Lögmannablaðið - 2019, Síða 8

8 LÖGMANNABLAÐIÐ TBL 04/19
HÚMBÚKK
SKAL RÉTT UPP
RAÐAST
Ef við værum stödd í kennslustund í hagfræði og myndum
fá það verkefni að greina jólin, þá væri hægt að nálgast
viðfangsefnið með ýmsum aðferðum. Það væri hægt að
tala um hagræn áhrif jóla, neysluaukningu, yfirfærslu
skuldar eða inneignar milli ára og svo framvegis. En svo
væri einnig hægt að kafa dýpra og skoða hvaða þörf í
fari okkar mannskepnunnar jólin eru að mæta. Hér á
norðurhveli er sú þörf tengd gangi náttúrunnar. Jólin eru
haldin þegar myrkrið er mest, því eins og við flest vitum
er undanfari kristilegra jóla heiðin vetrarsólstöðuhátíð.
Þegar náttúran sjálf gefur okkur hvað minnst í formi hlýju
og ljóss, þá reynir hvað mest á okkur sjálf að vekja upp
slíkar tilfinningar með samstöðu, góðmennsku og í raun
framleiðslu og útbreiðslu hvers konar mannlegra afurða.
Menning, afurð mennskunnar, er hvað nauðsynlegust á
árstíma jóla.
En eins og við vitum einnig þá byrjar að dimma fyrr en
í desember. Haustið vekur einnig upp þarfir í hjörtum
fólks, enda er haustið tími uppskeruhátíða víða um heim.
Fólk þarf að búa sig undir veturinn. Það eru ekki aðeins
nöpur trén sem hríslast í vindinum á haustin. Sálir okkar
mannanna gera það einnig. Haustið er tími skjálftans,
stundum örvæntingar, í samfélögum. Það er ekki tilviljun
að stærstu efnahagshamfarir Vesturlanda, kauphallarhrun
hverskonar, verða oftast í október. Á haustin fer um okkur
ónotaleg tilfinning. Hér á Íslandi sérstaklega. Haustið
kemur hratt og gefur engin grið. Íslenskt haust er eins
og vetur í mörgum öðrum löndum. En samt höfum við
ekki neina hátíðlega lausn, í hagfræðilegum skilningi, til
að takast á við haustið. Við höfum bara jólin. Allt haustið
byggjum við upp spennu og kvíða sem síðan skal sprengjast
upp með einni risastórri neyslu- og samstöðuhátíð. Jólin
eru nefnilega mikil hátíð hér á landi. Víða annarstaðar á
Vesturlöndum er farið öðruvísi að í þessum málum.
Í Ameríku trappar fólk haustkvíðann niður með tveimur
hátíðum. Hrekkjavakan í lok október er eitt stórt hrekkja- og
grínpartí með tilheyrandi ljósaútbúnaði. Kapítalisminn fær
einnig eitthvað fyrir sinn snúð því hrekkjavakan er neyslu-
hvetjandi skrautskrímsli þar sem heilu húsin eru þakin
gervi kóngulóarvefjum úr plasti. Ef kaupæði er líkn nútíma-
mannsins við angist sinni þá er hrekkjavakan vissu lega hluti
af lausninni. Svo er það þakkargjörðarhátíðin þar sem
stórfjölskyldukvaðirnar eru dekkaðar og öðrum líknandi
skammti af ofneyslu er sprautað í angistarholuna, þörfinni
fyrir að borða yfir sig og sýna þannig fram á að maður eigi
nóg og kaldur veturinn megi loksins koma. Þegar kemur að
sjálfum jólunum er því búið að aflétta mikilli pressu. Jólin
þurfa því ekki að vera jafn mikil bomba fyrir vikið og eru
almennt lágstemmdari en hér á landi. Það hentar Ameríku
ágætlega enda er þar að finna fjölmenn ingar samfélag þar
sem aðeins hluti þjóðarinnar heldur kristileg jól.
En í þessu samhengi er í raun óþarfi að blanda trúar-
brögðum í málið. Punkturinn er sá að ef jólin eru hátíð
sem ætlað er að grípa okkur myrkfælnu kvíðapöddurnar í
fallinu, í svartasta skammdeginu, með tilheyrandi ofgnótt
veraldlegra hluta en einnig skilaboðum um samheldni og
ósk um innhverfa íhugun, þá er býsna mikið lagt á eina hátíð.
JÓLAHUGVEKJA BERGUR EBBI
ALLT HAUSTIÐ BYGGJUM VIÐ UPP SPENNU OG
KVÍÐA SEM SÍÐAN SKAL SPRENGJAST UPP MEÐ
EINNI RISASTÓRRI NEYSLU- OG
SAMSTÖÐUHÁTÍÐ.