Fréttablaðið - 29.10.2020, Síða 20

Afgreiðslutímar á www.kronan.is
Pssst...
Einfalt að búa til úr
jarðarberjum og
súkkulaði.
úúú ...
draugaber!
Mál egypskrar fjölskyldu sem sótt hafði um alþjóð-lega vernd hér á landi er
það nýjasta í röð slíkra mála sem
hafa fangað athygli fjölmiðla. Gagn-
rýni á aðgerðaleysi í málaf lokki
hælisleitenda hefur verið áberandi
í samfélagsumræðunni og er jafn-
vel kallað eftir nýrri stefnu í mála-
f lokknum. Ég get vel tekið undir
þessi sjónarmið. Hér þurfa íslensk
stjórnvöld að mynda sér heild-
stæða stefnu og halda sig við hana.
Málsmeðferð og niðurstaða verður
að byggjast á jafnræði og gagnsæi.
Kerfi þar sem tafir á málsmeðferð
og jafnvel felur fyrir stjórnvöldum
verða að keppikef li er gallað og
ósanngjarnt.
Undanfarin ár hefur umsóknum
um alþjóðlega vernd, hælisum-
sóknum, fjölgað verulega hérlendis
og hælisveitingum sömuleiðis. Ef við
berum okkur saman við Norður-
löndin, eins og við gerum svo gjarna,
þá sækja hlutfallslega f lestir um
hæli á Íslandi og jafnframt fá hlut-
fallslega langflestir hæli hér. Sama er
ekki uppi á teningnum hvað varðar
móttöku kvótaflóttafólks. Þótt við
höfum vissulega tekið á móti aðeins
fleira kvótaflóttafólki undanfarin
ár fer langstærstur hluti þeirra fjár-
muna sem varið er í þennan mála-
flokk í hæliskerfið. Þannig fékk 531
einstaklingur alþjóðlega vernd hér
á landi í fyrra, en 867 einstaklingar
sóttu hér um sama ár. Til saman-
burðar má nefna að ríkisstjórnin
samþykkti að taka á móti 85 kvóta-
flóttamönnum árið 2020.
Það má því með sanni segja að
meginreglan sem gildir hérlendis
um tækifæri til betra lífs sé fyrstur
kemur, fyrstur fær. Kerfið okkar
hvetur fólk til þess að koma hingað
til lands á eigin vegum og sækja um
hæli. Athyglisvert er því að skoða
upprunalönd þessa hóps. Í fyrra
sóttu meðal annars um 100 einstakl-
ingar frá Lettlandi, Litháen, Bret-
landi, Ástralíu, Brasilíu, Bandaríkj-
unum, Rúmeníu, Albaníu, Georgíu
og Indlandi um alþjóðlega vernd hér
á landi.
Þeir sem vilja endurskoða fram-
angreinda meginreglu varðandi
veitingu alþjóðlegrar verndar hér-
lendis eru eflaust ekki sammála um
í hvaða breytingar þurfi að ráðast.
Hér er hins vegar rík hefð fyrir að
líta til reynslu og framkvæmdar á
Norðurlöndunum í hinum ýmsu
málaflokkum og ætti þessi ekki að
vera undanskilinn. Fyrir því eru
engin haldbær rök, enda enginn sem
heldur þeim á lofti.
Það er yfirlýst markmið ríkis-
stjórnarinnar að Ísland leggi sitt af
mörkum til lausnar á vanda flótta-
fólks og taki í því skyni á móti
fleirum. Ísland er ríkt land í alþjóð-
legum samanburði og vel í stakk
búið til þess að láta gott af sér leiða.
Þótt fámennið setji okkur skorður
viljum við standa okkur vel við að
taka á móti fólki sem f lýr stríðs-
átök, ofsóknir og umhverfis- og
heilbrigðisvá. Aldrei hafa fleiri verið
á flótta í heiminum en í dag eða um
80 milljónir manna og þeim fer fjölg-
andi. Þegar við berum saman þróun
umsókna og hælisveitinga á Norður-
löndunum undanfarin ár er ljóst að
við stefnum í allt aðra átt en þau.
