Morgunblaðið - 21.06.2022, Qupperneq 15

15
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 21. JÚNÍ 2022
Speglun Seglskútur af ýmsum gerðum eru í skjóli í smábátahöfninni við Hörpu tónlistarhús. Hér speglast þær skemmtilega í glerhjúpi hússins, eins og Eggert ljósmyndari kom auga á.
Eggert Jóhannesson
Nýverið var kynnt
nýtt fasteignamat fyr-
ir árið 2023, sem
hækkar heildarmat
fasteigna á Íslandi um
tæp tuttugu prósent
milli ára. Þetta er um-
talsvert meiri hækkun
en tilkynnt var fyrir
ári, þegar fasteigna-
mat hækkaði um 7,4%
á landinu öllu.
Hækkanir á fasteignamati leiða
óhjákvæmilega til skattahækkana á
heimili og fyrirtæki. Ef álagningar-
prósentum verður ekki breytt
munu fasteignaeigendur nú fyrir-
sjáanlega verða fyrir skattahækk-
unum sem nema milljörðum árlega,
umfram það sem áður var áætlað.
Eina skynsamlega viðbragð sveitar-
félags við hækkuninni er samsvar-
andi lækkun skattpró-
sentu – enda kostar
það borgina ekki
meira að þjónusta fast-
eignaeigendur þótt
fasteignamat hafi
hækkað.
Skattahækkun á
heimilin
Meðalfasteignamat í
Reykjavík er 53,5
milljónir en verður
með hækkuninni 64,7
milljónir árið 2023,
sem er rúmlega ellefu milljóna
króna hækkun. Að jafnaði munu því
fasteignaskattar á meðalíbúð í
Reykjavík hækka um rúmlega 20
þúsund krónur árlega, ef
álagningarhlutföllin haldast
óbreytt. Þetta kemur fram í út-
reikningum hagfræðideildar Hús-
næðis- og mannvirkjastofnunar.
Hækkandi fasteignamat íbúðar-
húsnæðis er óhjákvæmileg afleiðing
hækkandi húsnæðisverðs í borginni.
Lóðaskortur undanliðinna ára og
hæg húsnæðisuppbygging hafa
sannarlega verið meðal megin-
ástæðna þess að fasteignaverð hef-
ur farið hækkandi. Það er óvið-
unandi að stórfelldar hækkanir á
húsnæðisverði skuli sjálfkrafa leiða
til samsvarandi skattahækkana.
Skattgreiðendur eiga ekki að þurfa
að sætta sig við aukna skattbyrði,
án þess að neinar þær breytingar
hafi orðið á högum þeirra sem rétt-
lætt geta slíka skattahækkun, svo
sem frekari eignakaup eða hækk-
andi tekjur.
Skattahækkun á atvinnulíf
Samkvæmt nýbirtu fasteignamati
er hækkun mats atvinnuhúsnæðis
10,2% á landinu öllu. Án breytinga
á álagningarprósentunni þýðir
þetta samsvarandi skattahækkun á
atvinnulíf, án þess að hækkuninni
fylgi aukin þjónusta til fyrirtækj-
anna í borginni.
Í nýlegu erindi Félags atvinnu-
rekenda til sveitarstjórna segir að
ef ekki verði gerðar breytingar á
skattprósentunni fyrir næsta ár
muni tæpir þrír milljarðar bætast
við skattbyrði atvinnulífsins árlega.
Jafnframt sagði að hækkun álagðra
fasteignaskatta frá árinu 2014 til
ársins 2022 myndi nema um 87%.
Fyrirtæki þyrftu að leita allra leiða
til að velta ekki hækkunum út í
verðlag, nú þegar jafnframt eru
gríðarlegar hækkanir á aðföngum,
verðbólgan sú hæsta um árabil og
kjaraviðræður fram undan. Þriggja
milljarða skattahækkun sveitar-
félaganna væri ekki það sem at-
vinnulífið þyrfti á að halda við þess-
ar aðstæður.
Tryggjum sanngjarna
skattheimtu
Á borgarstjórnarfundi í dag mun
Sjálfstæðisflokkurinn leggja til
lækkun fasteignaskatta á atvinnu-
húsnæði og íbúðarhúsnæði um
næstu áramót. Með lækkuninni
verði brugðist við þeirri gríðarlegu
hækkun fasteignamats sem kynnt
var á dögunum. Sjálfstæðisflokk-
urinn stendur nefnilega með fólkinu
í borginni þegar kreppir að. Við
viljum draga úr álögum á fólk og
fyrirtæki – og tryggja sanngjarna
skattheimtu í Reykjavík.
Eftir Hildi
Björnsdóttur »Eina skynsamlega
viðbragð sveitar-
félags við hækkuninni
er samsvarandi lækkun
skattprósentu.
Hildur Björnsdóttir
Höfundur er oddviti
Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Lækkum fasteignaskatta í Reykjavík
Kreppur eru hverju
hagkerfi kærkomnar.
Þær eru hreinsandi og
hagkerfið kemur
sterkara út úr þeim en
áður en þær bönkuðu á
dyr samfélagsins. Þær
eru nefnilega sjúk-
dómseinkenni sem
lækna þarf, ekki deyfa.
