Stefnir - 01.12.1984, Blaðsíða 23

MENNTUN, SELD ÞJÓNUSTA - EÐA GEFIN?
„Er líklegl að stúdentsprófið seldist á frjálsum markaðiáþví verðisemskattgreiðendurgreiðafyrirþað ídag?"
Þa skulum við spyrja okkur, nvert sé raun-
virði stúdentsprófsins. Því miður er ekki hægt
að gefa ákveðið svar við þessari spurningu,
þar sem aldrei reynir á viðskiptin í raunveru-
leikanum. Hver og einn getur hins vegar haft á
þessu sína skoðun. Ég tel að ef stúdentar yrðu
að greiða 128.000 kr. fyrir prófið sitt, þá myndu
margir kaupa, en ég efast ekki um að eftir-
spurnin mynd: minnka frá því sem hún er nú.
Ég hef einnig þá skoðun að selja megi stúd-
entspróf dýrar ef með því fylgir aðgangur að
heimavist, og ennþá dýrar ef sá skóli sem selur
er lítill einkaskóli úti í sveit. En hvort hækka
megi verðið svo mikið að það fari yfir 300.000
kr., þeirri spurningu svara ég ekki.
Við skulum nú láta spurninguna um það
hversu mikils virði stúdentspróf hinna ýmsu
skóla séu, liggja milli hluta um stund. Við
skulum jafnvel samþykkja að eins vetrar nám í
S.B. sé 80.000 kr. virði, en veturinn í M.R. sé
ekki nema 30.000 kr. virði. En þá vaknar önnur
spurning. Hver greiðir kostnaðinn og í hvers
þágu? Þeirri spurningu er auðsvarað. Það er
skattborgarinn, ég og þú, sem borgar og það
eru nemendur sem þiggja. En af hverju á ég og
þú að borga nemendum á Bifröst 80.000 kr.
þegar nemendur í M.R. fá aðeins 30.000. Og
af hverju eiga nemendur í Bifröst að fá stúd-
entspróf sem er þrisvar sinnum verðmeira en
það próf sem aðrir nemendur fá. Ég hef leitað
í hugskoti mínu að svörum við þessum spurn-
ingum, en ég finn engin. Mitt svar við spurning-
unni getur ekki orðið annað en þetta. Það er
óréttlátt og óskynsamlegt að mismuna nem-
endum svona. Hér er verið að ráðstafa al-
manna fé í þágu ákveðinna einstaklinga, en
ekki á nokkurn hátt með heill þjóðarinnar allrar
að leiðarljósi.
Að sjálfsögðu er Samvinnuskólinn einungis
tekinn hér sem dæmi vegna þes hve reksturs-
kostnaður hans er hár en alls ekki af því að ég
telji ástæðu til að gagnrýna rekstur skólans.
Kostnaðurinn er einungis hár vegna þess að
skólinn býr við aðstæður sem valda háum
reksturskostnaði og ég get vel unnt nem-
endum skólans þess sem þeir fá umfram aðra,
ef ég þarf ekki sjálfur að borga kostnað þess.
Við skulum nú aftur hverfa að samanburð-
inum milli hinna einstöku skóla og athuga or-
sakir þeirra mismunandi talna sem við sjáum
þar. Þó ég fullyrði að svo ójafnar greiðslur á
skattpeningi til nemenda séu illar og óréttlátar,
þá þýðir það ekki að ég viti ekki af hverju þær
eru svona ójafnar og skilji ekki að fyrir því liggja
eðlilegar orsakir. Orsakirnar liggja að sjálf-
sögðu í skipulagi fjármálastjórnar Menntamála-
aráðuneytisins. Einn skóli er ekki dýrari en
annar skóli vegna þess að hann þurfi endilega
að vera það. Kostnaður við skólahald er mjög
sveigjanlegur og mótast að sjálfsögðu af þeirri
þjónustu sem hver skóli fær að veita nem-
endum sínum. Allir skólar vilja veita öllum
nemendum bestu þjónustuna, en hverjirfá að
gera það ákvarðast í Menntamálaráðuneytinu.
Núverandi fjármálastjórn
Með fjármál menntaskólanna er farið á
sama hátt og fjármál annarra ríkisstofnana.
Gerðar eru fjárlagatillögur, þar sem hver skóla-
stjóri áætlar reksturskostnað skóla síns næsta
skólaár, og við tillögusm íðina er fyrst og fremst
byggt á upplýsingum um magntölur frá fyrra
ári, þ.e. þeirri þjónustu sem skólinn veitti nem-
endum á síðasta ári, og þessum magntölum,
sem eru 90% vinnutími starfsliðs skólanna, er
síðan breytt í krónur með margföldunar-
stuðlum sem ráðuneytið sjálft leggurtil. Þegar
fjárlagatillögur skólanna hafa borist fjármála-
deild Menntamálaráðuneytisins, þá taka
starfsmenn þess tillögurnar og skera af þeim
hér og þar og senda þær síðan áfram til Hag-
sýslustofunnar sem sker enn meir hér og þar
og sendir tillögurnar áfram til fjármálaráðherra.