Krafan um gagnsætt og sanngjarnt
kerfi og að aðstoð beinist þangað
sem hennar er þörf er í fyrirrúmi
hjá nágrönnum okkar. Sú afstaða
byggist á lærdómi sem dreginn hefur
verið af áratugalangri reynslu.
Undanfarin ár hafa sænsk stjórn-
völd hert reglur um móttöku hælis-
leitenda og kallað eftir gagngerri
endurskoðun á stefnu Evrópusam-
bandsins í þessum málum. Í nýlegri
stefnuræðu Mette Jensen, forsætis-
ráðherra Danmerkur og leiðtoga
jafnaðarmanna, sagði hún að útlend-
ingapólitík fortíðarinnar hefði ein-
faldlega verið röng og hæliskerfið
sem ríki Evrópu vinni eftir sé að lið-
ast í sundur. Danskir jafnaðarmenn
hafa haft það á stefnuskrá sinni
undanfarin ár að breyta hæliskerf-
inu til þess að aðlögun flóttamanna
með viðurkennda stöðu í Danmörku
gangi betur. Það er forgangsmál að
draga úr straumi hælisleitenda til
Danmerkur, torvelda starfsemi
þeirra sem hagnast á mansali og
uppræta skipulagða glæpastarfsemi.
Það er óásættanlegt að fólki sé
skipt í tvo hópa í fyrirfram mótaðri
umræðu um þessi mál; þá sem eru
fylgjandi móttöku f lóttamanna
og þá sem eru andvígir. Ég tel að
almenn sátt ríki um að Ísland skuli
uppfylla skyldur sínar sem ábyrg
þjóð í samfélagi þjóðanna, taka vel
á móti fólki á f lótta undan raun-
verulegum ógnum; taka vel á móti
sínum minnstu bræðrum og geri
ekki minna en þeir sem best gera í
þeim efnum. Í því ljósi hlýtur það
að vera eðlileg stefna að hæliskerfið
hérlendis verði tekið til endurskoð-
unar og fært nær því sem gerist hjá
nágrannaþjóðum okkar. Þar, líkt og
á öðrum sviðum, verði gerð krafa
um jafnræði og gagnsæi og umfram
allt að fjármunum sé veitt þangað
sem neyðin er stærst.
Fyrstur kemur, fyrstur fær
Diljá Mist
Einarsdóttir
aðstoðarmaður
utanríkisráð-
herra og fulltrúi
utanríkisráðu-
neytisins í
flóttamanna-
nefnd
500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
✿ Yfirlit yfir fjölda fjölskyldusameininga, verndar- og
mannúðarleyfa og kvótaflóttafólks 2012–2019
n Kvótaflóttafólk n Verndarleyfi n Mannúðarleyfi n FjölskyldusameiningarNær helmingur atvinnu-lausra í landinu er ungt fólk á aldrinum 18 til 35 ára sam-
kvæmt nýjustu tölum Vinnumála-
stofnunar. Þessi alvarlega staða
ungs fólks á vinnumarkaði kallar
á afdráttarlausar aðgerðir af hálfu
stjórnvalda. Við undirrituð skorum
á ríkisstjórn Íslands og þingheim
allan að taka höndum saman og
bregðast við vandanum. Betur má
ef duga skal, því fjöldaatvinnuleysi
ungs fólks er einfaldlega of dýrt
fyrir samfélagið allt og þá einstakl-
inga og fjölskyldur sem í því lenda.
Ungt fólk er verr varið
Að baki áðurnefndum tölum um
atvinnuleysi eru um tíu þúsund
manns á aldrinum 18 til 35 ára, vítt
og breitt um landið, sem vilja vinna
en fá ekki vinnu. Ungt fólk er að
jafnaði verr varið fyrir efnahags-
legum áföllum en aðrir aldurshópar
þar sem það stendur veikar á vinnu-
markaði, á minni eignir en eldri
hópar, þarf gjarnan að vinna með
námi, sjá fyrir börnum og þar fram
eftir götunum. Þá benda rannsóknir
til þess að viðvarandi atvinnuleysi
ungs fólks geti haft langvinn nei-
kvæð áhrif á starfsmöguleika og
tekjur. Loks liggur fyrir að ungt fólk
hefur dregist aftur úr í kaupmáttar-
aukningu síðustu áratuga, ekki síst
frá bankahruninu 2008.
