Fréttablaðið - 09.02.2022, Qupperneq 28

Hver þúsund tonn
kolefnisígilda sem
bundin eru færa okkur
nær markinu í takt við
minni losun.
Í hverju
heims-
horni
sjáum við
vaxandi
vantraust
og ég óttast
að sam-
eiginleg
gildi okkar
eigi í vök
að verjast.
Þrátt fyrir að samdráttur í losun
gróðurhúsalofttegunda (GHL) haldi
fyrsta sæti í andófinu gegn loftslags-
breytingum er kolefnisbinding líka
mjög mikilvæg. Með öflugu starfi að
henni er unnt að lina hlýnun í loft-
hjúpnum vegna hás hlutfalls GHL.
Kolefnisbinding fer fram með því
að efla upptöku kolefnis, einkum
á landi. Með því að snúa til dæmis
við gróðureyðingu, stunda sjálf-
bærar gróðurnytjar í landbúnaði,
auka skógrækt og endurheimta
votlendi bindum við kolefni í jarð-
vegi til langs tíma. Hér á landi eru
ærin verkefni við kolefnisbindingu
og samvinna augljós milli almenn-
ings, stofnana, fyrirtækja, sveitar-
félaga og ríkisins. Jafnvel minnsta
framlag er skref í rétta átt.
Eftir rúman áratug?
Stjórnvöld hafa sett fram stefnu:
Kolefnishlutlaust Ísland fyrir 2040.
Aðgerðaáætlun okkar í loftslags-
málum tekur til losunar, einkum
samkvæmt markmiðum Parísar-
samkomulagsins (2030), og til kol-
efnisbindingar. Hún er endurskoð-
uð jafnt og þétt og uppfærð með
vísindi og raunsæi að bakhjarli. Kol-
efnishlutleysi var bundið í lög vorið
2021. Þá voru líka samþykkt lög um
hringrásarhagkerfi framtíðarinn-
ar. Þar á undan voru samþykktar
breytingar á tekjuskattslögum sem
heimila lögaðilum frádrátt vegna
kolefnisbindingar. Sveitarfélög
hafa sett sér umhverfis- og loftslags-
stefnu og fjölmörg fyrirtæki stofnað
Grænvang til þess að efla samstarf
í umhverfis- og loftslagsmálum.
Endurheimt landgæða og skógrækt
hefur tekið vænlegan kipp. Við
erum öll á sama báti.
Alþjóðlegi votlendisdagurinn
Lengi má ræða eða gagnrýna kolefn-
isbindingu og framvindu hennar,
eða jafnvel efast um gagnsemina.
Hvað sem því líður verðum við að
herða á henni með öllum ráðum.
Fleiri en ein grein raunvísinda
hvetja okkur til þess að horfa meðal
annars til strandsvæða, nýta erlend-
ar jurtir til framgangs, allt eftir
gróðurfari, beita nýrri tækni við
niðurdælingu kolefnis og fanga það
úr loftinu, samanber fyrstu skref
hér á landi. Auka á fjárframlög allra
helstu hagaðila og ólík vinnufram-
lög okkar almennt. Leggja mikla
áherslu á samvinnu og staðreyndir
en síður á þref og tortryggni, án þess
að glata rökræðunum. Hver þúsund
tonn kolefnisígilda sem bundin eru
færa okkur nær markinu í takt við
minni losun.
Annar í febrúar er svonefndur
Votlendisdagur. Nú síðast gátum
við þá horft um öxl á ríf lega 4.000
ferkílómetra af votlendi sem voru
ræstir fram. Stór hluti að þarflitlu
eða þarflausu. Áætla má að 15-20%
hafi orðið að ræktarlandi. Við
getum þá horft til samtímans þar
sem skilningur ríkir á því að snúa
losun frá verulegum hluta þessa
votlendis alla leið til bindingar og
loftslagshollra vistgerða. Við getum
þá horft til náinnar framtíðar þegar
við munum skila kolefnishlutlausu
landi til eigin samfélags og allrar
veraldarinnar. n
Við erum öll á sama báti
Stór hluti starfs míns, sem aðal-
framkvæmdastjóra Sameinuðu
þjóðanna, er að ræða við veraldar-
leiðtoga og fylgjast með alþjóðlegum
hreyfingum. Ég tel ljóst að á þessari
stundu stöndum við á vegamótum
í alþjóðlegum samskiptum. Þrátefli
ríkir í ákvarðanatöku á heimsvísu
sem rekja má til grundvallar þver-
sagnar.
