal okkar rétt eins og áður.
Hann nemur staðar, hlustar, réttir
út hönd, líknar og huggar.
„Sælir eru þeir sem heyra hans
orð og varðveita það.“
Í laginu „Kveðja“ yrkir Bubbi
meðal annars:
Drottinn minn faðir lífsins ljóss
lát náð þína skína svo blíða.
Minn styrkur þú ert, mín lífsins rós
tak burt minn myrka kvíða.
Faðir minn láttu lífsins sól
lýsa upp sorgmætt hjarta.
Hjá þér ég finn frið og skjól.
Láttu svo ljósið þitt bjarta
vekja hann með sól að morgni.
Drottinn minn réttu sorgmæddri sál
svala líknarhönd.
Svo vöknum við með sól að morgni.
Amen.
Hugvekja
Eftir Sigurð
Arnarson
Bubbi Morthens: „Hvað
er þessi sól, sem nú í dag
er að skína á okkur, annað
en vitnisburður um það
mikla undur, sem lífið er?“
Guðs orð boðar: trú,
von og kærleika.
Boðskapur Guðs er
ekki bara til sýnis
og aðdáunar.
Kirkjan til fólksins
Ljósmynd/Sigurður Arnarson
Sigurður Arnarson
Þessi fallegi dagur
Höfundur er sóknarprestur í
Kópavogskirkju.
Útbreiðsla Covid-19-
veirunnar er alþjóðlegt
vandamál sem mann-
kynið berst nú við af
öllu afli. Meðvitund um
þessa nýju hættu
breiddist hratt út og
bæði almenningur og
stjórnvöld hafa brugð-
ist hratt við henni með
samkomubönnum, lok-
unum skóla, ferðatak-
mörkunum og fleiri ráðstöfunum.
Hamfarahlýnun er einnig al-
þjóðlegt vandamál, sem hefur verið
þekkt í áratugi. Meðvitund um þetta
fyrirbæri og hætturnar sem stafa af
því hefur aukist undanfarin ár, en við-
brögð almennings og stjórnvalda
virðast enn vera langt frá því að vera
fullnægjandi til þess að koma í veg
fyrir frekara tjón á samfélagi okkar
umfram það sem þegar er óhjá-
kvæmilegt.
Það eru mörg tengsl milli þessara
tveggja hætta og má læra og nýta
mikið af viðbrögðum við útbreiðslu
Covid-19-veirunnar í baráttunni við
hamfarahlýnun og afleiðingar henn-
ar. Veiran er fyrst og fremst heilsu-
farsvandamál sem leggur mikið álag
á heilbrigðiskerfi um allan heim og
mun þetta álag aukast með frekari
útbreiðslu hennar. Sambærilega hafa
hlýnun jarðar og breytingar á lofts-
lagi neikvæð áhrif á heilsufar fólks
um allan heim. Meðal annars má
nefna aukinn vatnsskort, matarskort
og vannæringu vegna fleiri og lengri
þurrka, og aukna útbreiðslu ýmissa
sjúkdóma svo sem malaríu eftir því
sem loftslagið hlýnar til norðurs. Al-
þjóðaheilbrigðismálastofnunin
(WHO) reiknar með 250.000 viðbót-
ardauðsföllum árlega frá og með
árinu 2030 af völdum
hamfarahlýnunar.
Einnig hafa Sameinuðu
þjóðirnar áætlað að á
bilinu 200 milljónir til
eins milljarðs manna
þurfi að leggja á flótta
vegna loftslagsbreyt-
inga á næstu 30 árum.
Þessar tölur lýsa alvar-
leika hamfarahlýnunar
og setja í samhengi
hversu lítið leiðtogar
heims eru tilbúnir að
gera í þágu loftslagsins
í samanburði við Covid-19-útbreiðsl-
una.
Vissulega er veiran hættuleg og
stjórn á útbreiðslu hennar krefst
samstarfs milli landa og samstöðu
einstaklinga innan hvers lands. Það
sama má segja um hamfarahlýnun
þrátt fyrir mismunandi tímaramma.
Ef mannkynið vill ná tökum á lofts-
lagsbreytingum þurfa öll lönd og allir
einstaklingar að vinna saman og
leggja sitt af mörkum. Langflestar
ríkisstjórnir ásamt alþjóðasamtökum
brugðust hratt við útbreiðslu Co-
vid-19-veirunnar til að fækka dauðs-
föllum eins og kostur er. Neikvæðar
afleiðingar þessara viðbragða á efna-
hagskerfið hafa þegar sagt til sín og
munu líklega aukast á næstu mán-
uðum, en samfélagið virðist tilbúið til
að taka þessum afleiðingum. Þetta
hugarfar vantar í baráttuna við ham-
farahlýnun. Þörf er á að öll lönd
bregðist hratt við og séu reiðubúin að
taka þeim afleiðingum sem munu
fylgja. Það sem ætti að einfalda það
að koma í veg fyrir frekari hamfara-
hlýnun er uppruni hennar. Ólíkt Co-
vid-19-veirunni er hamfarahlýnun af
mannavöldum. Áframhaldandi ósjálf-
bær neysla á jarðefnaeldsneyti í þágu
hagvaxtar, ásamt annarri ofneyslu,
knýr hlýnun jarðar áfram. Þetta er
nokkuð sem við getum og verðum að
breyta.
