Morgunblaðið - 30.05.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 30. MAÍ 2022
Kubbur Margir hafa nýtt góða veðrið að undanförnu til útivistar, enda um að gera að nýta sólarstundirnar til hins ýtrasta. Parið Yrsa og Torfi lék sér í kubb á Klambratúni er ljósmyndari átti þar leið hjá.
Hákon Pálsson
Samræmd móttaka
flóttamanna með
vernd er efni frum-
varps félagsmálaráð-
herra sem hefur verið
til meðferðar á Al-
þingi nú í þrjá þing-
vetur. Það varð ekki
að lögum á síðasta
þingi vegna ítarlegra
athugasemda Mið-
flokksins varðandi
vanmetinn kostnað og illa ígrund-
aðar afleiðingar þess fyrir hag al-
mennings hér á landi. Nú hefur
ráðherra lagt það aftur fram og
ætlar því alla leið.
Markmið frumvarpsins er sagt
vera að „lögfesta verkefni vegna
samræmdrar móttöku flóttafólks“.
Svo óljóst orðalag er auðvitað
kostulegt þegar rýnt er í hvað
frumvarpinu er ætlað að gera í
raun. Ætlunin er nefnilega að allir
þeir hælisleitendur sem hljóta
vernd hér á landi eftir meðferð
sinnar umsóknar njóti þá sömu
réttinda og þjónustu og þeir sem
hingað koma sem svokallaðir
kvótaflóttamenn á vegum Flótta-
mannastofnunar Sameinuðu þjóð-
anna, eftir ítarlegt ferli.
Með þessu verður hælisleit-
endum veitt meiri þjónusta og rétt-
indi að fenginni vernd en er raunin
hjá löndunum í kringum okkur og
verður það óneitanlega til þess að
hingað verður eftirsóknarverðara
að koma og leita hælis. Það þýðir
gríðarlegan kostnaðarauka fyrir ís-
lenskt samfélag og hinn íslenska
skattgreiðanda sem er staðreynd
sem þarf í öllu falli að
horfast í augu við og
Alþingi ákveði hvort
ráðast skuli í. Sér-
staklega í ljósi þess að
við erum nú þegar í
mestu vandræðum
með að halda úti nú-
verandi hæliskerfi hér
á landi, án þessara
breytinga.
Í ljósi þessa vakti
kostnaðarmat frum-
varpsins sérstaka at-
hygli undirritaðs. Á
sama tíma og hundruð flótta-
manna koma hingað á eigin vegum
og öðlast vernd, sem er marg-
faldur sá fjöldi sem hingað kemur
á grundvelli kvótaflóttamannakerf-
isins, var kostnaður við frum-
varpið aðeins metinn 40,8 milljónir
króna á ári.
Þegar betur var að gáð kom í
ljós að þetta kostnaðarmat gekk
eingöngu út á að meta aukinn
starfsmannakostnað Fjölmenning-
arseturs og kaup á stólum, borð-
um og tölvum fyrir þá sem þar
verða ráðnir til starfa. Það er í
raun sérstakt rannsóknarefni að
fjármálaráðuneytið kvitti upp á
svo mikið vanmat á fjárhagslegum
áhrifum frumvarps eins og þessa.
Horft er algerlega fram hjá
beinum kostnaði sem þessar
breytingar munu valda og afleidd-
um áhrifum þess að hingað muni
leita mjög aukinn fjöldi hælisleit-
enda í betri þjónustu og aukin
réttindi – betri stöðu en víðast í
löndunum í kringum okkur.
Fjöldi umsókna um alþjóðlega
vernd er nú þegar úr öllu sam-
hengi hér á landi, samanborið við
það sem birtist í nágrannalöndum
okkar. Á síðasta ári bárust ís-
lenskum stjórnvöldum 23 umsókn-
ir á hverja 10.000 íbúa en þær
voru einungis ellefu í Svíþjóð,
fimm í Finnlandi, fjórar í Dan-
mörku og þrjár í Noregi, svo
dæmi séu tekin. Ráðherra dóms-
mála hefur reynt að stemma stigu
við þessu með breytingum á lögum
sem færa regluverk nær því sem
sjá má annars staðar á Norð-
urlöndunum en ekki haft erindi
sem erfiði vegna andstöðu sam-
starfsflokks í ríkisstjórn. Og nú á
að auka á vandann og kostnaðinn.