A n na r s vega r v iðu rken na
margir forystumenn heimsins að
við glímum við sameiginlega vá –
COVID, loftslagið og stjórnlausa
þróun nýrrar tækni. Þeir eru sam-
mála því að eitthvað beri að gera. En
þessum sameiginlega skilningi fylgja
ekki sameiginlegar aðgerðir.
Raunar fer sundrung vaxandi.
Þessa sjást merki hvarvetna.
Dreifing bóluefnis er ósanngjörn og
ójöfn. Hagur hinna fátæku er fyrir
borð borinn í hinu alþjóðlega efna-
hagskerfi. Viðbrögð við loftslags-
vánni eru algjörlega ófullnægjandi.
Stafræn tækni og fjölmiðlaumhverfi
hagnast á sundrungu. Órói og átök
fara vaxandi í heiminum.
Hvers vegna er þá svo erfitt að
fylkja liði heimsins til að takast á við
þennan vanda, ef allir eru sammála
um greiningu á þessum sameigin-
legu viðfangsefnum?
Ég tel að það séu tvær ástæður, sem
liggja til grundvallar.
Innanlandsmál ráða
utanríkisstefnu
Í fyrsta lagi vegna þess að utanríkis-
stefna endurspeglar oft og tíðum
innanlandsstjórnmál.
Ég þekki það vel, sem fyrrverandi
forsætisráðherra, að innanlandsmál
geta tekið alþjóðamál í gíslingu.
Meintir þjóðarhagsmunir eru teknir
fram fyrir hagsmuni alheimsins.
Slíkar hvatir eru skiljanlegar, jafn-
vel þó það sé öfugsnúið, þegar sam-
staða eru einnig í þágu hagsmuna
einstakra ríkja.
Bóluefni er kjörið dæmi.
Það er auðskiljanlegt að veira á
borð við COVID-19 virðir engin
landamæri. Við þurfum á bólusetn-
ingum um víða veröld að halda til að
draga úr hættu á nýjum og hættu-
legum afbrigðum, sem herja á hvern
einasta mann í hverju einasta ríki.
Í stað þess að setja bóluefni fyrir
alla í alþjóðlegu bólusetningar-
áætlun í fyrirrúm, hafa ríkisstjórnir
horft til eigin þegna. En það er ófull-
nægjandi stefnumótun.
Auðvitað ber ríkisstjórnum að
tryggja hag sinna eigin þegna. En
ef ekki er unnið samtímis að því að
bólusetja allan heiminn, kann bólu-
setning heimafyrir að vera gagnslaus
vegna nýrra afbrigða sem skjóta upp
kollinum og dreifast um allan heim.
Úreltar, bitlausar
alþjóðastofnanir
Í öðru lagi eru margar af alþjóða-
stofnunum heimsins og regluverk
úrelt eða of bitlaus. Nauðsynlegar
umbætur eru stöðvaðar vegna póli-
tískrar og landfræðilegrar sundr-
ungar.
Valdsvið Alþjóðaheilbrigðismála-
stofnunarinnar er þannig miklu
minna en þörf krefur til að glíma við
heimsfaraldra.
Á sama tíma eru alþjóðlegar
stofnanir annað hvort lamaðar af
sundrungu, eins og Öryggisráð Sam-
einuðu þjóðanna, eða ólýðræðislegar
eins og margar alþjóðlegar fjármála-
stofnanir.
