Morgunblaðið - 16.06.2022, Síða 34

34
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 16. JÚNÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Augu heims-
ins beinast
að vörn
Úkraínu gegn
ólöglegri innrás
Kremlverja og linnulausum
stríðsglæpum Rússlandshers,
sem birtast í gereyðing-
arstríði þó háð sé með hefð-
bundnum vopnum. Afleiðing-
arnar eru þó ekki aðeins þar,
eins og sjá má á efnahags-
blikum víða um heim, ekki
síst í Evrópu, þar sem menn
eru uggandi yfir ófriðnum við
bæjardyrnar austanmegin.
Það vekur því furðu að í
hinu horni Evrópu sé við að
bresta á annað stríð, öllu frið-
samlegra að vísu, þar sem
Evrópusambandið (ESB)
herjar á Bretland og hótar
öllu illu.
Tilefnið er sú ákvörðun
breskra stjórnvalda að breyta
sérstökum ákvæðum um
Norður-Írland, sem fallist var
á við Brexit, úrgöngu Bret-
lands úr ESB, en sambandið
segir að brjóti í bága við al-
þjóðarétt og býr sig undir við-
skiptastríð, sem Evrópa mun
ekki tapa minna á en Bretar.
Er tillaga Breta þó hófleg,
þegar að er gáð. Gera á
„græna braut“ fyrir vöru-
flutninga frá Bretlandi til N-
Írlands, sem ekki lúti tolleft-
irliti, enda fari varan ekki úr
landi; að fyrirtæki á Norður-
Írlandi, sem ekki stunda út-
flutning, geti valið milli
bresks og evrópsks reglu-
verks; að bresk stjórnvöld
endurheimti rétt sinn til að
ákvarða skattheimtu á N-
Írlandi. Og loks, að ágrein-
ingur um samninginn verði
útkljáður í sjálfstæðum
gerðardómi, en ekki fyrir
Evrópudómstólnum eins og
nú, en fyrir vikið er ESB bæði
málsaðili og í dómarasæti.
Það er erfitt að sjá hvernig
nokkur þessara tillagna ætti
að valda ESB vanda eða
skaða hagsmuni þess eða Ír-
lands. Það er í raun aðeins úr-
skurðarvaldið um ágreining,
sem skiljanlegt er að það vilji
ekki missa, en við það gæti
ekkert ríki unað til lengdar.
Jafnvel þó svo menn tryðu
þeim fáfengilegu röksemdum
ESB, að gervallur innri mark-
aðurinn riði til falls, rati ein
bresk pulsa yfir landamærin
til Írlands og þar með ESB,
þá er ekkert í tillögunum sem
gerir það líklegra en raunin
er fyrir. Bretar gæta áfram
ytri landamæra ESB – ekki
ósvipað og Íslendingar gera
með þátttöku í EES og
Schengen – en frjáls för pulsa
og annarrar vöru innan Bret-
lands verður tryggð á ný.
Spurningin er
því ekki hvers
vegna Bretar vilji
endurheimta yfir-
ráð sín og landa-
mæraleysi innan hins samein-
aða konungdæmis, heldur
hvers vegna í ósköpunum þeir
létu þau af hendi.
Svarið liggur í hinum hat-
römmu deilum um aðildina í
Bretlandi á sínum tíma, þar
sem þingið var í uppnámi, svo
hin veiklaða Theresa May,
þáverandi forsætisráðherra,
lét undan. Brusselvaldið gekk
á lagið og setti svo stranga
afarkosti að þá þegar var tal-
að um að samningurinn bæri
eigin dauða í sér. Einmitt
þess vegna vann Boris John-
son sinn glæsta og ótvíræða
kosningasigur árið 2019.
Í þessari umræðu er því oft
haldið fram, að landamæri
milli Írlands og Norður-
Írlands geti kollvarpað frið-
arsamkomulaginu á eyjunni
grænu. En þá er eins og menn
gleymi því að Bretar vildu
engin landamæri þar, heldur
var það síðbúin krafa ESB til
varnar innri markaðnum.
Ábyrgðin hvílir á skriffinn-
unum í Brussel.
Það er með ólíkindum að
ESB vilji láta sverfa til stáls
um þetta nú, þegar það er
með raunverulegt stríð við
suðausturjaðar sinn, þegar
orkukreppa sverfur að, verð-
bólga geisar, efnahags-
samdráttur blasir við, við-
skipti dvína og ný evrukreppa
vofir yfir meginlandinu.
Enn frekar þegar horft er
til þess hvernig ESB tvístígur
í afstöðu sinni til innrásar-
innar í Úkraínu, en Bretar
draga ekki af sér í stuðningi
við varnir hennar. Í því ljósi
er skammarlegt þegar Emm-
anuel Macron Frakklands-
forseti tekur mun harðari af-
stöðu gagnvart Bretlandi en
Rússlandi, en velflestir leið-
togar ESB aðrir láta eins og
þeir taki ekki eftir því.
