Fréttablaðið - 20.08.2022, Blaðsíða 16

n Gunnar
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Jón Þórisson RITSTJÓRI: Sigmundur Ernir Rúnarsson ser@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@
frettabladid.is , Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is . Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni.
Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is
VEFSTJÓRI: Einar Þór Sigurðsson einarthor@frettabladid.is, MARKAÐURINN: Guðmundur Gunnarsson ggunnars@frettabladid.is, HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Þorvaldur S. Helgason
tsh@frettabladid.is ÍÞRÓTTIR: Hörður Snævar Jónsson hoddi@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
Sif
Sigmarsdóttir
n Mín skoðun
Það eru
engin
góð lán á
Íslandi. Svo
hefur verið
sagt. Og
það er satt.
Athygli
vekur að
þeir sem
mæla
harðast
gegn kjara-
bótum eru
þeir sem
hæst hafa
launin.
Sigmundur Ernir
Rúnarsson
ser
@frettabladid.is
Horniman safnið í Lundúnum var opnað
árið 1901 og var fjármagnað með hagnaði af
ópíumverslun, þrælahaldi og ódýru vinnu-
afli. Á dögunum hlaut safnið ein virtustu
safnaverðlaun Bretlands. Verðlaunin hlaut
safnið fyrir uppgjör við fortíð sína í kjölfar
„Black lives matter“ byltingarinnar. Í stað
þess að fela fortíðina leitaðist safnið við að
taka á henni af „heiðarleika og nákvæmni“ í
sýningasal sínum.
Skyndilegar viðhorfsbreytingar valda usla
víðar í sýningasölum. Listasafni í borginni
Wolfsburg í Þýskalandi var nýverið gert
að fjarlægja verk eftir breska stjörnulista-
manninn Damien Hirst. Innsetningarverkið
„Hundrað ár“ er glerbúr þar sem flugur
klekjast út í öðrum enda þess en eru drepnar
með raflosti í hinum endanum. Sambærileg
verk eftir Hirst hafa notið gríðarlegra vin-
sælda í söfnum um heim allan síðustu þrjátíu
ár. Dýralæknisembættið í Wolfsburg kvað
hins vegar á um að flugur falli undir þýsk lög
sem banna að dýr séu drepin að ástæðulausu.
Baksýnisspegill samtímans
Næstkomandi þriðjudag er alþjóðlegur minn-
ingardagur um afnám þrælahalds. Audrey
Azoulay, forseti Menningarmálastofnunar
Sameinuðu þjóðanna sem stendur að deg-
inum, segir tímabært að útrýma hvers konar
þrælkun og hún óski þess að „frelsishetjur
fortíðar verði komandi kynslóðum innblástur
við að byggja upp réttlátt samfélag.“
Flónska fortíðar er augljós í baksýnis-
spegli samtímans. Þrælahald virðist okkur
í dag hrein fásinna. Þau sem lifðu á tímum
þrælahalds lumuðu þó á rökum sem mæltu
sannfærandi gegn afnámi þess. Sagt var að
afnám þrælahalds legði hagkerfið á hliðina;
bómullariðnaðurinn hryndi, tóbaksakrar
sölnuðu, hrísgrjónarækt stæði ekki undir
sér. Þrælanna sjálfra biði atvinnuleysi, skert
lífskjör og ringulreið á vinnumarkaði. Síðast
en ekki síst töldu margir þrælahald nátt-
úrulegt fyrirkomulag; ekki allir menn gætu
verið jafnir og rangt væri að krukka í lögmál
náttúrunnar.
Kjarasamningar hér á landi verða lausir í
haust. Háværar raddir mæla gegn hækkunum
meira að segja lægstu launa. Sagt er að ef laun
hækki fari hagkerfið á hliðina, fyrirtæki loki,
lífskjör skerðist og við taki ringulreið á vinnu-
markaði. Bjarni Benediktsson fjármálaráð-
herra sagði að við þyrftum „að undirgangast
viðurkennd lögmál hagfræðinnar“; þetta
væru „almenn sannindi og menn ættu ekki
þurfa að rífast um þetta.“
Á Horniman safninu í London má berja
augum skrýtna samsetningu muna; gömul
hljóðfæri, fiskabúr og uppstoppaðan rostung.
Allir voru þeir keyptir fyrir auð sem varð til
fyrir tilstilli flónsku fortíðar við vinnu fólks
sem fékk lítið eða ekkert greitt fyrir erfiði sitt.
