Helgarpósturinn - 26.06.1981, Blaðsíða 17

Helgarpósturinn - 26.06.1981, Blaðsíða 17
16 Föstudagur 26. júní 19811^/^^^^ irinrt fialljr*rpn<ztl /r/nn Föstudagur 26. júní 1981 17 RósKa í Helprpöslsviölali „Svo (t(|iici|<i neppín m vera lekín fösr Hóska. Flestir kannast vist viö nafniö. En hverjir þekkja eitthvað til hennar? Hver er þessi óttalegi róttæklingur, sem velgdi heiðvirðu borgaralegu fólki undir uggum hér á árum áöur með alls kyns uppátækjum — sem myndlistarmaður meö sprengjusýningum, sem stjórnleysingi með mótmælaaðgeröum og nú upp á slðkastið sem kvikmyndaleikstjóri hópverkefnisins Sóleyjar, sem einmitt er i klippiboroinu hjá henni þessa dagana? Nú skal sest ao Ragnheiði óskarsdóttur, eins og hún heitir i raun og veru, og viö skulum vita hvort hún vili segja okkur hvaö fyrir henni vaki með öllum þessum gauragangi. fólks i byrjun, allt frá hörðum Stalinistum upp i óánægöa alla- balla. Ég hafði kynnst svipaöri últra vinstri hreyfingu i Róm '68 og kom með þá reynslu inn i Fylk- inguna. Nú, svo erég lika alin upp i kommafjölskyldu af gömlu gerðinni..." t sömu svifum birtist stór maður i dyrunum og heldur á kaffikönnu og ristuðu brauði. Við voruni halðar lyrir ranyri sök — Ragnhildi óskarsdóttur kannast ekki margir við en ef nefnt er nafnið Róska þá kviknar á perunni hjá mörgum. — Þú varst með henni Birnu bórðar i þvi að skvetta rauðri málningu á Alþingishúsið er það ekki? Róska hlær hásum hlátri og ræskir sig. „Ég veit ekki hvaö þú átt við, þetta er einhver gróusaga. Við Birna Þórðardóttir vorum A okk- ar venjulegu kvöldgöngu og stóð- um fyrir utan Dómkirkjuna og vorum aö fara meö kvöldbænirn- ar. Þar svífa á okkur nokkrar löggur með málningardós og biöja okkur um aö halda á dós- inni. Það næsta sem við vitum er að við erum komnar i steininn. Það varð heljar mikið mál úr þessu og við hafðar fyrir rangri sök." 1 sömu svifum kemur Birna Þórðar upp stigann og þar sem ég átti bágt með að trúa þessu spyr ég Birnu. Birna svarar snöggt. „Þú færð ekkert út úr okkur um þetta mál, spurðu frekar þá sem ákærðu okkur", og svo er hún farin. — Róska, nú ert þú einn af elstu byltingarforingjum Fylkingar- innar, hvað kom til að þú og fleiri fóruö út i það að stofna Fylking- una? „Að Fylkingunni stóð breiður hópur fólks sem var óánægt með stöðuna eins og hún var. Þetta var fólk sem vildi fá sterkari vinstri hreyfingu en þá sem fyrir var. Þetta var breiö samfylking Mrður yaidrakökkur „Má ég kynna þig fyrir Þórði galdrakokki, hann býr til sykur úr engu. Hann leikur i kvikmyndinni Sóley, einn af „vondu mönnunum með bliðu brosi" segir Róska um leið og hún hellir i bollann. „Hvað segirðu, hvert vorum viö komnar?" — Að Fylkingunni, hvað gerð- iröu þar? ,,í;g kynntist anarkistahóp og aðferðum þeírra þarna úti i Róm og setti á laggirnar ásamt öðru góðu fólki, svipaðan hóp hér heima. Þarna var gott lið eins og t.d. Einar Már Guðmundsson og Hildur Jónsdóttir. Við vorum með alls konar aksjónir eins og t.d. á 17. júni. Þegar blómsveigurinn var lagður á styttu Jóns forseta og Fjallkonan hélt ræðu þá vorum við meö performanca þ.e.a.s. við vorum meö Fjallkonu klædda i druslur og með þreyttan skaut- búningshatt. Hún gekk um Austurvöll með islenska fánann. A eftir henni gekk strákur i kjól- fötum meö pipuhatt og veiöi- stöng, fremst á veiöistönginni var plastpoki fullur af dollurum. Hann veifaði pokanum af og til framan i Sólveigu Hauks, sem lék fjallkonuna. Lögreglan stoppaði okkur og við báöum um skýringu, þvi við vorum ekki að gera nein- um neitt. Lögreglan afsakaði sig með þvi að hún væri að vernda okkur, þvi múgurinn væri svo reiður að hann myndi ráðast á okkur hvað úr hverju. Okkur var stungið inn og við kærð fyrir að svivirða is- lenska fánann eða eitthvaö álika. Sfðan var málinu bara eytt, þvi annars hefði það verið auglýsing fyrir okkur." Trufluðum ameríska siðnvarpssendinp „Skemmtilegasta