Fréttablaðið - 02.04.2022, Side 28

ins: „Þau vilja ekki koma til Íslands
af því þau vonast til að geta snúið
aftur til Úkraínu. Þau eru núna öll
nálægt Póllandi og bíða bara eftir að
stríðinu ljúki.“
Á þeim tíma sem þetta er ritað
hafa rúmar fjórar milljónir Úkra­
ínumanna f lúið yfir til annarra
landa, langf lestir til Póllands, en
þegar hafa á sjötta hundrað Úkra­
ínumanna sótt um hæli á Íslandi.
Spurður um hvort hann telji
íslensku þjóðina vera að gera nóg
til að rétta þessu fólki hjálparhönd
segir Karl:
„Já, ég held að Íslendingar hafi
staðið sig gríðarlega vel í að taka á
móti þessu fólki og Íslendingar hafa
náð að skipuleggja sig mjög f ljótt.
Það er alveg prýðilega haldið utan
um þetta. Það sem þarf að passa sig
á er að það verður að sjá til þess að
þetta fólk fái vinnu sem fyrst. Það er
mjög mikilvægt, því Úkraínumenn
eru mjög vinnusamir og það verður
erfitt fyrir þá ef þeir eiga ekki kost á
að fá vinnu og þurfa að sitja heima.“
Iryna tekur í svipaðan streng
og Karl og telur að vel verði tekið
á móti þeim löndum sínum sem
koma hingað. „Ég held að Ísland sé
eitt besta landið fyrir f lóttamenn
að koma til hvað varðar viðhorf og
aðstæður flóttamanna.“
Úkraína gæti staðið stríðið af sér
Veður skipast skjótt í lofti í stríði
og staðan í Úkraínu breytist dag
frá degi. Spurður um hvernig hann
meti ástandið nú, eftir fimm vikur
af átökum, segir Karl:
„Það er stundum sagt að sann­
leikurinn sé það fyrsta sem deyr
í stríði og ég held að það sé mikið
til í því. Maður þarf að taka öllum
upplýsingum sem eru að berast frá
báðum aðilum með fyrirvara. Ég hef
nú verið þeirrar skoðunar hingað til
að þetta sé stríð sem Rússar muni
„vinna“ að því leyti að þeir muni
hugsanlega ná tökum á höfuð­
borginni og koma á leppstjórn. En
vandamálið verður alltaf það að
þeir munu ekki geta haldið neinum
borgum vegna þess að þeir þyrftu
að auka fjölda hermanna fimmfalt.
Það þyrfti að vera allt að ein milljón
manns til þess að halda þeim.“
Að sögn Karls hefur sú breyting
orðið á stríðinu undanfarið að
Úkraínumenn eru farnir að sækja
sífellt meira á. Rússar tapa gríðar­
legum fjölda hermanna á degi hverj­
um, allt að þúsund manns, þar með
talið hermenn sem falla í stríðs­
átökum, þeir sem særast, þeir sem
eru handteknir og þeir sem flýja.
NATO áætlaði nýlega að á bilinu 7
til 15 þúsund rússneskir hermenn
hafi fallið á fyrsta mánuði stríðsins
og að Rússar hafi í heildina misst á
bilinu 30 til 40 þúsund hermenn.
Karl: „Ef þetta er raunin, þá finnst
mér líklegt að Úkraínumenn eigi
núna þokkalega möguleika á að
standa þetta af sér. Þannig að áður
en langt um líður myndu nást ein­
hvers konar samningar á milli þess­
ara þjóða. Það er voðalega erfitt
fyrir báða aðila að bakka, þeir eru
mjög harðir á sínu, en þetta er eigin­
lega það eina skynsama í stöðunni.
Ef þetta gerist ekki og það verða
áframhaldandi árásir næstu sex
til tólf mánuði, þá verður mann­
fallið alveg gríðarlegt, eyðileggingin
verður gríðarleg og heilu borgirnar
verða lagðar gjörsamlega í rúst eins
og Maríupol. Það er eitthvað sem ég
held að enginn vilji í raun.“
Ólíkur vestrænum pólitíkusum
Sá leikmaður sem hefur komið
einna mest á óvart í öllum þessum
hildarleik er án efa forseti Úkraínu,
Volodímír Selenskíj. Þessi 44 ára
fyrrum gamanleikari, sem tók við
embætti forseta án nokkurrar pólit­
ískrar reynslu árið 2019, hefur stigið
fram sem sannkölluð þjóðhetja og
vakið athygli allrar heimsbyggðar­
innar. Iryna segir Úkraínumenn
ekki hafa haft miklar væntingar til
Selenskíjs fyrst um sinn en hann
hafi þó sannað sig á endanum.
