Helgarpósturinn - 26.10.1979, Blaðsíða 10

10
Föstudagur 26. október 1979
he/garpósturinrL—
herma eftir dýrlingnum.”
„Viö erum aö herma eftir
bíómyndunum.”
Bófahasar og aörir byssu-
leikir eru engin ný bóla hjá
strákum á vissu aldursskeiöi.
Þaö sem helst hefur breyst, eru
fyrirmyndlrnar, svo og vopnin -
sjálf. Nú eru þau næstum full-
komnar eftirmyndir á alvöru
drápstækjum. Fyrirmyndirnar
eru nútima hetjur úr sjón-
varpinu. Dýrlingurinn i dag,
Kojak I gær og aörir Mannixar I
fyrradag. Fyrir einum tuttugu
árum voru þaö góömenni á borö
viö Roy Rogers og Lone Ranger,
sem uröu tilefni ótal ævintýra
hjá pottormum um allan bæ.
Jöfn og stöðug
sala í byssum
Helgarpósturinn haföi
samband viö nokkrar leik-
fangaverslanir I höfuö-
borginni, til þess aö kanna
sölu á moröleikföngum, og
þó aöallega byssum. Viö-
mælendum blaösins bar flest-
um saman um þaö, aö salan á
slikum leikföngum væri yfirleitt
stööug og jöfn, þó kannski
heldur meiri aö vorlagi. Af
moröleikföngunum eru þaö aö
sjálfsögöu byssurnar, sem eru
lang vinsælastar. önnur vopn
hreyfast tiltölulega lltiö.
Salan á slikum leikföngum
hefur lítiö breyst I gegnum árin,
stundum minni, stundum meiri,
sem bendir til þess aö strákar
leika sér eins, kynslóö fram af
kynslóö. Þetta eru leikir, sem
strákarstunda á ákveönu aldur-
skeiöi, frá 5-6 ára aldri til 11-12
ára aldurs, en siöan gengur
þaö yfir eins og hver ann-
ar hlutur, en nýir fylla
I sköröin. 1 flestum
tilvikum eru þaö
foreldrar sem
kaupa byssurnar,
og oft vegna
itrekaðs
þrýstings
frá
börnun-
um. Leik-
félagar
þeirra
eiga
kannski
svona
leik-
striösleikföng. Sigriöur sagöi
ástæöuna vera þá, aö þær teldu
allar likur til þess, aö þau
hvettu til ofbeldis. „Margir
uppeldisfræöingar hafa haldiö
þessu fram, og viö höfum tekiö
þeirra orö trúanleg, og svo sér
maöur hvaöa leiki börnin iöka
þegar þau hafa þessi leikföng i
höndunum. Þeir eru bundnir viö
ofbeldi og að drepa hvort annað.
Okkur finnst þaö vera þess
viröi, aö reyna aö gefa eitthvaö
annaö i staöinn”, sagöi Sigriöur.
Hún var þvi næst spurö, hvort
þær heföu einhverjar ákveönar
hugmyndir. Hún svaraði þvi til,
aö fyrir siöustu jól, heföi veriö
send út áskorun til allra for-
eldra á Noröurlöndunum, aö
kaupa ekki strlðsleikföng handa
börnum sinum. Næsta skrefið
væri aö efna til þesarar sam-
keppni, en þær heföu ekki
ákveönar hugmyndir hvað
kæmi út úr henni. Þaö yröi bara
aö sýna sig.
Um þá skoöun, aö þetta séu
ósköp saklaus leikföng, sagöi
Sigriöur: „Þaö eru alltaf ein-
hverjir, sem halda þessu fram.
Þvi hefur einnig veriö haldiö
fram, aö biómyndir og sjón-
varpsmyndir, sem beinast aö
ofbeldi, heföu ekki skaöleg
áhrif. En I Bandarikjunum var
gerö könnun eftir eina ákveöna
sjónvarpsmynd, og þaö mátti
rekja feril samskonar glæpa og
voru sýndir I myndinni, næstu
mánuöi á eftir. Þetta segir sina
sögu.
Ég tel persónulega, aö þaö sé
miklu heppilegra, aö venja
krakka á aö hugsa um eitthvaö
annaö en þaö sem fylgir þessari
tegund leikfanga.”
og heföu þörf fyrir aö fá útrás
fyrir hana. Og striösleikföng
væru öörum leikföngum fremri I
þvi aö veita börnum þessa út-
rás.
„Þaö sem kannski getur spil- ■
aö hlutverk i þessu er þaö, aö
dauöinn er algjört tabú, þaö er
bannaö aö tala um dauöann.
Krakkar á vissum aldri eru
mjög upptekin af spurningum
um dauðann, en dauöinn er al-
ger bannvara. Þaö er yfirleitt
ekki talað eölilega um dauöann,
þannig aö hann veröur voöalega
spennandi.”
