Morgunblaðið - 21.01.2022, Side 10

10
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 21. JANÚAR 2022
BAKSVIÐ
Stefán E. Stefánsson
ses@mbl.is
„Þetta er mjög alvarlegt ástand að
okkar mati og við vorum farin að
vara við þessu strax í desember.“
Þetta segir Elías Jónatansson, for-
stjóri Orkubús Vestfjarða, en fyrir-
tækið hefur með höndum húshitun
á Vestfjörðum og er henni alla
jafna sinnt með svokallaðri raf-
kyntri fjarvarmaveitu. Nú stefnir í
að fyrirtækið muni í allt að þrjá
mánuði ekki hafa aðgang að svo-
kallaðri skerðanlegri raforku sem
það hefur nýtt til verksins en
orkuna hefur Orkubúið keypt af
Landsvirkjun. Landsvirkjun hefur
kippt að sér höndum á markaðnum
og afhendir nú enga raforku til
loðnubræðslu eða annarra kaup-
enda að skerðanlegri orku á mark-
aðnum. „Við gerum ráð fyrir að
þurfa að keyra olíukatlana í allt að
120 daga og að það kosti fyrirtækið
um fjórar milljónir króna á sólar-
hring.“
Í minnisblaði sem Orkubúið hef-
ur tekið saman vegna stöðunnar
sem er að teiknast upp segir að
miðað við hámarksskerðingu geti
þetta fellt kostnað á fyrirtækið sem
svari til 480 milljóna króna og það
samsvari 70 þúsund krónum á
hvern íbúa svæðisins. „[...] kostn-
aðurinn verður að óbreyttu að lok-
um greiddur af neytendum á Vest-
fjörðum með hærra orkuverði til
lengri tíma litið,“ segir í minnis-
blaðinu.
3,6 milljónir lítra af olíu
Elías viðurkennir að viðfangsefn-
ið sem við blasi sé ekki aðeins fjár-
hagslegs eðlis. Það sé einnig um-
hverfismál. Orkubúið hefur byggt
upp sex olíukatla víðs vegar um
Vestfirði til að tryggja kyndingu á
svæðinu, allt frá Bolungarvík og til
Patreksfjarðar. Þeir séu alla jafna
ekki keyrðir nema í undantekning-
artilvikum þegar bilanir verði í
flutningskerfi raforku og á sumrin
þegar lágmarksviðhaldi sé sinnt.
„Langstærsti liðurinn í árlegri
losun gróðurhúsalofttegunda hjá
Orkubúinu er vegna olíukynding-
arinnar. Árið 2020 nam hún 822
tonnum af CO2-ígildum. En reikna
má með því að losunin í ár nemi
vegna skerðingarinnar allt að 9.800
tonnum af CO2-ígildum eða 12 sinn-
um meira en hún hefði orðið án
skerðinga,“ segir Elías og bendir á
að losunin á þessu ári stefni því að
öðru óbreyttu í að vera jafn mikil
og Orkubúið hefði borið ábyrgð á
næsta áratuginn eða fram til ársins
2033. Áætlanir fyrirtækisins miða
við að brenna þurfi 3,6 milljónum
lítra af olíu til þess að halda uppi
kyndingu á Vestfjörðum fram á
vorið.
Einnig brennt á Seyðisfirði
Það eru fleiri fyrirtæki sem
standa frammi fyrir því að þurfa að
skipta yfir í olíukyndingu. Það á við
í tilfelli RARIK sem þjónustar hita-
veituna á Seyðisfirði. Tryggvi Þór
Haraldsson, forstjóri fyrirtækisins,
segir að áætlanir geri ráð fyrir að
brenna þurfi um 210 þúsund lítrum
af olíu á mánuði meðan á skerðing-
unni stendur.
„Þetta gætu þá allt í allt orðið
630 þúsund lítrar. Við erum fegin
að við höfum komið upp hitaveitu á
Höfn í Hornafirði en annars væri
sama staða uppi á teningnum þar.“
Telur Tryggvi að kostnaður fyrir-
tækisins við olíukyndinguna geti
numið um 60 milljónum fram á vor-
ið. Þar með er þó ekki öll sagan
sögð því RARIK sinnir einnig raf-
orkuflutningi innanbæjar á svæðum
þar sem fiskimjölsverksmiðjur eru
starfræktar.
Einnig tjón vegna flutnings
Tryggvi að fyrirtækið hafi gert
ráð fyrir að afkoman af raforku-
dreifingu til loðnuverksmiðjanna
myndi nema ríflega 200 milljónum
króna, miðað við spár um gríðar-
stóra loðnuvertíð sem nú stendur
yfir. „Það er auðvitað fugl í skógi
en þar sem ekkert verður af flutn-
ingi og dreifingu raforku til þessara
verksmiðja þá metum við það svo
að fyrirtækið sé að verða af um 300
milljóna tekjum vegna þessara
skerðinga.“
Tryggvi viðurkennir að fyrir-
tækið hafi áður staðið frammi fyrir
viðlíka vanda. M.a. hafi það gerst
árið 2014 þegar gripið var til mik-
illa skerðinga.
„Nú er hins vegar staðan sú að
við gætum staðið frammi fyrir
áþekkum vanda að ári ef vatnsbú-
skapurinn verður lélegur áfram.
Árið 2014 var öðruvísi en nú vegna
þess að þá voru virkjanafram-
kvæmdir í ferli sem bættu öflunina
milli ára.“
Stefnir í mikla olíubrennslu
- Orkubú Vestfjarða býr sig undir að brenna olíu í allt að þrjá mánuði til að tryggja húskyndingu
- Staðan aldrei jafn slæm að sögn forstjóra - Mikil umhverfisáhrif - Kostar fyrirtækið 500 milljónir
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Mjólkárvirkjun Framkvæmdir hófust árið 1956 og nýtir virkjunin fallið úr Borgarhvilft niður í Borgarfjörð, u.þ.b.
210 metra. Síðan hefur virkjunin verið endurbætt og stækkuð mikið og nú skilar virkjunin samanlagt 11,2 MW.
Orkuskortur yfirvofandi
Olíukatlar
» Orkubú Vestfjarða hefur
komið upp sex olíukötlum sem
geta tekið við af rafskautakötl-
um sem alla jafna anna kyndi-
þörf svæðisins.
» Tveir slíkir katlar eru á Ísa-
firði og einn á Bolungarvík,
Súgandafirði, Flateyri og á Pat-
reksfirði.Uppsett afl þeirra er
24 MW
» RARIK hefur komið upp
sams konar búnaði á Seyð-
isfirði.
Elías
Jónatansson
Tryggvi Þór
Haraldsson
Talsmaður Landsvirkjunar segir að
þröng staða í raforkukerfi landsins
hafi haft áhrif á verðlagningu fyrir-
tækisins á raforkumarkaði. Fyrir-
tækið er verðmyndandi á mark-
aðnum og gín yfir aðra
framleiðendur og þótt hlutdeild þess
hafi farið minnkandi eru sölufyr-
irtækin sem selja raforku til heimila
og fyrirtækja sem dvergar í sam-
anburðinum.
Eftirspurnin aukist mikið
„Landsvirkjun selur nokkrar
vörur í heildsölu til sölufyrirtækja og
hefur verð á þeim tekið breytingum í
samræmi við stöðu á raforkumark-
aði. Þegar liðið hefur á árið 2021 hef-
ur spurn eftir raforku á almennum
markaði aukist og er búist við að
vöxturinn verði rúmlega 200 GWh
(6,2%) í nýjustu Raforkuspá,“ segir í
svari fyrirtækisins við fyrirspurn
Morgunblaðsins og bætir því við að
það hafi að undanförnu hækkað verð
til sölufyrirtækja í takt við aukna eft-
irspurn og óhagstæða þróun í
vatnsbúskap.
„Hækkuninni er ætlað að stuðla að
jafnvægi milli framboðs og eft-
irspurnar.“
Þegar Landsvirkjun vísar til
vatnsbúskapar er þar helst verið að
horfa til vatnshæðar Þórisvatns sem
er forðabúr fyrir virkjanir fyrir-
tækisins á Þjórsár- og Tungnaár-
svæðinu. Sem stendur er vatnshæðin
5 metrum undir því sem að meðaltali
er og 10,5 metrum yfir hæsta gildi
sem sést hefur frá aldamótum.
Skerðanlega orkan hækkar
Sé rýnt í markað með skerðanlega
orku, sem sölufyrirtækin fyrrnefndu
þurfa mikið að sækja í, og fjar-
varmaveitur og fiskimjölsverk-
smiðjur stóla á þegar þeim er yf-
irleitt veittur aðgangur að orkunni,
má sjá að Landsvirkjun hefur hækk-
að verðið á svokölluðum mánaðar-
blokkum í hverjum mánuði um 46%
frá því í október. Sérfræðingur sem
Morgunblaðið ræddi við í gærkvöldi
segir að auk þess megi sjá enn meiri
hækkanir á mestu álagspunktum
verðskrárinnar sem nær til skamm-
tímakaupa. Einkum megi sjá gríð-
arlegar hækkanir á tímanum milli
18:00 og 19:00 á kvöldin þegar orku-
notkun heimilanna rís hvað hæst yfir
sólarhringinn.Í svari Landsvirkjunar
til blaðsins er ítrekað að hækkanir á
raforkuverði upp á síðkastið nái „að-
eins til nýrra samninga og er magnið
sem um ræðir aðeins lítill hluti af
heildinni. Þarfir viðskiptavina hvað
innkaup á raforku varðar eru mis-
jafnar og hefur áhrif á innkaupa-
mynstur þeirra.“ Bendir Lands-
virkjun á að mörg sölufyrirtækjanna
hafi gert samninga marga mánuði og
jafnvel ár fram í tímann þegar slaki
hafi verið á kerfinu og kjör á raforku
verið hagstæð. „Flestir samningar
Landsvirkjunar og viðskiptavina eru
þannig bundnir til lengri tíma.
Landsvirkjun áætlar að sölufyr-
irtækin hafi nú þegar gert samninga
við okkur fyrir yfir 75% af raforku-
kaupum sínum fyrir árið 2022.“
Sérfræðingur sem Morgunblaðið
ræddi við segir að staðan á mark-
aðnum sé þó sú um þessar mundir að
ekki sé hægt að gera skammtíma-
samninga við Landsvirkjun nema til
eins dags í senn. Slíkt hafi aldrei sést
áður og aðeins séu fáir mánuðir síðan
auðvelt var að festa verð og magn í
innkaupum til a.m.k. hálfs mánaðar.
ses@mbl.is
Verðið hækkað um helming á níutíu dögum
- Landsvirkjun hækkar verðið - Flutningskerfið fulllestað - Verðið taki mið af markaðsaðstæðum
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Ráðandi afl Landsvirkjun er langstærsti orkuframleiðandi á Íslandi.
Morgunblaðið leitaði viðbragða Orkustofnunar vegna
fréttar af bréfi því sem stofnunin sendi á þriðjudag á
raforkuframleiðendur. Þar var kallað eftir því að þeir
svöruðu því hvort mögulegt væri að afhenda meiri
orku en nú þegar hefur verið samið um afhendingu á
frá 1. febrúar og til 1. júní. Var svara óskað innan
tveggja sólarhringa.
Í viðbrögðum Höllu Hrundar Logadóttur orku-
málastjóra kom fram að frétt blaðsins væri misvísandi
þar sem bréfið hefði aðeins lotið að því hvort mæta
mætti orkuþörf fjarvarmaveitna sem til þessa hafa keypt skerðanlegt
rafmagn. „Í bréfinu er því ekki haldið fram að orkuskortur á Íslandi sé yf-
irvofandi,“ segir í svari orkumálastjóra. Þrátt fyrir það lýsir hún rekstr-
araðilum fjarvarmaveitna, sem tryggi kyndingu húsnæðis á svokölluðum
köldum svæðum sem „mjög mikilvægum notendum“. Þessir mikilvægu
notendur sjá fram á að fá enga raforku afhenta næstu fjóra mánuðina.
Í viðbrögðum orkumálastjóra er hvergi minnst á þá staðreynd að nú
þegar er búið að skerða að fullu skerðanlega orku til fiskimjölsverk-
smiðja sem að öllum líkindum munu af þeim sökum brenna 20 milljónum
lítra af olíu vegna ástandsins. Erfiðlega hefur gengið að fá svör frá orku-
fyrirtækjum landsins um hvort þau hafi svigrúm til að auka framleiðslu
sína eða sitji á umframorku sem afhenda megi frá og með 1. febrúar. HS
Orka svarar því þó til að svigrúm þar á bæ sé ekki til staðar og sérfræð-
ingar sem blaðið hefur rætt við segja að afar ólíklegt sé að fyrirtækin
lumi á orku sem skyndilega sé til skiptanna.
Fyrirtækin hafa lítið svigrúm
ORKUMÁLASTJÓRI SEGIR ORKUSKORT EKKI YFIRVOFANDI
Halla Hrund
Logadóttir