Þar kemur í Ijós að halli er á fjárlagagerðinni
um einhver fá prósentustig og eru því allar til-
lögur enn skornar niður um einhverjar prósent-
ur, til þess að ná jöfnuði, annað hvort holt og
bolt af Hagsýslustofnun, eins og þegar Ragnar
Arnalds var fjármálaráðherra, eða með erind-
isbréfi viðkomandi fagráðuneytis, eins og í tíð
núverandi ríkisstjórnar. Þegar hér er komið
sögu er öllum vitaskuld Ijóst að reksturskostn-
aður mun verða meiri en fjárlagatillögur gera
ráð fyrir, en það vandamál er ekki rætt þegar
fjárlög eru afgreidd nema að því leyti sem þing-
menn einstakra kjördæma reyna að læða inn
hækkunum fyrir sína skóla, einkum ef þeir eru
staðsettir fjarri Reykjavik, en meginhluti
vandamálsins hlýtur afgreiðslu með svokölluð-
um aukafjárveitingum á fjárlagaárinu.
Við skulum nú líta á árangur þessa stjórn-
skipulags.
Hlutur fjármálaráðherra og Hagsýslustofn-
unar skiptir litlu máli í þessu sambandi. Þessir
aðilar gera ekki annað en tefja greiðslur til skól-
anna. Þeirra vegna hvorki hækkar rekstrar-
kostnaður skólanna eða lækkar, af þeirri ein-
földu ástæðu að Hagsýslustofnun sýslar ein-
ungis með tölur á pappír en hefur ekkert um
þær ákvarðanir að segja sem eru tilefni kostn-
aðarliða skólanna.
Starfsmenn Menntamálaráðuneytisins, sem
sitja við skrifborð á Hverfisgötu 4 og hafa það
að atvinnu að lækka reksturskostnað M.A. og
annarra jafnvel enn fjarlægari skóla, eru ekki í
öfundsverðri aðstöðu. Þeir geta spyrnt við fót-
unum ef einstaka skólar reyna að brydda upp
á nýjungum og veitt skólastjórunum aðstoð við
að margfalda saman talnadálkana, en lítið
annað. Það eru skólastjórnir viðkomandi skóla
sem hafa á liðnum árum ákveðið það sem máli
skiptir, þ.e. hvað er kennt og fjölda nemenda í
hverjum námshóp, en þessar ákvarðanir ráða
reksturskostnaði skólanna líklega um 95%.
Enda verða menn að horfa upp á að kostnað-
urinn eykst ár frá ári. Engan heyri ég þó halda
því fram að gæði stúdentsprófsins séu meiri í
dag en fyrir 10-20 eða 30 árum. Þvert á móti,
þeir sem eitthvað heyrist í halda fram hinu
gagnstæða.
Hverjir eru þá ánægðir með skipulagið.
Varla skólastjórarnir sem aldrei fá það sem
þeir biðja um og varla nemendurnir, sem fá
ekki einu sinni að ráða því í hvaða skóla þeir
sækja um nám í. Enda er sannleikurinn sá að
ríkisvaldið hefur hér komið sér upp stjórnsýslu-
kerfi, þar sem skólastjórnir bera ábyrgð á
gæðum framleiðslunnar, þ.e. kennslunni, og
stjórna þar með eyðslunni, en annar aðili, þ.e.
Menntamálaráðuneytið, sér um að borga og
með peningum þriðja aðila, þ.e. skattborgar-
anna.
Þetta fyrirkomulag hefur marga alvarlega
galla, en þann þó verstan að nýting fjármun-
anna getur ekki orðið í miklu samræmi við
þjóðarhag, þ.e. óskir nemenda og þarfir
atvinnuveganna.
Starfsemi skólanna ákvarðast í dag fyrst og
fremst af því hvað gert var á síðasta ári, en
þarfir þjóðfélagsins eiga lítinn aðgang að skól-
unum. Vilji einstaka skólastjórn samt sem áður
breyta einhverju þá hefur hún ekki vald til þess
þar sem breytingar kosta peninga, auk þess
sem skólastjórar eru ekki í miklu sambandi við
þjóðlífið og vita því lítið um hverjar þarfir þess
eru.
Kostnaður getur aðeins hreyfst upp. Mann-
legt eðli skólastjóra gerir þær kröfur að þeir
sleppi aldrei neinu sem einu sinni fæst en bæti
alltaf við sig þegar á því er einhver kostur.
Það alvarlegasta er þó að með þessu fyrir-
komulagi eru skólarnir ekki færir um að leggja
STEFNIR
19