Málfríður - 15.05.1998, Blaðsíða 9

Ása Kristín Jóhannsdóttir:
Af tungumálinu
má manninn kenna
Rannsóknum á námsferli og
öðru ferli innan skólanna fer
fjölgandi og æ fleiri bækur og rit
um þessi efni eru skrifuð á
hverju ári. Sérfræðingarnir finna
nýjar aðferðir og kenningar og
hinn almenni kennari verður að
hafa sig allan við til að fylgjast
með og bæta kennsluaðferðir
sínar.
Tungumálið er hluti af þeirri
menningu sem einstaklingurinn
elst upp í. Menning er í raun
ekkert eitt hugtak heldur saman-
stendur af fleiri hugtökum, eins
og siðmenningu, félagsmótun,
samfélagi o.fl. Er þetta ekki eitt-
hvað sem þarf að huga að við
kennslu erlendra tungumála, gæti
það t. d. hjálpað að bera sið-
menningu mállandsins og ríkj-
andi gildismat saman við það
sem ríkir í eigin landi? Gæti
einnig hjálpað að bera saman
málkerfin milli móðurmáls og
erlenda tungumálsins? Hvað þá
með ríkjandi siði og venjur?
Þessar spurningar og fleiri
vakna við kennslu erlendra tungu-
mála í áraraðir. Maður verður
stöðugt sannfærðari um að
tungumálið er meira en sögð
orð eða málfræði og orðtök.
Þessir hlutir skiptu kannski ekki
eins miklu máli þegar við kennd-
um dönsku eða ensku sem bók-
mál með þýðingar og málfræði
almennt sem aðalleiðir. Tungu-
málakennarar einbeita sér að
því að þjálfa hina fjóra færni-
þætti tungumálsins, að lesa og
hlusta, að tala og skrifa. Til þess
að kenna tungumál viðkomandi
þjóðar verðum við jafnframt að
kynna nemendum siði og menn-
ingu viðkomandi mállands. En
menningin breytist hratt, tölvu-
væðingin eykst og hugsunar-
hátturinn verður alþjóðlegri og
þá er ekkert minna boðlegt en
að kenna nemendum ný tungu-
mál þannig að þeir geti talað
þau og um leið að þeir skynji
menninguna í mállandinu. Þetta
víkkar sjóndeildarhringinn og
gerir nemendur okkar hæfari í
að setja sig í spor annarra svo
og til að takast á við líf sitt.
Siðmenning og félagsmótun
011 höfum við okkar eigin
skilning á hugtökum um sið-
menningu og félagsmótun en
eina elstu skilgreininguna á hug-
takinu siðmenningu er að finna
hjá Erasmus frá Rotterdam.
Hann segir að tré vaxi kannski af
sjálfum sér og beri jafnvel ávöxt
en við fæðumst sem menn og
síðan er það siðmenningin sem
geri okkur að manneskjum.
Á miðöldum lærðu börn og
unglingar í gegnum þátttöku
sína í lífi fullorðinna. I þá tíð
reyndi enginn að skilja uppeldið
frá því að læra handverk eða
iðn. Við getum reyndar sagt að í
skóla nútímans læri börn hluta
af þessu, eins og að gangast undir
reglur skólans, læra vinnuað-
ferðir og þess háttar. (Giesecke
H. 1981. og Lave) Skóli okkar
tíma líkist þó ekki kennslu fyrri
tíma því bókin hefur þar meiri
völd.
Hugtökin siðmenning, upp-
eldi, félagsmótun og menning
eru mjög samþætt í huga okkar
kannski má segja að siðmenning
sé félagsmótun og uppeldi í
menningu samfélagsins. Þýski
sálfræðingurinn Ziehe segir að
við verðum að skoða félagsmót-
un barna og unglinga út frá mörg-
um sjónarhornum. Þau læri
meðal annars að yfirtaka menn-
ingarmunstur fullorðinna, þau
læri að skilja tíma og rúm, þau
læri að greina að hvað er einka-
mál og hvað er opinbert, halda
ákveðnar reglur o.s.frv. Um leið
verða þau að hætta ýmsu sem
þau gerðu yngri, eins og að
hætta að leika sér með hluti, t.d.
nota potta sem trommur, stóla
sem bíla og fleira. Sama kemur
fram í kenningum Piaget, þ.e. að
vitsmunaþroskinn hjá barninu
eigi sér stað með víxláhrifum frá
náttúrulegu umhverfi í félags-
legu samfélagi. Á þennan hátt
fær barnið stig af stigi tilfinn-
ingu fyrir rúmi, tíma, tölum
o.s.frv.
Til að skilja þróun vestrænn-
ar menningar þarf maður að vita
hvernig maðurinn varðveitir
þekkingu, þ.e. hvers vegna þró-
unin gerist á þennan ákveðna
hátt og hverjar forsendurnar
eru. (Egan 1997) Við veltum
þessu kannski ekki fyrir okkur
dags daglega en þróun menning-
arinnar gerist einnig í þrepum
eins og hjá barninu og ákveðnar
uppfinningar geta einungis gerst
í ákveðnum þrepum. Til dæmis
var ritunin fundin upp á sinni tíð
en eftir það gátu mennirnir varð-
veitt sagnir og minningar, sem
áður breyttust sýknt og heilagt.
Þegar farið er að rita sagnir
hefur það áhrif á þróun tungu-
málsins sem aftur hefur áhrif á
menninguna og frá henni aftur
9