Iryna: „Við héldum fyrst að
hann væri kannski með einhverja
ólí garka á bak við sig. En hann er
greinilega með mjög gott teymi. Á
síðustu árum hefur hann umkringt
sig mjög góðu fólki, ungu, skapandi
fólki. Auðvitað viljum við sjá svona
breytingar. Ég held að fyrrverandi
forsetinn, Petro Porosjenko, hafi
leitt til þeirra vandamála sem við
erum að glíma við í dag, sem er
harmleikur. Diplómatískt samband
okkar við Rússland var þegar orðið
mjög slæmt.“
Vesturlönd virðast vera mjög
hrifin af Selenskíj, líta Úkraínu-
menn öðrum augum á hann?
Karl: „Nei, ég held að það sé lík­
lega enginn þjóðarleiðtogi á síðustu
áratugum sem hefur komið jafn­
mikið á óvart og Selenskíj. Eins og
Iryna benti réttilega á þá var hann
litinn hornauga þegar hann var
kjörinn fyrst í Úkraínu 2017. Hann
þótti bara gamanleikari, en fólki
fannst hann skárri en Porosjenko
sem þótti ekki nógu sterkur á svell­
inu. Fyrst þegar Selenskíj heimsótti
hermenn þá var hlegið að honum.
En það gerðist eitthvað ótrúlega
mikið þegar stríðið byrjaði og hans
ára gjörsamlega breyttist á einum
degi.“
Að sögn Karls tókst Selenskíj að
stíga inn í hlutverk sitt sem þjóðar­
leiðtogi strax og stríðið byrjaði.
Margir bjuggust við því að hann
myndi hreinlega flýja land eins og
Ashraf Ghani, fyrrverandi forseti
Afganistans, gerði í kjölfar valda­
töku Talibana. En Selenskíj sat sem
fastast í höfuðborginni Kænugarði
og gerir raunar enn. Þá hafa ræður
Selenskíjs, sem hann beinir ýmist til
Úkraínumanna, Rússa eða heims­
byggðarinnar, vakið mikla athygli
fyrir skýr og afdráttarlaus skilaboð.
Karl: „Venjulegir evrópskir pól­
itíkusar eru ekkert vanir að tala
svona, þannig að þeim bregður en
þeim finnst þetta ótrúlega f lott
innst inni. Þetta er ekki sá kúltúr
sem Vesturlönd eru vön. Hann er
náttúrlega vanur leikari, vanur að
koma fram og tala, og það hefur
hjálpað honum alveg of boðslega
mikið núna síðasta mánuðinn.“
Bíður eftir að komast til Úkraínu
Lilja, dóttir Karls og Irynu, varð
fimm ára á dögunum. Hún hefur
varið f lestum sumrum ævi sinnar
í Úkraínu í sannkallaðri sumar­
paradís hjá afa sínum, Victori, og
ömmu sinni, Lílíu, sem hún heitir
eftir. Lilja á því skiljanlega erfitt með
að samræma fréttir frá móðurland­
inu við sínar eigin minningar þaðan.
Karl: „Við höfum ekki beint talað
við hana um stríðið. Hún skilur
ekki þetta orð stríð og hún er það
ung að þótt við reyndum, myndi
hún ekki skilja nákvæmlega hvað
er í gangi, annað en að fólk sé vont
við hvert annað. Hún hins vegar sér
myndir í sjónvarpinu og hún skilur
tungumálin, úkraínsku og rúss­
nesku. Þannig að hún stoppar oft
við sjónvarpið og byrjar stundum
að spyrja mig hvað sé í gangi. Ég
leiði það svolítið hjá mér að svara
henni, vegna þess að ég veit að
þetta er mjög erfitt fyrir hana.“
Iryna: „Hún áttar sig á því að
það er eitthvað í gangi, er svolítið
stressuð og óróleg. Ég geri allt bara
á sjálfstýringu en hugur minn er
annars staðar. Hugsanir mínar eru
alltaf hjá fólkinu mínu í Úkraínu.