Bretar hafa verið góðir
grannar meginlandsþjóða
Evrópu um langa hríð, eru
eitt helsta viðskiptaveldi álf-
unnar og hafa ekki talið eftir
sér að berjast gegn einræðis-
og ofríkisöflum til þess að
tryggja frið, frelsi og velsæld
á meginlandinu og goldið fyr-
ir dýru verði. Ófriðurinn og
óstöðugleikinn í álfunni er al-
veg nægur fyrir þótt ESB
leiti ekki uppi nýjar illsakir
að troða við trygga banda-
menn sína, engum til gagns
og öllum tjóns, að því er virð-
ist aðeins í hefndarskyni fyrir
að Bretar skyldu dirfast að
yfirgefa Evrópusambandið.
Viðskiptastríð ESB
yrði öllum til tjóns.}Vesturvígstöðvarnar
S
vo ég svari þessari spurningu eins
og hinn versti pólitíkus, þá er svar-
ið bæði já og nei. Það er nefnilega
val. Á meðan núverandi meirihluti
velur að haga pólitíkinni eins og
þau gera þá þarf þingið að vera svona. Það er
hins vegar hægt að velja að hafa pólitíkina
öðruvísi og þar af leiðandi yrði pólitíkin öðru-
vísi. En hvað er það sem gerir pólitíkina eins
og hún er?
Það mikilvægasta sem fólk þarf að skilja er
meirihlutapólitíkin. Það er annað en lýðræðis-
legur meirihluti. Í meirihlutapólitík tekur
meirihluti þingmanna í nokkrum flokkum sig
saman og myndar meirihlutastjórn – sem for-
menn flokkanna stjórna. Þessi meirihluta-
stjórn tekur þannig allt vald í öllum krókum
og kimum. Skipunin er að allt sem meirihlut-
inn ákveður skal samþykkt og öllu sem minnihlutinn
leggur til skal hafnað. Undantekningar á þessu eru
sjaldgæfari en hvítir hrafnar.
Tökum sem dæmi afgreiðslu á rammaáætlun í gær.
Forsætisráðherra segir að þetta sé rammaáætlun sem
enginn er ánægður með – og vísar þannig óbeint í að
samningar sem enginn er ánægður með séu einhvern
veginn góðir samningar. En þetta er val forsætisráð-
herra, sérstakt val um að kjósa á móti náttúruvernd. Að
öllum líkindum, ef þingmenn VG hefðu kosið með nátt-
úruvernd, þá hefði niðurstaðan orðið öðruvísi. Þau hefðu
verið ánægð með niðurstöðuna en einhverjir aðrir
óánægðir – í staðinn fyrir að allir séu
óánægðir.
Þannig fæst einhvern veginn niðurstaða
sem er í raun gegn vilja meirihluta þing-
manna – gegn lýðræðislegri sannfæringu
þeirra – vegna þess hvernig ríkisstjórnar-
flokkarnir velja að stunda pólitík. Þannig er
meirihlutapólitík öðruvísi en lýðræðislegur
meirihluti. Það er lykilatriði að skilja þetta ef
maður vill skilja hvernig þingið virkar.
Inn í þetta blandast svo hið klassíska „mál-
þóf“. Það er nefnilega það eina sem meiri-
hlutinn stjórnar ekki 100% – en það er ræðu-
stóll Alþingis. Meirihlutinn tekur sér öll völd
og hlustar ekki á neinn nema þá hagsmuna-
aðila sem þau vilja eða verða að hlusta á. Þá
er eina leið minnihlutans til þess að ná í gegn-
um pólitík meirihlutans að stunda samninga-
viðræður í ræðustól Alþingis. Stundum er það auðvitað
eiginlegt málþóf (þriðji orkupakkinn) en yfirleitt er það
nauðsyn af því að meirihlutinn er ekki að hlusta. Utan
frá er stundum erfitt að sjá hvort er í gangi, málþóf eða
samningaviðræður, en út á við keppast meirihlutaflokk-
arnir auðvitað við að kalla allt málþóf af því að það hent-
ar þeim. Þau tóku sér valdið til þess að velja hvernig póli-
tíkin virkar. Þau hafa val að haga sér öðruvísi, ekki láta
blekkjast.
Björn Leví
Gunnarsson
Pistill
Þarf þingið að vera svona?
Höfundur er þingmaður Pírata.
bjornlevi@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
R
íkisstjórnin hyggst endur-
skoða lögin um verndar-
og orkunýtingaráætlun.
Ekki hefur komið fram
hvort reynt verður að lappa upp á
rammaáætlunarfyrirkomulagið eða
hvort því verður lagt og hvað eigi þá
að koma í staðinn. Væntanlega mun
umhverfisráðherra nú ganga í þetta
verkefni, eftir að þingið hefur loksins
afgreitt frá sér þriðja áfanga ramma-
áætlunar eftir margra ára þóf sem í
raun hefur sett vinnu við ramma-
áætlun í uppnám.