aðgerðin og stærsta var þegar við fórum upp á Keflavikurstöðina, skriðum undir girðinguna sem er umhverfis völlinn og komumst óáreitt inn i sjónvarpsstöðina. Viö vorum um 20 manns vopnuð málningarbrús- um og dollum, komumst inn i sjónvarpssal, þar sem þulur sat i beinni útsendingu og þar sem hann er að tala birtist allt i einu hendi með spray-brúsa og spreyj- ar inn i linsuna. Ameriska löggan kom á vettvang og stillti okkur upp við vegg og tók af okkur „glæpamyndir", þú veist mynd beint framan á og i prófil. Við höf- um náð því að skrifa á veggina alls konar slagorö t.d. skrifaði ég á itölsku „Lifi Kúba". Löggan tók skýrslu af okkur og keyrði okkur siðan i bæinn. Það merkilega viö þetta var að islenskir fjölmiölar sögðu ekkert frá þessu, en t.d. i Frakklandi og á italiu var gert heilmikið úr þessu i fjölmiðlum og birtar myndir af þessum atburöi." — Þú lærðir myndlist i Prag og viðar, hvernig var skólinn i Prag? „Ég var i grafik og plakatgerð. Þetta var mjög strikt skóli. Við þurftum að teikna stafrófið einu sinni á dag i mismunandi útgáf- um, búa til frimerki og plaköt fyr- ir kvennadaginn. Ég var i Prag i eitt ár og fór siðan til Parisar og svo Róm. Sprenyjur í SlJM — Svo hélstu sýningu i Súm þegar þú komst heim? - , „Já, ég helt sýningu á sprengj- um". — A sprengjum, blaðamaður- inn glennir upp augun. Róska hlær og horfir hugsandi út um gluggann. „Já, ég var með allar gerðir af heimatilbúnum sprengjum, Mólotoff kokteillinn var stór og mjúkur, troðinn upp með ull og utan á honum var uppskriftin á þvi hvernig ætti að búa hann til. Annars vakti þvottavélin míklu meiri hneykslan, það var eigin- lega mesta hneykslisverkiö. Það var að mig minnir '67, æ ég man aldrei þessi ártöl. Alla vegá setti ég upp verk á Skólavöröuholtinu sem hét „Tilvonandi húsmóðir". Það var eldgömul þvottavél sem ég eftir langa umhugsun valdi úr þvottavélum á haugnum. Þetta var ryðguö vél, sannkallað antik sem ég málaði og þar sem rullan á vélínni var, hafði ég symból af atómsprengjunni. tlt af þessu verki urðu mikil blaðaskrif og fólk var alveg i rusli og sagði að ég væri að skemma Skólavörðu- holtið." Baunasprenyjan „Ein sprengjan var gerð úr þurrkuðum baunum. Þurrkaðar baunir eru lagðar i bleyti og sett- ar i litla lofthelda dós. Dósin er hituð upp, baunirnar tútna út við hitann og sprengja af sér dósina, þetta var sannkölluð alþýðu- sprengja". Róska hlær svo inni- lega að augun verða að skásettum strikum. var svo æyileya neppin að vera lekin iösi — En kvikmyndaáhuginn, hvenær fékkstu hann? „Þetta byrjaði allt með þvi að áriö '68 fór ég með hópi fólks til Þýskalands. Þessi hópur var af listafólki og pólitikusum um leið, og ég var byrjuð aö nota ljós- myndir I myndlistarverkum min- um. Haföi ég þvi það hlutverk innan hópsins að taka myndir af fjölda aksjónum. í Múnchen var ég svo ægilega heppin að vera tekin föst. Viö höfðum keypt okkur bil á minu nafni og var ég tekin fyrir að parkera á vitlaus- um stað. Eða það hélt ég vera á- stæðuna. En svo fór lögreglan að spyrja mig einkennilegra spurn- inga, svo sem hvenær ég hefði litað á mér hárið og hverrar þjóð- ar Manrico væri. Manrico er eiginmaður minn. íog vissi ekki hvaðan á mig stóö veðrið og skildi ekki helminginn af þvi sem þeir spuröu, og ekki gerði ég mér grein fyrir hver ákæran væri. Sama dag og mál mitt átti að koma fyrir rétti varð heilmikil demonstrasjón fyrir utan nýju dómshöllina i Munchen. Fólkið krafðist þess að allir sem stæðu fyrir rétti.yröu látnir lausir. Inn i dðmshöllina kom delegasjón og sagði að ella yrði hver einasta rúöa i dömshöllinni brotin og rúð- urnar þar eru ófáar. Nú, ég slapp og komst ég að þvi að lögreglan hafði haldið mig vera félaga i RAF. Ég hafði kynnst Ulrikku Meinhof litillega árið áður og hafði ég eitthvað komið nálægt blaðinu, sem hún ritstýrði, það hét „KONKRET". Biððbaðið í Mílanð — Þú vannst með anarkistum i