Í stuttu máli eru alþjóðlegir
stjórnunarhættir ófullnægjandi á
sama tíma og heimsbyggðin ætti að
þjappa sér saman til að leysa hnatt-
rænan vanda.
Við þurfum að vinna saman í þágu
landa okkar og heimsins alls til að
vernda sameiginleg gæði á borð við
lýðheilsu og þolanlegt loftslag, sem
eru forsendur velferðar mannkyns.
Umbætur af þessu tagi eru þýð-
ingarmiklar ef við ætlum að ná þeim
markmiðum sem við höfum sett
okkur á heimsvísu, hvort heldur í
því að koma á friði, greiða fyrir sjálf-
bærri þróun eða efla mannréttindi
og virðingu fyrir öllum.
Aðgerðaleysi er ekki í boði
Þetta er erfitt og margslungið við-
fangsefni, enda verður að taka tillit
til fullveldis hvers ríkis.
En aðgerðaleysi er ekki ásættan-
legur kostur. Heiminn vantar sárlega
öflugra og lýðræðislegra alþjóðlegt
ferli, sem getur leyst vanda íbúanna.
Heimsfaraldurinn hefur sýnt
fram á að örlög okkar allra eru sam-
tvinnuð. Þegar við skiljum einn eftir,
hættum við á að skilja alla eftir. Þeir
heimshlutar, ríki og þjóðir sem höll-
ustum standa fæti, verða harðast
fyrir barðinu á þessari þversögn í
alþjóðamálum. En hverjum einasta
manni, hvar sem hann býr, stendur
bein ógn af þessu.
Góðu fréttirnar eru þær að það er
á okkar færi að takast á við hnatt-
rænar áskoranir. Mannkynið getur
leyst þau vandamál sem maðurinn
hefur skapað.
Sameiginleg áætlun okkar
Í september síðastliðnum lagði ég
fram skýrslu um þessi málefni. Sam-
eiginleg áætlun okkar (Our Common
Agenda) er fyrsta skrefið; vegvísir um
hvernig má fylkja liði heimsins til að
takast á við þessa alheims stjórnun-
arhætti og blása nýju lífi í milliríkja-
samskipti á 21. öldinni.
Breytingar eru ekki auðsóttar og
þær munu ekki gerast eins og hendi
sé veifað. En við getum hafist handa
við að finna þau atriði sem einhugur
er um og þokast áleiðis til árangurs.
Þetta er stærsta prófraun okkar,
því mikið er í húfi.
Við sjáum nú þegar afleiðingarnar.
Þegar fólk trúir ekki á gagnsemi
stofnana, missir það einnig trúna
á þau gildi sem stofnanirnar eru
reistar á.
Í hverju heimshorni sjáum við
vaxandi vantraust og ég óttast að
sameiginleg gildi okkar eigi í vök að
verjast.
Óréttlæti, ójöfnuður, vantraust,
kynþáttahatur og mismunun varpa
dökkum skugga á hvert samfélag.
Við verðum að endurreisa reisn
mannkynsins og sæmd þess og svara
kvíðafullum almenningi.
Andspænis vaxandi innbyrðis
tengdum hættum, hrikalegri mann-
legri þjáningu og sameiginlegri ógn,
ber okkur skylda til að láta rödd
okkar heyrast og grípa til aðgerða til
að slökkva eldinn. n
Þversagnir alþjóðlegra stjórnarhátta
António 
Guterres
aðalframkvæmda-
stjóri Sameinuðu
þjóðanna
Ari Trausti
Guðmundsson
jarðvísindamaður
Það var sannkallað ánægjuefni
þegar fulltrúi í ungmennaráði
Árbæjar og Holta hafði samband við
mig. Erindið var að ungmennaráðið
ætlaði að leggja fram tillögu um
betra aðgengi að sálfræðiþjónustu
í grunnskólum Reykjavíkur á fundi
borgarstjórnar með ungmennum 8.
febrúar.