— Hvaö ætti aö koma I staö-
inn?
„Þaö er spurning hvort þaö
þarf i raun og veru eitthvaö aö
koma beint I staöinn. Þaö gæti
veriö hugsanlegt aö setja eitt-
hvaö alveg nýtt á markaöinn,
eitthvaö sem myndi hjálpa
krökkum á allt annan hátt, ég er
bara ekki meö þaö á reiðum
höndum hvaö þaö ætti aö vera.
En þaö þyrfti aö vera skemmti-
legt, þvi þaö er ekki nokkur vafi
á þvl, aö krökkum finnst þetta
mjög skemmtilegt. Þaö má
heldur ekki gleyma þvi aö
margir af þessum striösleikjum
gefa barninu kost á þvl aö nota
Imyndunarafl sitt.
Þetta er náttúrulega hlutur
sem gengur yfir, en ég er fylgj-
andi þvi aö þaö eigi ekki aö
koma þvi inn hjá krökkum aö
þetta sé allt I lagi. Þaö er ástæöa
til aö ætla aö þetta geti ýtt undir
ofbeldishneigð seinna meir. Ef
maöur fær þaö inn I sig þegar
maöur er pinulitill aö þaö sé allt
i lagi aö lemja fólk og hugsan-
lega skjóta á þaö, þvi þá ekki aö
gera þaö. Þannig aö útfrá siö-
myndir meö ofbeldi. Þaö væri
tvöfalt siögæöi ef veriö væri aö
banna þessi leikföng, en
krakkarnir sæju og heyröu aö
þetta væri leyft, og þá m.a. I
gegnum fjöimiöla. Krakkarnir
tækju t.d. dýrlinginn sér til
fyrirmyndar. Hann er góöi
maöurinn sem hjálpar öörum en
meö þvi aö skjóta á annað fólk.
Hann er góöi maöurinn meö
byssuna. Þaö yröi að vera eitt-
hvaö samræmi I þessu. Þaö
mætti ekki leyfa meö annarri
hendinni þaö sem maöur bann-
aöi meö hinni. Og ef öll striös-
leikföng væru bönnuö en börn
heföu þetta fyrir sér myndu þau
bara búa þau til sjálf
En hefur þaö einhvern tlma
komiö til tals aö banna striös-
leikföng á Islandi? Aö sögn
Sigriöar Thorlacius hefur þaö
ekki enn veriö rætt, en sú staöa
gæti vel komiö upp, aö þetta
yröi tekiö fyrir i stjórn Kven-
félagssambands íslands. En
þær myndu ekki gera annaö en
aö skora á viökomandi yfirvöld.
Þaö ætti aö vera ljóst af ofan-
sögöu aö þetta er ekki einfalt
mál og menn veröa liklega
aldrei á eitt sáttir um áhrif
striösleikfanga á börnin.
Andúöin á þessum leikföngum
viröist aö mörgu leyti vera ein-
göngu af siðferöilegum og til-
finningalegum toga spunnin.
Ekki viröist vera hægt aö benda
á nein ákeöin dæmi um skaö-
semi þeirra. En þaö er þess
viröi aö koma af staö umræöum
um þessi mál. A aö banna
striösleikföng eins og Sviar ætla
aö gera eöa er þaö I höndum
uppalenda aö raeöa þetta viö
börnin sin? Eins og Guöfinna
■máetíinE qgBt
ttiní SAfcrráWíL,
Hluti af þeim vopnabúnaöi sem er á boðstóíum hérlendis
■■UPP MEÐ HENDUR”
HELGARPÓSTURINN KANNAR VIÐHORF TIL STRÍÐSLEIKFANGA
„Viö skiptum i liö. ’ Annaö
þeirra grúfir sig niöur og telur
upp aö fimmtiu eöa hundraö, á
meöan hlaupa hinir og fela sig.
Svo byrjar hasarinn. ,.Viö
reynum aö taka þá til fanga og
setjum þá I fangelsi.”
— En ef þeir sleppa úr fang-
elsi, hvaö geriö þiö þá?
„Stundum skjótum viö þá, eöa
viö reynum aö ná þeim aftur og
þeir fá refsingu meö dómum.
Viö Iátum þá vera lengi i fang-
elsi meö fullt af vöröum. Ef þeir
eru skotnir, veröa þeir aö nýjum
mönnum.”
Þannig lýsa þeir Elberg, 9
ára, og Þór 7 ára, hvernig þeir
fara aö þvi aö leika sér I bófa-
hasar.
Að herma eftir Dýrlingnum
Eins og flestir strákar á
þeirra aldri, eiga þeir báöir
byssur. Elberg á fimm stykki,
þar af eina James Bond byssu
og tvær eöa þrjár meö púöur-
skotum. Þór á aftur á móti ekki
nema tvær byssur. Byssurnar
fengu þeir aö gjöf, og m.a. frá
foreldrum sinum I jólagjöf, og
af ööru tilefni.
