Morgunblaðið - 21.12.2022, Blaðsíða 32

MENNING32
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 21. DESEMBER 2022
Skeifunni 3h ll Sími: 588 5080 ll dynjandi.is
Jólagjafirnar
færðu á dynjandi.is
KULDAGALLAR
UNDIRFÖT
Bráðskemmtilegt framhald
Bannað að ljúga
Texti: Gunnar Helgason.
Myndir: Rán Flygenring
Mál og menning, 2022, 201 bls.
Bannað að
ljúga er bráð-
skemmtilegt
framhald af
bókinni Bannað
að eyðileggja.
Þar segir frá
Alexander Dan-
íel Hermanni
Dawidssyni
sem, eins og skammstöfun hans
gefur til kynna, lifir lífinu í stöðugri
glímu við ADHD og það hefur sína
kosti og galla. Þótt sagan sé í raun
sögð í þriðju persónu fær lesandinn
reglulega að gægjast inn í kollinn á
Alexander þar sem allt er iðulega
á fleygiferð og gefur það líklega
ágæta innsýn í lífið með ADHD.
Sóley, besta vinkona Alexanders
og stjúpsystir, sem hingað til hefur
verið vinmörg, lendir í einelti og
hann ákveður að taka málin í sínar
hendur. Málin fara þó fljótlega að
flækjast þegar hann kemst að því
að pabbi forsprakkans í eineltinu er
hættulegur glæpamaður.
Lesandinn sogast fljótt inn í
atburðarásina sem er nokkuð
ævintýraleg, ævintýralegri en í fyrri
bók, og ekki skemmir fyrir hvað
persónugalleríið er fjölskrúðugt.
Fjölskylda Alexanders er skemmti-
leg blanda, pabbi hans er pólskur
en stjúpmamman af taílenskum
uppruna. Þá eiga bekkjarsystkini
rætur að rekja til ýmissa heims-
horna og sýnir verkið vel fjölmenn-
ingarlegt íslenskt samfélag.
Gunnar Helgason tekur fyrir ýmis
alvarleg málefni svo sem einelti og
sorg en pakkar þeim snyrtilega inn
í ærslafenginn búning án þess þó að
sýna viðfangsefnunum vanvirðingu.
Þessi önnur bók um Alexander er
afar vel heppnuð og ekki skemma
skemmtilegar myndir Ránar Flyg-
enring fyrir. Þær fara textanum vel
og gæða persónurnar lífi. Hún hefur
einstakt lag á að ná skrautlegum
svipbrigðum með örfáum blýants-
strokum.
Tilraun til að bjarga jólunum
Frankensleikir
Texti: Eiríkur Örn Norðdahl
Myndir: Elías Rúni
Mál og menning, 2022, 94 bls.
Frankensleikir
er gáskafull
jólaútgáfa
af sögunni
um skrímsli
Frankensteins.
Bókin er fyrsta
skáldverk
rithöfundarins
Eiríks Arnar
Norðdahl fyrir börn. Hún fjallar
um hina uppátækjasömu Fjólu sem
neitar að trúa því að jólasveinarnir
séu ekki til, sama hvað foreldrar
hennar segja.
Fjóla tekur til sinna ráða og með
hjálp bróður síns gerir hún tilraun
til þess að bjarga jólunum. Við tek-
ur mikið ævintýri þar sem hvorki
meira né minna en skógjafir allra
íslenskra barna eru í húfi.
Eins og sögu byggðri á Franken-
stein sæmir er verkið stútfullt af
misvel samhangandi líkamshlutum
og innyflum. Ævintýraleg sagan er
því ekki laus við hrollvekjueinkenni
en þó auðvitað þannig að allt sé við
hæfi barna.
Það er greinilegt að Franken-
sleikir er ætluð börnum því það er
mikill ærslaskapur í verkinu sem er
stílaður á skopskyn þeirra frekar
en fullorðinna en þó eru sum atriði
sem fullorðnir munu kunna sér-
staklega að meta, t.d. lýsingarnar á
þröngsýnum foreldrum barnanna
sem eru ekki alveg jafn frjó í hugs-
un og börnin.
Eiríkur skrifar af mikilli hug-
myndaauðgi og úr verður skemmti-
leg og óvenjuleg saga um jólasvein-
ana þrettán sem er full af sniðugum
smáatriðum. Að sumu leyti er þetta
verk óður til ímyndunaraflsins og
þeirra krafta sem búa í sniðugum
og kjörkuðum börnum.
Elías Rúni sá um að myndlýsa
bókina og eru myndirnar í senn
bráðskemmtilegar og áhrifaríkar.
Hann leikur sér skemmtilega með
ljós og skugga sem skapar dramatík
sem hæfir efniviði bókarinnar.