Í stefnuyfirlýsingu núverandi
ríkisstjórnar segir að lög um vernd-
ar- og orkunýtingaráætlun verði end-
urskoðuð frá grunni. Markmiðið
verði að tryggja nýtingu orkuauð-
linda með hagkvæmum og sjálf-
bærum hætti. Í þessu felst frekar lítil
leiðbeining um það hvernig ætlunin
er að standa að því í framtíðinni að
afla þeirrar miklu grænu orku sem
nauðsynleg er til að hægt verði að
ráðast í full orkuskipti og tryggja
orkuöryggi til framtíðar. Og hvernig
tryggja eigi hagsmuni náttúrunnar í
því efni.
Rammaáætlun var hugsuð til að
koma á jafnvægi á milli orkunýtingar
og náttúruverndar. Hafa vinnu-
brögðin sætt gagnrýni úr öllum átt-
um og miðað við hversu lengi ramma-
áætlun 3 var óafgreidd virðist
rammaáætlun ekki færa stjórn-
málamönnum nægilega góð verkfæri
til að taka ákvarðanir.
Færri orkukostir?
Meirihluti umhverfis- og sam-
göngunefndar telur að töf á af-
greiðslu málsins megi að hluta rekja
til fjölda orkukosta sem lagðir eru til
í einni tillögu og sumir afar umdeild-
ir. Telur nefndin vert að skoða hvort
fyrirkomulag með færri kostum
myndi gera ferli rammaáætlunar
skilvirkara og fljótlegra. Undir þessi
sjónarmið hafa Katrín Jakobsdóttir
forsætisráðherra og Guðlaugur Þór
Þórðarson umhverfisráðherra tekið.
Nefndin telur að rammaáætlun
sé mikilvægt stjórntæki, eitt af
mörgum sem varða vernd svæða og
orkunýtingu, sem vert sé að halda í,
efla og styrkja frekar. Telur nefndin
að í ljósi reynslunnar sé mikilvægt að
ráðast í endurskoðun laganna án taf-
ar. Við þá endurskoðun skipti höfuð-
máli að skapa traust á því ferli sem
rammaáætlun er, útrýma tortryggni
og auka sátt um einstaka virkjunar-
kosti og forsendur fyrir því að ráðist
er í nýtingu þeirra eða vernd. Enn
fremur sé mikilvægt að endurskoðað
ferli stuðli að markmiðum um orku-
öryggi, orkusjálfstæði og sjálfbærni í
takti við orkustefnu Íslands.
Meirihlutinn bendir aðeins á ör-
fá atriði sem þurfi að huga að við end-
urskoðun laganna. Meðal annars
álitamál varðandi afmörkun land-
svæða sem falla í verndarflokk og að
skýra þurfi lagaumhverfi vindorku.
Nefndin virðist ganga út frá því
að reynt verði að gera lagfæringar á
núverandi lögum, en ekki að tekið
verði upp nýtt kerfi og þá hvernig.
Páll Erland, framkvæmdastjóri
Samorku, bendir á að tíminn sem það
tekur að afgreiða rammaáætlun,
flækjustigið og óvissan sem fyrir-
komulagið skapi fyrir orkuframboð í
landinu sé helsti ókostur fyrirkomu-
lagsins. Orkuöryggi byggist á því að
hægt sé að horfa fram í tímann og
geta svarað þörf fyrir aukna orku eft-
ir því sem hún myndast.
Því má bæta við að ríkisstjórnin
er með háleit markmið í loftslags-
málum og ljóst að þau nást ekki án
stóraukinnar orkuöflunar. Spurn-
ingin er hvort núverandi kerfi, þótt
lagfært verði, styðji við þau mark-
mið.
Endurskoðuð ramma-
áætlun – eða hvað?
Morgunblaðið/Eggert
Svartsengi Möguleikar eru á verulegri orkuöflun í gufuafli, til viðbótar
því sem fyrir er, bæði með stækkun stöðva og virkjana á nýjum svæðum.
Tillögur meirihluta umhverfis-
og samgöngunefndar um breyt-
ingar á rammaáætlun 3 voru
samþykktar með 33 atkvæðum
gegn 13 við atkvæðagreiðslu á
Alþingi í gærmorgun. Áður
höfðu tillögur stjórnarandstöð-
unnar um öðruvísi breytingar
verið felldar. Þingmenn stjórn-
arflokkanna, fyrir utan Bjarna
Jónsson, samþykktu tillöguna
en þingmenn Pírata og Sam-
fylkingar voru á móti ásamt
nefndum Bjarna.
Eftir breytingarnar bætast
aðeins tveir orkukostir í vatns-
afli við orkunýtingarflokk, það
eru Austurgilsvirkjun og virkj-
anir á veituleið Blöndu. Fyrir
voru Hvammsvirkjun og Hval-
árvirkjun. Austurengjar, Hvera-
hlíð 2 og Þverárdalur bætast í
orkunýtingarflokk í jarðvarma
en þar eru fyrir nokkrir kostir.
Loks bætist Búrfellslundur í
vindorkuflokkinn en þar er
Blöndulundur fyrir. Töluverð
svæði færast í verndarflokk.
Rammaáætl-
un 3 tilbúin
ALÞINGI