Mér var bæði ljúft og skylt að
senda þeim efni og segja þeim frá
baráttu minni með málið í borgar-
stjórn. Árum saman hefur sálfræð-
ingum ekki fjölgað í skólum þrátt
fyrir að börnum hafi fjölgað.
Enda þótt sálfræðingar séu hluti
af þverfaglegu teymi skólaþjón-
ustunnar ættu þeir engu að síður
að hafa aðsetur í skólunum eins og
áður var. Fyrir börnin og foreldr-
ana skiptir sýnileiki sálfræðinga
og aðgengi að þeim miklu máli.
Börnin og foreldrar þeirra þurfa
að þek kja skólasálfræðinginn
sinn, vita hvar hann er að finna og
vita að þau geti leitað til hans með
skömmum fyrirvara og jafnvel
fyrirvaralaust.
Með því að sálfræðingar hafi
aðsetur í skólunum geta þeir unnið
þéttar með námsráðgjafa og skóla-
hjúkrunarfræðingi. Saman geta
þessir fagaðilar myndað öf lugt
teymi sem sinnir forvarnarstarfi og
verið til taks fyrir börnin, starfsfólk-
ið og foreldrana allt eftir atvikum og
þörfum. Barn sem þarf að bíða lengi
eftir þjónustu fagaðila eða fær ekki
aðstoð við hæfi er því miður í meiri
hættu á að grípa til örþrifaráða
Sorglega langur biðlisti
Umsóknum um þjónustu í skólum
hefur fjölgað gríðarlega frá 2020.
Langur biðlisti er eftir fagþjónustu
skólaþjónustunnar og hefur reyndar
verið árum saman en fyrir COVID
stefndi í sögulegt hámark hans. Nú
bíða 1.804 börn eftir aðstoð fag-
fólks skóla. Bæst hafa um 200 börn á
listann á örstuttum tíma. Ekki hefur
verið brugðist við þessari fjölgun
nema að litlu leyti. Sálfræðiþjónusta
og þjónusta talmeinafræðinga er
ekki í forgangi hjá meirihlutanum í
borgarstjórn. Það viðbótarfjármagn
sem veitt hefur verið í málaflokkinn
á árinu er dropi í hafið og sér varla
högg á vatni í stóra samhenginu.
Naumt er skammtað og eins mikið
og meirihlutinn segir að þetta sé hið
versta mál er ekki verið að gera nóg
til að eyða biðlistum. Á meðan bíða
börnin með ófyrirséðum afleiðing-
um. Fulltrúi Flokks fólksins fagnaði
því vissulega þegar ákveðið var að
auka fjárheimildir til velferðarsviðs
2022 um 100 milljónir vegna tíma-
bundinnar fjölgunar sérfræðinga
til að vinna úr áhrifum COVID-19 á
börn og unglinga.
En þetta er ekki há upphæð og
mun varla duga til að taka obbann af
biðlistakúfnum. Meirihlutinn horfir
grannt í krónuna þegar kemur að því
að fjárfesta í andlegri heilsu barna en
er alveg til í að setja háar fjárhæðir
í alls kyns „annað“ jafnvel eitthvað
sem enginn er að biðja um.
Brýnna er en orð fá lýst að ganga
í þetta verkefni enda hefur hver
skýrslan á fætur annarri staðfest að
andleg líðan unglinga fari versnandi.
Skylda borgarinnar er að tryggja
öllum börnum sem þess þurfa
biðlistalaust aðgengi að skólasál-
fræðingum. Við eigum að geta gert
forgangskröfu um að börn hafi gott
aðgengi að sálfræðingum – það er
einfaldlega svo mikið í húfi!
Koma svo! n
Betra aðgengi að
skólasálfræðingum
Kolbrún
Baldursdóttir
oddviti Flokks
fólksins í
Reykjavík
16 Skoðun 9. febrúar 2022 MIÐVIKUDAGURFRÉTTABLAÐIÐ