Nýútkomnar barna-
og ungmennabækur
Ragnheiður Birgisdóttir
ragheidurb@mbl.is
Fjölskrúðugar
frásagnir
Fjölskylda Rán Flygering sér um myndlýsingar í bókinni Bannað að ljúga.
sögunni og þá varð ekki aftur snúið.“
Ásgeir fór í rannsóknarferð á
slóðir harmleiksins og rakti ferðir
drengjanna alla leið upp í hellinn í
Naphorninu. „Lengi vel fann ég ekki
hellinn, en gömul kona frá Breiðdals-
vík fór með mig á staðinn og benti
mér á hann. Ég fékk hjálparsveitina
Vorið 1784 komu þrír flækingspiltar
úr Breiðdal sér fyrir í litlum hell-
isskúta til næturgistingar í tindin-
um Naphorni, skammt sunnan
Breiðdalsvíkur. Þeir stefndu suður
í Austur-Skaftafellssýslu og ætluðu
að leggjast í flakk þar. Misklíð milli
þeirra varð til þess að einn piltanna
var drepinn og úr varð sakamál
sem lyktaði með því að annar eft-
irlifandi drengurinn var dæmdur til
ævilangrar þrælkunarvinnu en hinn
hálshöggvinn á Mjóeyri.
Þessi saga varð Ásgeiri Þór-
hallssyni hvítaskáldi svo hugleikin
að hann gerði úr henni sögulega
skádsögu sem heitir einfaldlega
Morðið á Naphorni.
Ásgeir segist hafa rekist á söguna
á söguskilti á Eskifirði þar sem sá
drengjanna sem var höggvinn sé
grafinn. „Seinna rakst ég á aðra
útgáfu af sögunni, þar sem kom
fram að skrifað væri í kirkjubækur
að hann hefði verið latur við kristin
fræði og strokusamur. Í þriðju útgáfu
sögunnar kom fram að presturinn
skrifaði það sama um alla drengi á
þessum tíma. Þegar ég svo las að
böðullinn hefði neitað að höggva
þennan dreng fékk ég áhuga á
frá Norðfirði til að fljúga dróna þang-
að upp og mynda hellinn, en þarna í
430 metra hæð er hellishvelfing með
hlöðnum vegg og kindaslóð þangað
upp.
Ég bý á Egilsstöðum og fólk
hér á svæðinu þekkir þessa sögu.
Réttarhöldin eru skráð í dönskum
réttargögnum. Ég bjó í 20 ár í Kaup-
mannahöfn svo ég þekki söguna þar
vel. Þetta er rosaleg saga og það var
átak að skrifa hana.
Fyrst skrifaði ég söguna sem
leikrit, fannst erfitt að skrifa allar
þessar staðháttalýsingar. En komst
ekkert með leikritið. Þessi saga lét
mig þó ekki í friði og því ákvað ég að
skrifa hana sem skáldsögu þar sem
ég gæti sagt allt. Þá kom í ljós að ég
átti mjög auðvelt með allar þessar
lýsingar, en skrifin tóku um fjögur
ár.“
Ásgeir hefur lengi skrifað. Hann
sendi frá sér fyrstu bókina fyrir
hálfum fimmta áratug. Hann segist
margsinnis hafa reynt að hætta
skrifum. „En þessi rithöfundarbakt-
ería er seig og gjörsamlega útilokað
að losna við hana ef hún hefur bitið
sig fasta. Hugmyndirnar hætta
aldrei að streyma inn.“ arnim@mbl.is
lHörmuleg örlög þriggja flækingspilta úr Breiðdal urðu
Ásgeiri Þórhallssyni hvítaskáldi uppspretta skáldsögu
Morð á Naphorni
Ljósmynd/Ásgeir Þórhallsson
Rithöfundarbaktería Ásgeir Þór-
hallsson hvítaskáld skrifaði um
hörmungaratburði á Austurlandi.
var nýstofnuð í Coventry árið
1977. Hljómsveitin varð sífellt
vinsælli á næstu árum, ekki síst
fyrir stuðning Joes Strummers
í Clash, en The Specials lék oft
með Clash á tónleikum.
Vinsældir The Specials voru
mestar um 1980 þegar mörg laga
þeirra voru á vinsældalistum,
vinsælast Ghost Town sem kom
út árið 1981. Tónlistarfræðingar
hafa sett það á lista með bestu
dægurlögum allra tíma. The
Specials hætti seinna það
ár og þá stofnaði Hall ásamt
fleirum Fun Boy Three, sem
naut vinsælda um tíma. Hann
endurstofnaði The Specials
2008 og hefur hljómsveitin
starfað síðan.
Terry Hall, söngvari Specials og Fun Boy Three, látinn
Breski tónlistarmaðurinn Terry
Hall, aðalsöngvari hljómsveitar-
innar The Specials og fyrrver-
andi meðlimur Fun Boy Three
og Colourfield, er látinn, 63 ára
að aldri. Í tilkynningu frá félög-
um hans segir að Hall hafi látist
eftir skammvinn veikindi.
Fyrrverandi hljómsveitarfé-
lagi Halls, Neville Staple, segir
að félagar hans hafi vitað um
skeið að söngvarinn gengi ekki
heill til skógar en ekki grunað
hversu alvarleg veikindin væru.
The Specials höfðu nýverið
kynnt fyrirhugaða tóneika á
nýju ári.
Í frétt Guardian segir að
Terry Hall hafi verið tekinn
inn í Specials þegar sveitin
AFP/Andrew Cowie
Kraftmikill Terry Hall hafði öfluga
sviðsframkomu og naut vinsælda.