En viðhorf breytast. Meira að segja flugur
öðlast tilvistarrétt.
Álagningarskrá ríkisskattstjóra var
lögð fram í vikunni. Athygli vekur að þeir
sem mæla harðast gegn kjarabótum eru
þeir sem hæst hafa launin. Sem dæmi má
nefna að Halldór Benjamín Þorbergsson,
framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins,
fær greiddar tæpar fjórar milljónir króna í
mánaðarlaun. Halldór Benjamín sagði nýlega
að ekki þýddi að fara í miklar launahækkanir
þegar verðbólga riði röftum og hvatti til að
vinnumarkaðurinn stigi „eitt skref aftur á
bak.“
Samtíminn hverju sinni telur sig alvitran.
En einn góðan veðurdag verðum við líka flón
fortíðar.
Fjármálaráðherra landsins virðist telja
hagfræði náttúrlögmál í anda þyngdaraflsins,
ofurafl sem við þurfum einfaldlega að lúta.
En ef svo væri gerðist ekki þörf fyrir ráðu-
neyti hans – ekki frekar en ráðuneyti þyngd-
araflsins. Hagstjórn byggist á ákvörðunum.
Samfélag þar sem sumir þéna á mánuði það
sem aðrir þéna á ári er ekki náttúrulögmál.
Þrælahald er ekki náttúrulögmál. Það er
ákvörðun. n
Rök með þrælahaldi
Peningar eru óheyrilega dýrir
á Íslandi, en kostnaður lands-
manna af þeim völdum er
langtum meiri en nágrannar
okkar í Evrópu eiga að venjast
– og gildir einu hvort talað er um evru,
pund, franka eða skandinavískar krónur.
Þessu eiga Íslendingar að venjast. Þeir
borga miklu meira fyrir peninga en aðrar
þjóðir sætta sig við. Og svona hefur þetta
verið svo lengi á landinu við ysta haf að
eyjarskeggjarnir eru farnir að venjast
þessu. Þeir kippa sér ekki lengur upp við
það að greiða þrefalt eða fjórfalt meira
fyrir húseignir sínar en í löndunum í
kring. Þeim virðist slétt sama þótt þeim
dugi ekki ævin til að greiða niður lánin af
meðalstórri íbúð, en viðkvæðið hefur á
stundum verið svo að það sé eftirlifendum
hollt að taka yfir höfuðstól lánanna,
fremur en að börnin fái uppgreidda íbúð-
ina í hendurnar.
Það eru engin góð lán á Íslandi. Svo
hefur verið sagt. Og það er satt. Lengi vel
var ekki hægt að taka lán á Íslandi án þess
að bankarnir krefðust tryggingar á verði
þess, umfram vextina. Og bankarnir eru
ekki vitlausir. Þeir vita – og hafa alltaf gert
– að þeir höndla með svo veikan gjald-
miðil, að vextirnir, jafnvel þótt þeir séu
háir, duga ekki til að dekka kostnaðinn af
krónunni.
Og akkúrat þess vegna eru engin góð
lán til á Íslandi. Meira að segja eru þau
vond þá sjaldan það gerist að stýrivextir
Seðlabanka Íslands eru einhvers staðar í
námunda við lága vexti á meginlandi Evr-
ópu. Því fyrirsjáanleikinn er enginn. Það
getur ekki nokkur einasta manneskja sem
tekur húnsæðislán á Íslandi – og vel að
merkja, húsnæði er partur af mannrétt-
indum – reiknað það út hvað hún mun á
endanum greiða fyrir lánið. Það eru meiri
líkindi til þess að hún viti hvernig veðrið
verður út árið en að hún fái nokkurn botn
í það hvað peningarnir sem hún fær að
láni, kosta fyrir rest.
Útlendingar skilja þetta ekki. Spurning
þeirra er jafn stór og augun sem þeir reka
upp þegar reynt er að útskýra fyrir þeim
íslenskt lánaumhverfi. Vitiði virkilega
ekki hvað þið eruð að borga fyrir lánin
ykkar? Og svarið er nei. Það hefur alltaf
verið nei. Og það mun alltaf verða nei,
á meðan landsmenn láta þetta yfir sig
ganga. n
Svarið er nei
UNDIR YFIRBORÐIÐ
MÁNUDAGA KL. 19.30
OG AFTUR KL. 21.30
SKOÐUN FRÉTTABLAÐIÐ 20. ágúst 2022 LAUGARDAGUR