Veiðimaðurinn - 01.12.2019, Qupperneq 42

öðru fremur örvæntinguna sem greip um
sig en hvort af þessum vatnsmiðlunum
verður mun tíminn leiða í ljós. Það segir
líka sína sögu að veiðimenn sem stundað
höfðu Gljúfurá í Borgarfirði í marga áratugi
í ágústmánuði þurftu fá leiðsögn til að
komast á ósasvæði árinnar síðasta sumar.
Var það einfaldlega vegna þess að þangað
höfðu þeir aldrei áður þurft að fara til að
finna fisk.
28.800 laxa sumar
Þegar Hafrannsóknarstofnun gaf nú
í október út bráðabirgðatölur fyrir lax-
veiðina síðasta sumar fékkst staðfesting á
því sem marga grunaði. Laxveiðisumarið
var eitt það versta frá því byrjað var að
taka saman veiðitölur. Samkvæmt bráða-
birgðaútreikningum veiddust 28.800 laxar
síðasta sumar, sem gerir árið 2019 að sjö-
unda lakasta laxveiðiárinu frá árinu 1974.
Í bráðabirgðatölum Hafrannsóknarstofn-
unar fyrir síðasta sumar eru taldir villtir
laxar, laxar sem upprunnir eru úr slepp-
ingum gönguseiða og einnig þeir laxar
sem er sleppt aftur í stangaveiði (veitt og
sleppt).
„Þegar litið er til veiða á villtum laxi
eingöngu (ekki úr seiðasleppingum), að
teknu tilliti til endurveiddra laxa, er lík-
legt að heildarstangveiðin árið 2019 hefði
orðið um 20.000 laxar, sem væri minnsta
stangaveiði villtra laxa frá því farið var að
skrá veiði í rafrænan gagnagrunn,“ segir í
tilkynningu Hafrannsóknarstofnunar um
málið. Árið 2018 veiddust tæplega 45.300
laxar á landinu öllu. Þegar horft er á lands-
hluta þá minnkaði veiðin á milli áranna
2018 og 2019 í öllum landshlutum nema á
Norðurlandi Eystra og Austurlandi
Samanburður við 2012 og 2014
Þegar heildarveiði frá aldamótum er
skoðuð kemur í ljós að síðasta sumar er það
lakasta síðan árið 2000 en þá veiddust um
27.300 laxar í íslenskum ám. Meðalveiði
frá aldamótum er um 49.800 laxar og var
veiðin síðasta sumar því ríflega 40% lakari
en í meðalári.
Hin síðari ár hefur oft verið talað um árin
2012 og 2014 með skelfingu en þess má geta
að árið 2012 veiddust þó tæplega 34.800
laxar og árið 2014 veiddust 33.600 laxar.
Þessar tölur setja veiðina síðasta sumar í
ágætt samhengi. „Hörmungarárin“ 2012
og 2014 teljast bara ansi góð í samanburði
við ólánsárið 2019 þegar allt virtist hjálpast
að við að gera veiðimönnum erfitt fyrir;
þurrkatíð, hlýindi og slakar smálaxagöngur
á Suður- og Vesturlandi.
Guðni Guðbergsson, fiskifræðingur og
sviðsstjóri hjá Hafrannsóknarstofnun,
segir að það sem standi upp úr eftir síð-
asta sumar sé lítil laxagengd á sunnan- og
vestanverðu landinu og svo náttúrlega
fordæmalaust lítið rennsli í ám á Suður- og
Vesturlandi.
„Yfirleitt endurspeglar veiðin laxgengd-
ina þegar upp er staðið í lok sumar,“ segir
Guðni. „Smálaxagöngur voru lélegar á
Suður- og Vesturlandi, þar sem klakár-
gangurinn frá 2015 (hrygning 2014) átti
að standa undir veiði en sá árgangur hafði
mælst fremur slakur. Ofan á það bættust
lélegar heimtur úr sjó. Tölur um endur-
heimtur liggja ekki en fyrir en ljóst er af
veiðitölum og fiskgengd í Rangárnar að
þær hafa verið lágar en tengsl hafa verið á
milli endurheimta hafbeitarseiða og villtra
seiða.“
Yfirleitt ganga fiskar til hrygningar þegar
ár verða fiskgengar og þeir finna sig örugga.
Ef fiskar bíða lengi eftir göngufæri til að
komast úr sjó þá geta orðið afföll, það
er þekkt á Bretlandseyjum. Við vitum ekki
af slíku hér en það gæti mögulega hafa gerst.
Áhrif vatnsleysis á göngur
Guðni segir að vorið 2018 hafi verið í
kaldara lagi þegar seiði voru að ganga út
sunnan- og vestanlands.
„Á Austurlandi, í Þistilfirði og Vopnafirði,
var 2018 hins vegar hlýtt og þar gengu út
fleiri en einn árgangur. Stórlaxinn 2019
á því svæði var slakur og í takti við smá-
laxagengdina 2018. Aftur á móti var smá-
laxagengd og veiði 2019 ágæt á því svæði
og laxinn nokkuð vel haldinn. Það boðar
gott fyrir stórlax á því svæði 2020.”
Spurður hvaða áhrif svona vatnsleysi, eins
og var víða síðasta sumar, hafi á laxagengd
svarar Guðni: „Yfirleitt ganga fiskar til
hrygningar þegar ár verða fiskgengar og
þeir finna sig örugga. Ef fiskar bíða lengi
eftir göngufæri til að komast úr sjó þá geta
orðið afföll, það er þekkt á Bretlandseyjum.
Við vitum ekki af slíku hér en það gæti
mögulega hafa gerst. Þá er líka mögulegt
að súrefnisleysi vegna lítils rennslis hafi
áhrif á laxagöngur. Það er einnig spurning
hvort lítið rennsli hafi áhrif á vöxt og afföll
seiða í ám. Við eigum eftir að greina tölur
varðandi þann þátt.”
Gæti ræst úr næsta sumri
Nú horfa sumir veiðimenn hýru auga
til næsta laxveiðisumars og benda í því
samhengi á að árið 2015 hafi verið gríðar-
lega gott laxveiðiár og því hljóti hrygn-
ingarstofninn frá þeim tíma að hafa verið
sterkur. Það hljóti að skila sér í árnar á
næsta ári.
„Þetta er rétt og vekur góðar vonir og ég
held að það rætist vel úr veiðinni næsta
sumar,” segir Guðni en bendir um leið á að
endurheimtur úr sjó sé ávallt óvissuþáttur.
Með fyrirvörum um vatnsrennsli og tíðar-
42 Veiðimaðurinn 43 Ólánssumarið 2019