Báðum finnst strákunum
nokkuö gaman I bófahasar, þó
ekki fari þeir I þannig leiki á
hverjum degi.
En af hverju fara þeir I byssu-
ieiki?
„Bara. Ég hef ekkert aö gera
og fer þá i byssuleik. Ég kann
enga aðra leiki, ekki nema inni-
leiki. Stundum erum viö aö
föng, og þau vilja ekki skera sig
úr hópnum. Þá gerist þaö
einnig, aö þeir sem eldri eru,
kaupa sinar byssur sjálfir.
Skiptar skoöanir eru meöal
fólks um ágæti eöa skaösemi
þessara leikfanga. 1 leikfanga-
búöum þeim, sem haft var sam-
band við, töldu flestir viömæl-
endur Helgarpóstsins, aö leik-
föng sem þessi væru ekkert
verrien önnur. Þetta væri ósköp
saklaust og þessir leikir væru
eins og hver annar hasar. Þetta
heföi alltaf veriö svona. öörum
fannst þaö kannski ekki passa,
aö sjá börn leika sér meö
byssur, en töldu aö þaö heföi
ekki slæm áhrif á börnin.
Hvetja þau til ofbeldis?
En þaö eru ekki allir, sem
telja, aö svo sé. Undanfarnar
vikur hefur mátt aö sjá I blööum
skrif frá lesendum, þar sem for-
eldrar eru hvattir til þess aö
gefa börnum sinum ekki morö-
leikföng, slikt hafi einungis
slæm áhrif.
Húsmæörasamband Noröur-
landa hefur nýlega efnt til
„samkeppni um gerö góöra
leikfanga, sem börn una sér
lengi viö, hafa uppeldislegt gildi
og hvetja ekki til ofbeldis og
striðsleikja.”
Helgarpósturinn haföi sam-
band viö Sigrlöi Thorlacius for-
mann sambandsins, af þvi til-
efni, og spurði hana fyrst af
hverju sambandiö vildi útiloka
Helgarpósturinn haföi einnig
samband viö Guöfinnu Eydal
sálfræöing og spuröi hana fyrst
hvort hún teldi striösleikföng
skaöleg.
„Ég mundi ekki segja, aö þau
væru beint skaöleg”, sagöi
Guöfinna, „en þau geta ýtt
undir ýmsar óheppilegar til-
hneigingar.”
Hún sagöi ennfremur, aö
Sviar hafi bannaö framleiöslu á
slikum leikföngum frá og meö
næstu áramótum. Þaö heföi
veriö gert eftir miklar
umræöur, þar sem þessi leik-
föng væru talin ýta undir
óheppilega hluti, eins og t.d. aö
koma aö þeirri skoöun hjá
börnum, aö þaö sé allt I lagi aö
drepa hvort annaö.
„Dauðinn verður
spennandi”
„Þaö hefur hins vegar oft
komiö fram I umræöum um
þessi mál, aö viö lifum i menn-
ingu, sem lokar inni eölilega
árásargirni og þaö er oft talaö
um þaö, aö börn geti fengið eöli-
lega útrás I sambandi við svona
leikföng, en þaö væri auðvitaö
æskilegra, aö þau gætu fengiö
þaö á annan hátt en i gegnum
þetta, þvi aö þarna skapast visst
gildismat og þau fá viss við-
horf.”
Um ástæöuna fyrir vin-
sældum svona leikfanga, sagöi
Guöfinna, aö krakkar á vissum
aldri heföu mikla athafnagleöi
feröislegu sjónarmiöi er þetta
ekki heppilegt.
„Góði maðurinn með
byssuna”
Þá sagöi Guöfinna aö hún
vildi taka skýrt fram aö það
væri ekki hægt aö tala um
striösleikföng út úr öllu sam-
hengi. Það yröi aö sjá þetta i
miklu stærra samhengi. Ef ætti
aö taka öll stríösleikföng af
markaðnum, eöa minnka óæski-
leg áhrif þeirra, væri næsta
skrefiö aö banna allar kvik-
Eydal segir: „Ef þaö á aö
reyna aö banna svona leikföng
verður aö uppræta uppsprett-
una.”
Samkeppni eins og sú sem
Húsmæörasamband Noröur-
landa efnir til, veröur kannski
til þess.aö fram koma tillögur
um leikföng sem gætu aö ein-
hverju leyti komið i staöinn
fyrir byssurnar og önnur morö-
tól. En... „Viö frelsum ekki
heiminn meö þessari sam-
keppni”, segir Sigrlöur Thorla-
clus.
eftir Guðlaug
Bergmundsson
Myndir:
Friðþjófur