Ákveðnir hópar fólks búa við meiri
hættu en aðrir þegar kemur að smiti
Covid-19-veirunnar. Eldri borgarar
og einstaklingar með undirliggjandi
veikindi eiga í mestri hættu á að deyja
ef þeir smitast af veirunni. Í tilviki
hamfarahlýnunar eru það fátækar
þjóðir, sem búa nú þegar við mat-
arskort og veikburða heilbrigðis- og
efnahagskerfi, sem munu finna fyrst
og mest fyrir áhrifunum. Það er á
ábyrgð þróaðra þjóða eins og Íslands
að bregðast við, að hrinda af stað að-
gerðum til að koma í veg fyrir frekari
hamfarahlýnun og til að takast á við
þær afleiðingar sem þegar eru óhjá-
kvæmilegar. Eins er það á ábyrgð
ungs fólks, sem sjálft virðist veikjast
lítið við smit Covid-19-veirunnar, að
forðast smit til að koma í veg fyrir
frekari útbreiðslu á veirunni til að
verja eldri borgara og aðra í áhættu-
hópum.
Útbreiðsla Covid-19 hefur sýnt
fram á það að stjórnvöld og almenn-
ingur heims geta brugðist hratt við og
unnið saman á áhrifaríkan hátt við það
að berjast gegn alþjóðlegum hættum.
Ekki þurfti tugi alþjóðlegra ráðstefna
til að lönd heims gripu til róttækra að-
gerða til að stöðva Covid-19 og ekki
ætti að þurfa þess til að stöðva frekari
hamfarahlýnun. Vísindaleg þekking
er fyrir hendi, lausnirnar eru fyrir
hendi, hefjumst handa saman strax og
gerum það sem gera þarf.
Eftir Finn Ricart
Andrason »Hvað eiga Covid-19
og hamfarahlýnun
sameiginlegt og hvað
getum við lært?
Finnur Ricart Andrason
Höfundur er námsmaður.
finnurricart@hotmail.com
Lærum af Covid-19
Í Morgunblaðinu 4.
mars sl. birtist grein
eftir Helga Jóhannes-
son, yfirlögfræðing
Landsvirkjunar, þar
sem hann reynir, eftir
því sem mér skilst, að
upplýsa okkur hina
treggáfuðu og þá hina,
sem að hans mati hafa
„afvegaleitt um-
ræðuna“ um hinar svo-
kölluðu uppruna-
ábyrgðir, og reynir að útskýra fyrir
okkur „hvernig raunverulega er í
pottinn búið“. Ekki finnst mér það
nú koma fram við lestur greinar-
innar. Ekki reynir Helgi að útskýra
hvað felst í merkingu orðsins „upp-
runaábyrgðir“, nema hvað að skír-
teinin eru víst græn á litinn og
„orkufyrirtæki er framleiða græna
orku geta selt (þau) á markaði sem
myndast hefur með þau. Uppruna-
ábyrgðirnar gegna því hlutverki að
sýna kaupanda fram á að tiltekið
hlutfall eða magn orku hafi verið
framleitt með endurnýjanlegum
orkugjöfum“. Til hvers er það? Helgi
heldur því fram að það sé rangt, sem
sagt hefur verið, að orkuframleið-
endur, sem framleiða orku með
mengandi hætti geti
nýtt sér uppruna-
ábyrgðirnar til mót-
vægis við losun. Til
hvers eru þeir þá að
kaupa þær? Helgi segir
að þær nýtist eingöngu
endanlegum notendum
orkunnar! Hvernig í
ósköpunum? Ég hefði
haldið að það væri
þveröfugt! Framleið-
endurnir eru að greiða
stórfé fyrir „grænu
skírteinin“, svo að not-
endurnir verða auðvit-
að látnir borga miklu hærri raf-
magnsreikninga fyrir bragðið!
Síðan fer Helgi að ræða um los-
unarheimildir, sem mér finnst ekk-
ert koma þessu máli við, ef það er
rétt sem hann segir að erlendu fram-
leiðendurnir sem kaupa skírteinin
geti ekki notfært sér þau. En takið
eftir því að þessar losunarheimildir
eru framseljanlegar! Og svo segir
Helgi nokkuð sem er athygli vert:
„Fyrirtæki hafa jafnframt hvata til
að draga úr mengun umfram þær
losunarheimildir sem þeim er út-
hlutað til að geta selt umframheim-
ildir sínar á almennum markaði.“ En
mér er spurn: Minnkar þetta meng-
un? Nei; auðvitað fer sá er kaupir að
menga samkvæmt þessum sömu los-
unarheimildum, sem hann var að
kaupa!
Eflaust mun Helgi halda því fram
að ég slíti úr samhengi orð hans og
sleppi einhverju sem máli skiptir í
greininni hans, en mér finnst það allt
bara merkingarlaust bull og ein-
ungis til að „afvegaleiða umræðuna“,
svo ég noti hans eigin orð. Mér finnst
þetta „kerfi um upprunaábyrgðir“,
sem byggist á lögum nr. 30/2008, fá-
ránlegur blekkingarleikur, sem jaðr-
ar við skjalafals og ætti að varða við
lög! Það sýnist einungis vera til að,
eins og Helgi orðar það sjálfur: „há-
marka afrakstur auðlinda í þágu eig-
andans, íslensku þjóðarinnar“.
Mér finnst skömm að þessu og lít-
ið skárra en múturnar í Namibíu.
Stóriðjan á að greiða sanngjarnt
verð fyrir raforkuna, en ekkert um-
fram það, frekar en aðrir notendur.
Eftir Knút
Haukstein Ólafsson »Eflaust mun Helgi
halda því fram að ég
slíti úr samhengi og
sleppi einhverju en mér
finnst það allt merking-
arlaust bull til að „af-
vegaleiða umræðuna“.
Knútur Haukstein
Ólafsson
Höfundur er eldri borgari.
Enn um upprunaábyrgðir