Ég vorkenni börnunum sem eru
þar enn og Lilja þjáist líka af því
hún finnur fyrir sorginni minni.
Hún átti f imm ára afmæli fyrir
nokkrum dögum. Við vorum með
gesti svo ég sleppti mér aðeins og á
sama tíma var hún að syngja lagið
Let It Go úr Frozen.“
Um þetta leyti í viðtalinu byrja
að heyrast köll frá svefnherbergi
Lilju sem hafði skömmu áður ráfað
inn um dyrnar klædd í einkennis­
búning sinn, eftirlíkingu af kjól
Elsu úr Frozen. Iryna stendur upp
til að athuga með dóttur sína.
Karl: „Hún er að bíða eftir því
að komast aftur til Úkraínu. Hún
er búin að verja síðustu sumrum
í Horodníjtsíja og man eftir góða
veðrinu þar sem hún er nánast
nakin úti í garði hjá afa sínum og
ömmu. Þetta er svona þorp eins
og maður sé kominn aftur í þorp á
Íslandi 1930 þar sem þú vaknar við
hanagal á morgnana, það eru hest­
vagnar og kýr á götunum og fullt
af krökkum hlaupandi um. Þetta
er hennar mynd af Úkraínu. Síðast
í gær var hún að tala um hvað hún
væri spennt að fara þangað aftur
í sumar og hitta vini sína og geta
hlaupið um á malarstígunum.“
Vonast eftir kraftaverki
Spurður um hvort hann bindi vonir
við að friður muni nást í Úkraínu
segist Karl vona innilega að stríð­
inu muni ljúka innan mánaðar eða
tveggja.
Karl: „Ég vona það svo sannar­
lega fyrir Úkraínu og fyrir allt þetta
vesalings fólk sem þjáist þar alla
daga. Það er eiginlega óbærilegt
að hugsa til þess að fólk sé niður­
grafið í kjöllurum án þess að hafa
mat, hita og rafmagn. Þetta er fólk
sem er kannski komið undir nírætt,
þetta eru ungbörn, fatlað fólk og svo
framvegis. Það getur enga björg sér
veitt og það fær enga hjálp. Þetta er
bara óbærilegt og getur ekki haldið
áfram mikið lengur. Það er orðið
siðferðislegt spursmál fyrir Evrópu,
NATO og Evrópusambandið að gera
meira heldur en verið er að gera því
þetta er ekki boðlegt í siðuðu sam­
félagi að horfa upp á mikið lengur.“
Iryna tekur í svipaðan streng en
stríðið hefur tekið svo mikið á hana
að hún neitar jafnvel að segja nafn
Vladímírs Pútín upphátt á heimili
sínu.
Iryna: „Ég vonast auðvitað til þess
að eitthvað kraftaverk gerist. Ef við
myndum gefast upp væru það svik
við alla hermennina okkar sem
hafa dáið fyrir Úkraínu. Selenskíj
getur ekki stoppað og þessi hræði­
legi maður sem byrjaði þetta mun
heldur ekki stoppa. Hvað mun ger­
ast? Hver mun verða okkar friðar­
gæslumaður? Erdogan eða Kim
Jong­un? Ég veit það ekki, en unga
kynslóðin og ég, við trúum á her­
inn okkar. Við verðum að trúa, við
höfum engan annan kost í stöðunni
en að trúa á sigur.“ n
Lilja úti á engi við þorpið Horodníjtsíja í Úkraínu.Mæðgurnar Iryna og Lilja fá sér hressingu í Kænugarði
um síðustu jól.
Karl á fundi í úkraínska þinginu. MYNDIR/AÐSEND
Hún skilur ekki þetta
orð stríð og hún er það
ung að þótt við reynd-
um, myndi hún ekki
skilja nákvæmlega
hvað er í gangi, annað
en að fólk sé vont hvert
við annað.
Karl
28 Helgin 2. apríl 2022 LAUGARDAGURFRÉTTABLAÐIÐ