Stefnir - 01.12.1984, Blaðsíða 25

MENNTUN, SELD ÞJÓNUSTA - EÐA GEFIN?
einstaka skóla umfram þaö sem nemur tekjum
þeirra af framlagi ríkissjóðs, þá geri þau svo
með eigin fjárframlögum.
4. Menntamálaráðuneytið leggi niður
Námsgagnastofnun og skólarannsóknadeild,
en verji fjármunum sínum heldur til þess að
styrkja slíkt starf í skólunum og til kaupa á
þjónustu á almennum markaði.
Vangaveltur um framkvæmd
tillagna
Tillögur þær sem hér hafa verið settar fram
um nýtt skipulag á fjármálastjórn skóla og
ráðuneytis má útfæra á ýmsan hátt. Sýnt er í
töflu 1 hvernig fjárveitingum er háttað í
Menntamálaráðuneyíinu vegna yfirstandandi
árs og hvað fæst fyrir féð. Tafla 2 sýnir hvernig
haga mætti fjárveitingum eftir breyttu skipulagi
sem ég lýsi nokkru nánar hér á eftir um leið og
gerð verður tilraun til að draga fram helstu kosti
og galla.
Ekki er ætlunin að setja fram skoðun á því
hversu háargreiðslurráðuneytisinstil einstaka
skóla eiga að vera, né heldur hvort greiðslurn-
ar eigi að renna til nemenda eða beint til skól-
anna, enda skiptir það ekki megin máli, svo
fremi sem nemendur jafnt sem skólar hafi fullt
frelsi til þess að velja og hafna í viðskiptum
sínum.
Hér verður sú eina breyting gerð á uppstill-
ingu fjárlaga að framlög til hvers einstaks
skólastigs verða miðuð við reksturskostnað
skóla á viðkomandi skólastigi í Reykjavík. Á
þennan hátt kemur í Ijós hversu miklum fjár-
munum er ráðstafað til greiðslu á einhverri
annarri þjónustu en skólar í Reykjavík veita.
1. Skrifstofan
Átöflu 1 séstaðskrifstofuhald ráðuneytisins
kostar um 30 milljónir króna, sem hér er metið
jafngilda 61 ársverki. Hvertársverkerþámetið
á 500.000 krónur, sem eru meðaltekjur
starfsmanna í opinberri stjórnsýslu að við-
bættu 60% álagi fyriröðrum reksturskostnaði.
Á því er ekki nokkur vafi að ef tekin yrði upp
sú regla að greiða skólum fasta krónutölu fyrir
hvern nemanda í námi, og hætta allri þjónustu
við skólana og stjórnunarafskiptum öðrum en
fjármálalegum og gæðaeftirliti, þá mætti fækka
starfsliði ráðuneytisins um meir en helming.
Ekki er þó þar með sagt að það leiddi af sér 15
milljón króna sparnað, því líklegt er að ráðu-
neytið myndi vilja verja þeim tekjum til að þjón-
usta skólana með öðrum hætti. Ávinningur yrði
þó a.m.k. betri nýting fjármuna og bætt þjón-
usta, ef ekki sparnaður.
2. Dagvistarheimili
Hér er ekki ætlunin að fjalla um rekstur dag-
vistarheimila. Ég get þó ekki stillt mig um að
benda á að heildargreiðslur Reykjavíkur-
borgar vegna dagheimila eru kr. 64,3 milljónir
vegna 1082 barna, sem jafngildir 59 þúsund kr.
á hvert barn. Við þetta bætast greiðslur for-
eldra þannig að heildarkostnaður á hvert barn
í dagheimili er um 82.500 krónur á ári, eða um
7 þús. kr. á mánuði.
Tafla 1. Afköst Menntamálaráðuneytisins 1984
Fjárlög þús. kr. Viðmiðun Afkastatala
1. Skrifstofa 30.716 500.000 kr. 61 ársverk
2. Dagvistarheimili 0-5 ára 31.640 26.300 1.200 kr. ábarn
3. Grunnskólar 1.177.054 41.001 nem. 28.700 kr. ánem.
6-15 ára 41.700 mannfj. 28.200 kr. á barn
4. Framhaldsskólar 641.416 15.751 nem. 40.700 kr. ánem.
16-19ára 17.500 mannfj. 36.700 kr. á mann
5. HÍ + KHÍ + LÍN + 701.774 6.532 nem. 107.400 kr. ánem.
Garðar, 20-24 ára 22.300 mannfj. 8 kr. ámann
6. Fullorðinsfræðsla 25-69 ára 960 114.500 mannfj. 8 kr. ámann
7. Ranns.ogmenning 302.175 115.000 mannafli 2.600 kr. á vinnandi mann
Samtals: 2.885,735 63.284 nem. 238.800 manns 45.600 ánemanda
12.100 ámann
25.100 á vinnandi mann
Fjöldi nemenda á haustönn 1983 skv. Hagstofu íslands, (Hjalti Kristgeirsson), mannfjöldi
og mannafli, er áætlaður út frá mannfjöldaskýrslu Framkvæmdastofnunar 1984.
Er ekki orðið tímabært að hugleiða laun tii
heimavinnandi húsmæðra, sem gæta barna
sinna? Það er augljóslega miklu hagkvæmara
en ríkispössunin.
3. Grunnskólar
Framlög til grunnskóla í Reykjavík eru sem
hér segir árið 1984.
Alls þús- Fjárlög Reykjavík Samtals
und kr. 211.455 132.300 343.755
Nemendur Ánem- 12.500 12.500 12.500
andakr. 16.900 10.600 27.500
61% 39% 100%
Ef hver grunnskóli og héraðsskóli fengi
greiddar 16.900 krónur fyrir hvern nemanda
myndi heildar fjárlagaliður vegna þessara
skóla lækka úr 1.177 milljónum niður í 697 mill-
jónir króna eða um 484 milljónir króna. Hér í
eru að vísu meðtaldar 36 milljónir vegna
Námsgagnastofnunar og endurskoðunar á
námsefni, sem ekki er hægt að spara, en má
nýta miklu betur með því að kaupa þjónustu
annarra útgáfu- og þjónustufyrirtækja en láta
starfsfólk ráðuneytisins einungis annast
samninga vegna þeirra viðskipta.
Nú kann einhver að spyrja. Er ekki nauðsyn-
legt að greiða meira fyrir rekstur grunnskóla
utan Reykjavíkur en gert er í Reykjavík. Svar
mitt er nei.
í fyrsta lagi er mér ekki kunnugt um neina
umfram þjónustu sem grunnskólar utan
Reykjavíkur veita nemendum sínum og
ástæða sé til að borga fyrir. ( öðru lagi er það
þjóðsaga að rekstur skóla í dreifbýlinu þurfi að
vera dýrari en í Reykjavík, og í þriðja lagi jafn-
vel þótt það sé dýrara að mennta fólk í einum
landshluta en öðrum, þá eiga skattgreiðendur
ekki að borga þann kostnaðarmun. Það er dýr-
ara að lifa í Reykjavík en nokkrum stað öðrum
á landinu, einfaldlega vegna hás húsnæðis-
verðs og mikilla fjarlægða milli vinnustaða og
íbúðahverfa, en engum dettur í hug að styrkja
Reykvíkinga. Að vísu eru til svo lítil sveitafélög
að vandséð er hvernig þau eiga að standa
undir skólarekstri, en hver biður þessi sveita-
félög um að vera til. Er ekki þvert á móti með
öllum ráðum verið að reyna aö sýna íbúunum
fram á að þeir verði að sameinast öðrum
sveitafélögum. Ef halda á nafni þessara litlu
sveitafélaga, einungis til þess að afkomendur
ákveðinna ætta geti fylgt fornri hefð og titlað
sig hreppstjóra, þá er það allt í lagi svo fremi
sem íbúar viðkomandi hrepps borga sjálfir
þann kostnað sem því fylgir.
Sannieikurinn er sá að algjör nauðsyn er á
að fólk greiði sjálft þann kostnað sem því er
samfara að lifa þarsem það kýs að búa. Það er
eðiileg afleiðing frelsis til búsetu og forsenda
hagþróunar. Rekstur skóla í litlu sveitafélagi
getur ekki orðið hagkvæmur nema fólkið í því
sveitafélagi borgi sjálft kostnaðinn, með sama
hætti og það ásjálft að vinnasérinn þærtekjur
sem þarf til þess að geta búið þar. Vera kann
að einhver sé mér ósammála um það að dýrast
sé að búa í Reykjavík. Færa má rök að þvi að
svo sé með því að gera kröfur til lifnaðarhátta
sem kosta mikið í fámennu byggðalagi. Það
breytir þó engu um nauðsyn þess að íbúar í
slíku byggðalagi greiði lifikostnað sinn sjálfir.
Það þýðir einfaldlega að þeir þurfa að fá meiri
tekjur en íbúar Reykjavíkur og það er þeirra
mál að afla sér teknanna.
4. Framhaldsskólar
Rekstur framhaldsskóla í Reykjavík er mjög
mis dýr. Ódýrastir eru þeir sem reknir eru eftir
gamla menntaskólaskipulaginu. Að með-
töldum húsnæðiskostnaði er heildarreksturs-
STEFNIR
21