Þegar þetta frumvarp félags-
málaráðherra var aftur til umræðu
í þingsal fyrir nokkrum vikum var
það ekki fyrr en þingmenn Mið-
flokksins, undirritaður og formað-
ur flokksins, Sigmundur Davíð
Gunnlaugsson, höfðu flutt 52 ræð-
ur um málið að stjórnarflokkarnir
féllust á að málið færi til velferð-
arnefndar á milli annarrar og
þriðju umræðu, þar sem ætlunin
var að leiða fram svör við at-
hugasemdum og spurningum sem
fram höfðu komið í máli okkar
Miðflokksmanna.
Skemmst er frá því að segja að
spurningar voru sendar til félags-
málaráðherra og ráðuneytis hans
og reyndust svörin ekki til mikils
gagns. Ráðuneytið í umboði ráð-
herra komst að því að engu hefði
verið ábótavant í kostnaðarmati
þeirra sjálfra á fyrri stigum.
Í sex blaðsíðna svari ráðuneyt-
isins, við þremur tiltölulega ein-
földum spurningum, þar sem veru-
legur vilji virtist til að draga úr
skýrleika svarsins, kom þó eitt
sérstaklega áhugavert fram.
Frá árinu 2017 hefur sá háttur
verið hafður á í framkvæmd, og nú
á að skjóta lagastoð undir með
frumvarpinu, að einstaklingur sem
fær alþjóðlega vernd hér á landi
geti farið beint inn á örorkubætur,
þrátt fyrir skýr fyrirmæli laga um
almannatryggingar um að um-
sækjandi um örorku þurfi að hafa
búið á Íslandi í þrjú ár áður en
umsókn er lögð fram eða í sex
mánuði hafi starfsorka verið
óskert þegar búseta hófst hér á
landi. Þessi stefnubreyting var
tekin í úrskurði úrskurðarnefndar
velferðarmála 7. júní 2017 í máli
43/2017. Með þessu er tryggður
ríkari réttur til handa hælisleit-
endum með vernd og kvóta-
flóttamönnum úr almannatrygg-
ingakerfinu en gildir um Íslending
sem flytur heim eftir dvöl erlend-
is.
Þetta kallar auðvitað á að graf-
ist verði fyrir um hvaða greining
var unnin í ráðuneyti velferð-
armála þegar úrskurðurinn var
kveðinn upp. Skoða þarf hvort
þörfin fyrir lagabreytingu hafi
verið metin, hver kostnaðurinn
yrði og svo framvegis.
Svar ráðuneytisins ber með sér
að móttaka flóttamanna, bæði hæl-
isleitenda og kvótaflóttamanna,
hafi verið samræmd að þessu leyti
síðan 2017 – án fullnægjandi laga-
stoðar og án nokkurrar umræðu af
hálfu Alþingis. Með frumvarpinu
sem liggur nú fyrir þinginu á svo
að bæta við þessa samræmdu mót-
töku enn frekar hvað varðar þjón-
ustu og réttindi.
Allt ber þetta að sama brunni.
Innflytjendamálin eru í miklum
ólestri hjá ríkisstjórninni – kostn-
aðurinn við hælisleitendakerfið
bara eykst með hverjum deginum
og samt er leitað allra leiða til að
breyta lögum þannig að eftirsókn-
arverðara verði fyrir fólk að leita
hingað eftir hæli, umfram löndin í
kringum okkur. Innflytjendamálin
eru í raun á einhvers konar sjálf-
stýringu því ekki er hægt að ætla
fólki að hafa hugsað þetta til enda
og komast þá að sömu niðurstöðu
miðað við fyrirséðar afleiðingar
fyrir íslenskt samfélag.
Miðflokkurinn mun áfram
standa vörð um almannafé og
leggja sitt af mörkum til að
tryggja skilvirkt og mannúðlegt
hæliskerfi þar sem við reynum að
gera vel við þá sem við aðstoðum
en reynum ekki að færast of mikið
í fang þannig að ekkert fáist við
ráðið. Við munum halda þessum
sjónarmiðum og athugasemdum á
lofti í þingsal núna sem fyrr en
raunveruleikinn er að við megum
ekki við margnum og því er sam-
þykkt frumvarpsins yfirvofandi.
En það munar þó sannarlega um
Miðflokkinn, í þessu máli sem öðr-
um.
Eftir Bergþór
Ólason » Miðflokkurinn mun
áfram standa vörð
um almannafé og
leggja sitt af mörkum
til að tryggja skilvirkt
og mannúðlegt hælis-
kerfi.
Bergþór Ólason
Höfundur er þingmaður
Miðflokksins.
Málefni innflytjenda á sjálfstýringu