Morgunblaðið - 03.03.2022, Síða 70

70 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. MARS 2022
Vagnhöfði 7, 110 Reykjavík | Sími: 517 5000 | stalogstansar.is
stalogstansar.is
VARAHLUTIR Í
KERRUR
2012
2021
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
„Þetta er mér mjög mikilvæg hvatning, ekki
síst þar sem útgáfa verksins er aðeins hálfnuð
núna og ég því á miðri leið. Jafnframt er það
mikill heiður að hljóta þessa viðurkenningu,“
segir Aðalheiður Guðmundsdóttir, sem í gær
hlaut viðurkenningu Hagþenkis fyrir framúr-
skarandi rit á árinu 2021. Viðurkenninguna
fær hún fyrir fyrstu tvö bindin í verkinu Arfur
aldanna sem Háskólaútgáfan gaf út, en bindin
tvö nefnast Handan hindarfjalls og Norð-
vegur. Fær Aðalheiður 1.250.000 krónur að
launum. Viðurkenning Hagþenkis var að þessu
sinni afhent í 36. sinn, en hún hefur verið veitt
árlega síðan 1987. Viðurkenningin telst til virt-
ustu og veglegustu verðlauna sem fræðimönn-
um og höfundum kennslugagna geta hlotnast.
Öll fræðirit og prentuð námsgögn eða önnur
miðlun fræðilegs efnis til almennings sem
komu út á íslensku árið 2021 komu til greina
við veitingu viðurkenningarinnar óháð útgef-
anda eða tilnefningum.
Aðalheiður er prófessor í íslenskum bók-
menntum fyrri alda við Háskóla Íslands og var
áður dósent í þjóðfræði við sama skóla. Helstu
áherslur Aðalheiðar í kennslu og rannsóknum
eru norrænar miðaldabókmenntir, bók-
menntasaga, fornaldarsögur, þjóðkvæði og
rímur, danssaga og saga galdurs. Eftir Aðal-
heiði liggja bækur á borð við Úlfhams sögu frá
2001 og Strengleika frá 2006, auk þess sem
hún er einn af sex höfundum nýrrar bók-
menntasögu, Íslenskar bókmenntir: Saga og
samhengi, frá 2021. Hún hefur sent frá sér
fjölda fræðigreina um norrænar miðaldabók-
menntir og skáldskap síðari alda.
Metnaðarfull og heildstæð nálgun
Að vanda stóð viðurkenningarráð Hag-
þenkis að valinu á verðlaunabók ársins, en í því
sátu að þessu sinni Auðunn Arnórsson, Árni
Einarsson, Halldóra Kristinsdóttir, Súsanna
Margrét Gestsdóttir og Svanhildur Óskars-
dóttir. Í ávarpi sem Svanhildur flutti fyrir
hönd ráðsins við afhendinguna í gær rifjaði
hún upp að Aðalheiður hefði sinnt rannsóknum
á fornaldarsögum og skyldu efni í um aldar-
fjórðung og öðlast ómetanlega yfirsýn um sög-
urnar og fyrri rannsóknir á þeim. „Í ritinu
Arfur aldanna setur hún sér það metnaðarfulla
markmið að fjalla á heildstæðan hátt um upp-
runa fornaldasagna, efnivið, útbreiðslu og bók-
menntaleg einkenni. Þetta er ekkert smáræði,
því sögurnar draga langan slóða. Rætur þeirra
liggja í sameiginlegum germönskum sagnaarfi
sem rekja má aftur á þjóðflutningatímann í
Evrópu og landfræðilega verður að ferðast
bæði suður í álfu og langt í austurveg til þess
að ná utan um dreifingu og þróun sagnaminna
sem að endingu öðluðust framhaldslíf í íslensk-
um frásögnum.
Bækurnar tvær sem verðlaunaðar eru í dag,
Handan Hindarfjalls og Norðvegur, fjalla ein-
mitt um baksvið fornaldarsagnanna á megin-
landi Evrópu annars vegar og í Svíþjóð,
Noregi og Danmörku hins vegar. Í þeim opnar
Aðalheiður lesendum sýn á fjölbreytt og
heillandi samanburðarefni, allt frá króníkum á
latínu og germönskum hetjukvæðum til út-
skurðar, vefnaðar og myndsteina. Hún dregur
á ljósan hátt saman rannsóknir fyrri fræði-
manna (ritaðar á ýmsum tungumálum) um leið
og hún segir frá nýjum aðferðum til þess að
nálgast þennan arf, til dæmis þeim sem taka
mið af kenningum um minni eða um lifandi
flutning og áhrif áheyrenda á sköpun sögu-
efnis,“ sagði Svanhildur og minnti á að bindin
tvö væru einungis fyrri hluti verksins Arfur
aldanna. „Í þeim tveimur bindum sem óútkom-
in eru ætlar Aðalheiður að færa sig til Íslands
og fjalla um endursköpun þessa forna sagna-
efnis á Íslandi, um heimsmynd sagnanna og
bókmenntaleg einkenni,“ sagði Svanhildur og
tók fram að hvatning væri mikilvægur þáttur í
Viðurkenningu Hagþenkis. Sagði hún viður-
kenningarskjal ársins því bæði vera „verðlaun
fyrir afbragðsgóðar bækur tvær og brýningu
um að láta ekki deigan síga“.
Umfangið hefur bæði kosti og galla
Aðalheiður segir að frá því að hún byrjaði að
vinna að verkinu fyrir um tíu árum hafi hún í
raun samtímis unnið að öllum bindunum fjór-
um. „Þótt síðari bindin tvö séu þannig vel á veg
komin er líklega talsvert í útgáfu þeirra enn,
enda er rannsóknin bæði umfangsmikil og
tímafrek,“ segir Aðalheiður og rifjar upp að
vinnan hafi hafist þegar hún var rannsókna-
stöðustyrkþegi hjá Rannís og síðar í tíma-
bundinni rannsóknarstöðu Sigurðar Nordals
hjá Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum
fræðum. „Á þessum tíma lagði ég traustan
grunn að verkinu öllu, en eftir að ég hóf störf
sem háskólakennari minnkaði eðlilega mjög sá
tími sem ég hafði til að sinna rannsókninni. Ef
til vill má segja að miðað við tættan tíma
háskólakennarans sé verkefni á borð við þetta
allt of stórt,“ segir Aðalheiður og bendir á að
þótt gert sé ráð fyrir að háskólakennarar sinni
rannsóknarskyldu samhliða kennsluskyldu þá
geri kerfið ráð fyrir að háskólakennarar geri
grein fyrir rannsóknum sínum með reglu-
legum greinaskrifum og fyrirlestrahaldi bæði
hér- og erlendis.
„Rannsóknarskyldan okkar er mæld á
hverju ári og möguleikar okkar til að fá styrki
til rannsókna ræðst af því sem við erum að
birta á um þriggja ára tímabili, Þannig hentar
það ekki að vera með stór verkefni sem tekur
kannski tíu ár að vinna,“ segir Aðalheiður og
bendir á að fræðimenn þurfi ávallt að skoða
fyrir hvaða lesendahóp þeir séu að skrifa.
„Sem prófessor skrifa ég mikið í erlend rit-
rýnd fræðitímarit fyrir tiltölulega þröngan hóp
lesenda. Þegar kom að efninu í Arfur aldanna
fann ég fljótt að mig langaði til að ná til stærri
lesendahóps þar sem um er að ræða arfinn
okkar. Ég bind því miklar vonir við að Viður-
kenning Hagþenkis hjálpi til við að koma efn-
inu til fleiri lesenda.“
Aðalheiður bendir á að vegna tímans sem
viðamiklar rannsóknir geta tekið sé alltaf
ákveðin hætta á því að hugmyndir úreldist, að
aðrir fræðimenn verði fyrri til að rannsaka
afmörkuð viðfangsefni og birta niðurstöður
sínar, og að þungi verkefnisins beri rannsak-
andann jafnvel ofurliði. „Sumir gætu hreinlega
bugast yfir því að vera að skrifa svona um-
fangsmiklar bækur meðfram öllu öðru. Sökum
þessa er hvatning Hagþenkis núna á miðri leið
þeim mun mikilvægari,“ segir Aðalheiður og
bendir á að umfangið geti vissulega haft sína
kosti líka. „Því að afmarkaðir kaflar bókar-
innar hafa verið ræddir á ráðstefnum og í
nokkrum tilvikum hef ég samið upp úr þeim
ritrýndar greinar, þannig að þegar upp er
staðið hefur tiltekið efni verið ritrýnt á tvenns
konar vettvangi, sem afmarkað rannsóknar-
efni sem og í samhengi bókanna. Að auki hlýt-
ur verk sem er lengi í smíðum að halda áfram
að dýpka allan þann tíma sem það er í mótun,“
segir Aðalheiður að lokum.
Til lesenda „Ég bind miklar vonir við að Viðurkenning Hagþenkis hjálpi til við að koma efninu til
fleiri lesenda,“ segir Aðalheiður Guðmundsdóttir sem verðlaunuð er fyrir verkið Arfur aldanna.
Mikilvæg hvatning á miðri leið
- Aðalheiður Guðmundsdóttir hlýtur viðurkenningu Hagþenkis fyrir fyrstu tvö bindin í verkinu
Arfur aldanna - Aðalheiður opnar „lesendum sýn á fjölbreytt og heillandi samanburðarefni“
Endurkast er heiti sýningar með verkum
Camillu Reuter sem verður opnuð í Borgar-
bókasafninu Spönginni í dag, fimmtudag,
klukkan 17.
Í tilkynningu frá safninu segir að í olíu-
málverkum Camillu Reuter endurkastist
myndir af líkömum á striga á draumkenndan
hátt og er „áhorfendum boðið að njóta fagur-
fræðilegrar upplifunar lita, forms og samsetn-
ingar. Litir eru í fyrirrúmi, þeir tjá tilfinn-
ingar í gegnum líkamann, hreyfingar
endurkasta veruleikanum og grípa frum-
spekilegan kjarna líkamlegra vídda okkar.“
Camilla Reuter er af finnskum uppruna og
útskrifaðist frá myndlistardeild LHÍ árið
2017. Hún er sögð vinna tilfinningaleg verk út frá persónulegu lífi sínu
og notar gjarnan vini og fjölskyldu sem myndrænan innblástur fyrir
verkin.
Sýningin stendur til 31. mars og hana má skoða á afgreiðslutíma
safnsins.
Camilla Reuter sýnir málverk
Endurkast Hluti eins verka
Camillu Reuter á sýningunni
í bókasafninu í Spönginni.
Stjórn Menningarfélags Akureyrar hefur ráðið Evu
Hrund Einarsdóttur í starf framkvæmdastjóra. Menn-
ingarfélagið rekur Leikfélag Akureyrar, Sinfóníu-
hljómsveit Norðurlands, og Menningarhúsið Hof.
Eva Hrund er menntaður viðskiptafræðingur með
áherslu á fjármál og stjórnun og með MLM-nám í forystu
og stjórnun. Hún starfaði um tíu ára skeið sem fjármála-
og starfsmannastjóri hjá Lostæti ehf. og hefur setið í
bæjarstjórn Akureyrar frá árinu 2014.
Alls sóttu 16 manns um starfið. „Eva Hrund hefur
góða þekkingu á bæði rekstri og mannauðsmálum sem
mun sannarlega nýtast vel í spennandi og krefjandi
starfi framkvæmdarstjóra,“ segir Brynhildur Pétursdóttir, formaður
stjórnar Menningarfélagsins, í tilkynningu.
Eva Hrund tekur við starfinu af Þuríði Helgu Kristjánsdóttur sem sagði
starfi sínu lausu í janúar.
Eva Hrund stýrir Menningarfélaginu
Eva Hrund
Einarsdóttir