Þótt iðulega hafi verið
vitað um tilvist mein-
semdarinnar þá var sú
tilhneiging sterk að halda henni í
skefjum með deyfilyfjum. En deyf-
ingin hefur sinn tíma og verður
gagnslaus. Þá kemur krísan. Hún er
því nauðsynleg og kærkomin því hún
veitir viðspyrnu til lækninga. Verði
læknisaðgerðum ekki beitt munu
þær endurtaka sig og þurfa sífellt
sterkari deyfilyf. Þegar íslenskur
sjávarútvegur lenti í mikilli kreppu
um miðjan níunda áratug liðinnar
aldar var ekki gripið til aukinna rík-
isstyrkja eða nýrrar gengisfellingar,
heldur tekið á skipulagsvanda hans
og smíðað utan um starfsemi hans
nýtt stjórnkerfi, sem
fleytti honum áfram
gegnum mismunandi
sjóalög erlend sem inn-
lend. Þótt deilt sé um
aðgangseyrinn að nýt-
ingarrétti útgerðanna,
þá hefur kerfið sem
slíkt sannað gildi sitt.
Iðnaðinum var hrint út
í djúpu laugina með
inngöngu í EFTA.
Kreppur gera lítinn
greinarmun á uppruna
krísunnar. Við höfum
vanið okkur á að telja þær koma ut-
an frá. Það eru svokölluð innflutt
vandamál. Núverandi krísa hjá
sauðfjárbændum er sögð vera þaðan
komin. Í reynd var hún til staðar
fyrir áratugum þegar byrjað var að
niðurgreiða útflutning lambakjöts.
Hagsjúk atvinnugrein
Landbúnaðurinn hefur verið
hagsjúkur til lengri tíma. Afurðir
hans eru neytendum dýrar og fram-
leiðsla einkum lambakjöts langt um-
fram innlenda neyslu, en það hlýtur
að vera megintilgangur búvörufram-
leiðslunnar að sinna innanlands-
markaði. Annað eru hættulegir
draumórar og blekking. Þegar mikil
kreppa herjaði á íslenskan sjávar-
útveg við upphaf níunda áratugar
liðinnar aldar, sem rekja mátti til of
mikillar sóknar, var gripið til upp-
stokkunar á starfsumhverfi grein-
arinnar. Seinna var reynt að máta
sambærilegar lausnir á landbún-
aðinn. Forystumenn bænda þorðu
þó ekki að horfast í augu við afleið-
ingar þess að draga framleiðslu
lambakjöts verulega saman. Það
hefði fækkað sauðfjárbændum eins
og aflamarkakerfið fækkaði veru-
lega sjósækjendum og lagði miklar
þrautir á fjölmörg sjávarpláss. En
sjávarútvegurinn kom sterkari út úr
aðgerðinni, samkeppnishæfari og
haffær til framtíðar. Bændaforystan
átti of þægilegan aðgang að pólitíska
valdakerfinu og lét stöðva að mestu
leyti helstu ráðstafanirnar. Bölvun
bændastéttarinnar voru leiðitamir
og afturhaldssamir stjórnmálamenn,
sem þorðu ekki að leita á brattann
en opnuðu ríkiskassann í stað þess
að breyta starfsumhverfinu. Engar
umbætur. Tilraunin var stöðvuð.
Loftslagsváin og
úrelt dreifbýlisrök
Af fyrstu viðbrögðum pólitískra
ráðamanna nú virðist allt eiga að
fara í sama gamla farið, kreppan
verði ekki nýtt til að tryggja sauð-
fjárrækt farsæla framtíð, heldur
verði neytendur og ríkiskassinn
látnir borga fyrir áframhaldandi
óbreytta sóun. Enn er úreltum dreif-
býlisrökum ýtt úr vör. Þau rök hafa
aldrei verið sérlega sterk nema sem
áróðursbeita, því atvinnugrein sem
um langan aldur hefur búið við þær
aðstæður að vera rekin með miklum
viðvarandi halla er hvorki aflögufær
til að styrkja aðra né hefur aðdrátt-
arafl til að laða ungt fólk til búsetu á
svæðið. Nú bætast ný rök við sem
ýta ættu undir sinnaskipti. Lofts-
lagsváin bankar á alla skjái og lemur
utan fjárhúsin. Kjötframleiðsla skil-
ur eftir sig þung kolefnisspor, sem
draga verður úr. Þar duga engir
átakssprettir í skógrækt, þótt góðir
séu, því líða munu áratugir áður en
sú gróðursetning fer að skila
árangri. Tíminn sem mannkynið hef-
ur til að geta haft áhrif á þá háska-
legu þróun er að renna út. Ætlar rík-
ið að halda áfram fullu framleiðslu-
magni þrátt fyrir djúpt kolefnisspor
og minnkandi neyslu? Nýtum tæki-
færið nú. Veitum sauðfjárbændum
sem bregða þurfa búi styrki til að
hætta en enga til að halda offram-
leiðslu áfram. Gefum þeim tækifæri
til að græða upp, rækta skóg eða
koma á fót ferðamennsku um
óbyggðir. Tækifærin til jákvæðrar
byggðastefnu eru mýmörg. Óbreytt
áframhald með meiri offramleiðslu
og dýrara kjöti ásamt þyngri kolefn-
issporum gerir það ekki.
Eftir Þröst Ólafsson » Veitum sauðfjár-
bændum styrki til að
hætta en enga til of-
framleiðslu. Gefum
þeim tækifæri til að
græða upp, rækta skóg
eða koma á fót ferða-
mennsku.
Þröstur Ólafsson
Höfundur er hagfræðingur.
Nýtum dýrmæta kreppuna