Nú ríður yfir alvarlegasta atvinnu-
kreppa á Íslandi frá upphafi mælinga
en neikvæð efnahagsáhrif af völdum
veirunnar skiptast með afar ójöfnum
hætti. Brýnt er að almenn umræða
um efnahags- og atvinnumál taki
mið af þeim staðreyndum sem hér
eru settar fram um stöðu ungs fólks.
Fjölgum störfum
Enn hefur ekki verið sett fram nein
skýr áætlun af hálfu stjórnvalda
um að ná niður atvinnuleysi og
fjölga störfum. Í fjárlagafrumvarpi
ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir
að atvinnuleysi minnki um 1 pró-
sentustig á árinu 2021 og byggir
sú áætlun á þjóðhagsspá Hagstofu
Íslands sem aftur tekur mið af fjár-
lögum og fyrirliggjandi gögnum um
fjárfestingar hins opinbera.
Við köllum eftir því að forystu-
fólk ríkisstjórnarinnar og allra
stjórnmálaf lokka setji fram ítar-
lega áætlun um það hvernig megi ná
niður atvinnuleysi og fjölga störf-
um. Í ljósi stöðunnar í hagkerfinu
er þetta eitt allra stærsta einstaka
hagsmunamál ungs fólks á Íslandi.
Styðjum við atvinnulausa
Það blasir við að efnahagskreppan
af völdum veirunnar bitnar einna
verst á þeim sem missa vinnuna og
fjölskyldum þeirra. Ríkisstjórnin
hefur lengt tekjutengingartíma-
bil atvinnuleysisbóta úr þremur
mánuðum í sex en eftir að tekju-
tengingu sleppir eru bætur atvinnu-
leysistrygginga undir 240 þúsund
krónum eftir skatt. Sú upphæð er
óbreytt síðan kórónaveiran skall á
þrátt fyrir að atvinnumissir sé mun
verra áfall nú en áður í ljósi þess hve
erfitt fólki getur reynst að finna nýja
vinnu. Þá er stúdentum sem hafa
unnið með námi enn neitað um rétt
sinn til atvinnuleysistrygginga þó
tryggingagjald sé innheimt af laun-
um stúdenta eins og allra annarra.
Við köllum eftir því að forystu-
fólk ríkisstjórnarinnar og allra
stjórnmálaf lokka létti enn frekar
undir með atvinnulausum og fjöl-
skyldum þeirra. Það er réttlætismál
og snýst um samstöðu með þeim
sem bera þyngstar byrðar í yfir-
standandi efnahagsþrengingum.
Tökum höndum saman
Með þessari sameiginlegu yfirlýs-
ingu viljum við undirrituð skora á
ríkisstjórn Íslands og þingheim allan
að taka höndum saman um að bregð-
ast við vanda ungs fólks á vinnu-
markaði af þeirri áræðni og festu sem
til þarf. Þá hvetjum við fjölmiðla til
að halda því vel til haga að nær helm-
ingur atvinnulausra á Íslandi sé ungt
fólk á aldrinum 18 til 35 ára – og það
í alvarlegustu atvinnukreppu hér á
landi frá upphafi mælinga.
Það liggur í augum uppi að Ísland
þarf sérstakt átak í atvinnumálum
fyrir ungt fólk.
Fjöldaatvinnuleysi ungs
fólks útheimtir aðgerðir
Gundega Jaunlinina
formaður Samtaka ungs fólks
innan ASÍ (ASÍ-UNG)
Jóhanna Ásgeirsdóttir
forseti Landssamtaka íslenskra
stúdenta (LÍS)
Ólafur Hrafn Halldórsson
formaður Ungra Pírata (UP)
Ragna Sigurðardóttir
forseti Ungra jafnaðarmanna (UJ)
Sanna Magdalena Mörtudóttir
fyrir hönd Ungra sósíalista
Starri Reynisson
formaður Uppreisnar
Það má því með sanni segja
að meginreglan sem gildir
hérlendis um tækifæri til
betra lífs sé fyrstur kemur,
fyrstur fær.
2 9 . O K T Ó B E R 2 0 2 0 F I M M T U D A G U R20 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð