Morgunblaðið - 19.06.2021, Blaðsíða 20

20 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. JÚNÍ 2021
Kaja organic, Kalmansvellir 3, kajaorganic.com, kajaorganic@gmail.com
Sölustaðir:
Hagkaup, Nettó, Melabúð, Fjarðarkaup, Heilsuhúsið, Frú Lauga, Matarbúðin,
Brauðhúsið, Fiskkompaní, Mamma veit best og Matarbúr Kaju Akranes
Vestmannaeyjar
Ómar Garðarsson
„Það sem okkur langar að gera í
Herjólfsbæ er að segja sögu
Herjólfs Bárðarsonar sem fyrstur
nam land í Vestmannaeyjum.
Sögu sem er meira en 1.000 ára
gömul. Eitthvað er um skriflegar
heimildir en við höfum fengið að-
stoð sagnfræðinga og ætlum að
nýta stafræna tækni til að koma
sögunni á framfæri. Hvernig var
t.d. mánudagur í bæ Herjólfs og
var fjör á laugardögum? Þetta er
það sem okkur langar til, að
bregða ljósi á daglegt líf fyrstu
Eyjamannanna,“ segir Einar
Birgir Baldursson, sem rekur
ferðaþjónustufyrirtækið Eyja-
tours með konu sinni, Írisi Sif
Hermannsdóttur.
Þau gerðu í vetur samning við
Vestmannaeyjabæ um rekstur
Herjólsbæjar sem var reistur á
árunum 2005 til 2006 að frum-
kvæði Árna Johnsen, fyrrverandi
alþingismanns. Bærinn er tilgátu-
hús og byggt sem langhús og
gripahús.
Á síðasta ári gaf Herjólfsfélagið
Vestmannaeyjabæ bæinn sem
óskaði eftir tilboðum um nýtingu,
rekstur og viðhald Herjólfsbæjar,
með áherslu á fræðslu, kynningu
á sögu og menningu þess tíma og
ferðamennsku.
Allt verði sem raunverulegast
Alls bárust Vestmannaeyjabæ
fjórar tillögur og varð tillaga
Eyjatours fyrir valinu. Gert er
ráð fyrir að bærinn verði opnaður
í breyttri mynd á næsta ári. Og
Einar Birgir ætlar að vanda til
verka. „Við erum t.d. í samninga-
viðræðum við bandarískt fyrir-
tæki um gerð á dúkkum í fullri
líkamsstærð, mjög raunverulegar
sem verða klæddar í búninga eins
og við höldum að fólk á þessum
árum hafi klæðst. Herjólfur var
húsbóndi á sínu heimili, átti konu
og börn og svo voru þarna þræl-
ar. Þegar fólk kemur inn sér það
fólk að störfum og Herjólf brugga
mjöð. Þá vill það vita meira og þar
kemur stafræna tæknin að góðum
notum. Hver persóna er með sinn
kóða og í stað þess að fá upplesinn
texta birtist stuttmynd í símanum
hjá þér. Þetta má svo þróa áfram
og það munum við gera. Í gripa-
húsinu verða svo uppstoppuð
heimilisdýr,“ segir Einar Birgir.
Leynir á sér
Herjólfsbær leynir á sér og er
mun stærri en ætla mætti þegar
inn er komið. Í langhúsi er lang-
eldur og lokrekkjur til beggja
hliða. Einar Birgir segir eitthvað
um fúa en að mestu leyti lítur
timbrið vel út.
„Allar skemmdir verða lagfærð-
ar. Bæjaryfirvöld treystu okkur
fyrir bænum og við munum leita
til fagfólks um allar lagfæringar
og breytingar,“ segir hann.
Ekki ætla þau að vera með
veislur í Herjólfsbæ en eru tilbúin
til samstarfs við veitingamenn í
Vestmannaeyjum. Þau hafa grafið
upp að Herjólfur var mikill brugg-
ari þannig að öl var drukkið í
Herjólfsdal áður en fyrsta þjóðhá-
tíðin var haldin 1874 þegar fagnað
var 1000 ára afmæli Íslands-
byggðar.
Herjólfur ekki góður gæi
Á Heimaslóð segir að Ormur
auðgi hafi fyrstur byggt Eyjar en
aðrar heimildir, sem eru taldar
áreiðanlegri, herma að Herjólfur
hafi fyrstur manna sest að í Vest-
mannaeyjum og reist býli sitt í
Herjólfsdal um eða eftir árið 900.
Herjólfur var ruddi og meinaði ná-
grönnum aðgang að vatnslind,
Daltjörninni, en það leyfði Vilborg,
dóttir hans, þegar kallinn sá ekki
til. Sagan segir að Vilborg hafi elt
hrafn sem hrifsaði af henni skó en
í sömu andrá féll skriða á bæinn
og var henni borgið. Vilborg setti
bæ sinn austur á Heimaey og var
nefndur Vilborgarstaðir.
8 hús og garðhleðslur fundust
Sumarið 1971 stýrði Margrét
Hermanns Auðardóttir fornleifa-
fræðingur uppgreftri í Herjólfsdal
og lauk rannsóknum hennar 1980.
Á um 1.300 fermetrum fundust
átta hús og garðhleðslur frá fjór-
um til fimm byggingarskeiðum.
Samkvæmt aldursgreiningu voru
elstu húsbyggingarnar frá fyrri
hluta 9. aldar eða mun eldri en áð-
ur var talið.
Þessar merku fornminjar voru
urðaðar en það sést móta fyrir
þeim. Nokkuð víst er að tugþús-
undir þjóðhátíðargesta sem þar
ganga um hafa enga hugmynd um
söguna sem þar er að finna.
Hið daglega líf landnámsmanns
- Einar Birgir Baldursson og Íris Sif Hermannsdóttir ætla að bjóða upp á nýjung í ferðaþjónustu í
Herjólfsbæ í Vestmannaeyjum - Segja sögu Herjólfs Bárðarsonar sem fyrstur nam land í Eyjum
Morgunblaðið/Óskar Pétur
Í Herjólfsdal Einar Birgir Baldursson við Herjólfsbæinn en þar á að setja upp sýningu um Herjólf Bárðarson.
Herjólfsbær Í langhúsi er langeldur og lokrekkjur til beggja hliða.
Karítas Ríkharðsdóttir
karitas@mbl.is
Stjórn Félags íslenskra rannsókna-
lækna telur skýrslu Haralds Briem,
fyrruverandi sóttvarnalæknis, um
breytingar á skipulagi og fram-
kvæmd skimunar fyrir krabbameini
í leghálsi ófull-
nægjandi. Stjórn-
in telur Harald
ekki óháðan.
Þá telur stjórn
félagsins að
skýrslan sé til-
raun stjórnvalda
til að firra sig
ábyrgð og gera
lítið úr þeirri
slæmu stöðu sem
þetta mikilvæga heilbrigðismál hef-
ur ratað í.
Um Harald Briem segir stjórnin í
ályktun: „Skýrsluhöfundur getur
tæplega talist óháður þar sem hann
gegndi embætti ritara skimunarráðs
og faghópa þess og tók þátt í um-
ræðum að álitsgerðum þessara ráð-
gefandi aðila. Þar áður var hann
sóttvarnalæknir og þar með undir-
maður þáverandi landlæknis, Birgis
Jakobssonar, sem nú er pólitískur
aðstoðarmaður Svandísar Svavars-
dóttur heilbrigðisráðherra. Því er
ljóst að varla er hægt að halda því
fram að skýrsluhöfundur sé óháður í
þessu máli.“
„Ég fór á eftirlaun árið 2015, þeg-
ar ég varð 70 ára. Síðan þá hef ég
verið beðinn um að taka að mér ýmis
verkefni, bæði fyrir [heilbrigðis-
]ráðuneytið og embætti Landlæknis.
Ég hef verið öllum óháður að mínu
mati,“ sagði Haraldur Briem þegar
hann var inntur eftir viðbrögðum við
ályktun rannsóknalækna.
Hann segir aðdraganda þess að
hann hafi verið ritari skimunarráðs
einungis vera þann að þar hafi þurft
að kalla til hóp sérfróðra og hann
hafi verið þar á meðal. Hans hlut-
verk hafi einungis snúið að ritara-
störfum. „Þetta eru allt sérfræðing-
ar og fagmenn. Það er fjöldi manna
sem kemur að þessu. Ritari gerði
ekkert annað en að kalla fólk saman
og reyna að fá niðurstöður í málin,“
segir Haraldur. Spurður hvort að
samband hans við Birgi Jakobsson,
aðstoðarmann Svandísar, sé eitthvað
sem hefði getað gert hann vanhæfan
í sinni vinnu segir hann ekki svo
vera. „Já já, við áttum ágætis sam-
starf þegar hann var og hét í þessu
embætti. Ég hef síðan unnið með
Ölmu Möller.“
Telja Harald ekki
geta talist óháðan
- Haraldur hafnar fullyrðingum lækna
Haraldur Briem