Róm? „Já, og fór einmitt árið '73 aftur til Þýskalands að ná i mann, sem hafði komið sér á fölskum for- sendum inn i ítalskan anarkista- hóp. Hann var i raun þýskur fas- isti. Arið '72 var sprengd sprengja á torginu i Milanó og fórust þar 17 manns. Þetta er eitt frægasta sprengjutilræði fasista. Það átti að koma þessu yfir á anarkista og skella skuldinni á þá, en lögregl- unni á ftaliu fórst þetta fremur illa úr hendi. Þeir handtóku einn anarkista, neyddu hann til þess að játa, þeir pyntuðu hann og dó hann i höndunum á þeim. Þeir taka það þá til bragðs að henda honum út um gluggann og ætla að láta það lita út sem hann hafi framið sjálfsmorð. Það tókst ekki betur til en svo að fyrir utan stóö blaðamaður og sá þegar maður- inn „datt" út um gluggann. Læknisskoðunin sýndi einnig fram á að hann hafði dáið miklu fyrr. Það urðu læti út af þessu og var þvi stofnuð rannsóknarnefnd um máliö. Þessi þýski fasisti vissi allt um hver staðið hefði a& morðunum á torginu og fór ég því til Þýskalands, fann manninn i MOnchen og tókst aö koma hon- um til Italiu, þar sem hann játaði allt fyrir rétti..." verkamennirnír Iðru f verklall — En hvernig fékkstu vinnu hjá italska sjónvarpinu? „Við fórum til litils bæjar I mið Italiu, þar sem allt verkafólkið hafði farið i verkfall og dókum- enteruðum atburðina þar. Upp- hafið að þessu verkfalli var það, að verkamennirnir höfðu sitt eigið kvikmyndahús, þar sem þeir sýndu róttækar myndir. Kvikmyndahúsið var tekið af þeim og þvi lokað. Þessu vildi verkalýðurinn ekki una og fór i verkfall, sem breiddist út um allt þorpið. Við hertókum bióið og var komið á fót hópum, þar sem unnu að málefnum verkafólks, svo sem upplýsingahópur, kvikmynda- hópur, verkalýðsmálahópur o.sv.frv. Þetta varð eins konar kúltúrverkfall, þar sem fólkiö kraföist betri lifsskilyröa á öllum sviöum mannlifsins, já, hreint og beint krafðist breytingar á þjóð- félaginu, sem myndi þjóna betur hagsmunum þeirra. I öllum þess- um látum kom kvikmyndafólk hvaðan æva að og við Manrico leiddumst út I þetta með mönnum eins og Godard og Taviani-bræör- unum. Godard gerði mynd, sem heitir „Barátta verkafólks", sem gerð var i þessu þorpi. Byltingar- foringinn franski „Rauði Danni" var þarna lika og tók þátt i að- gerðunum. Godard var Marx-leninisti og kom fljótlega upp sundrung innan hópsins. Við vorum ekki sam- mála þvi hvernig hann vann úr þeim efniviö sem þarna var og tvistraðist þá hópurinn. Varð það úr að við gerðum aðra kvikmynd sem heitir „Electra". — Valdis ljósmyndar Rósku i grið og erg og skipar henni að hætta að horfa á blaðamanninn og lita upp. Róska segir: „Ég ætti svo sem að kunna að sitja fyrir, ég vann einmitt fyrir mér um tima i Róm sem fyrirsæta á meðan ég var að læra". Róska hlær og Valdis smellir af. Heimíldarmyndir um ísland „Eftir þetta settumst við að i Róm og Manrico fékk stöðu hjá italska sjónvarpinu út á myndina og einnig gerðum við nokkrar myndir um þetta héraö i ttaliu. Við dókumenteruðum héraðið, tókum m.a. fyrir iðnað og skóla- mál. Upp úr þessum þáttum var ákveðið að við myndum gera eitt- hvaö svipað um tsland. Við kom- um hingað og gerðum 7 heim- ildarmyndir um tsland. Hver mynd fjallaði um ákveðið svið þjóðlífsins. Við gerðum mynd um náttúruauðlindir tslands og stór- iðjuna, hvernig Alusuiss hefði hreiörað um sig, og þegar að átti að setja einhvern fegursta stað tslands undir vatn þ.e.a.s. Laxár- dalinn. ViB tókum fyrir sögu og samfélagiB. Allt frá stofnun lýB- veldisins og herstöBina á MiBnes- heiBinni og öll lætin á Austurvelli þegar Nato-samningurinn var undirritaBur. Ennfremur menntamál. ttalir eru frekar aftarlega á merinni hvaB varBar barnaskólakennslu og gátum viB þvi sýnt nýjustu kennsluaBferBir hérna og kynnt Itölskum almenn- ing hvaB og hvernig við kenndum islenskum börnum. Þetta urðu mjög vinsælir þættir á ltaliu og þar hafa lika verið sýndar myndir eftir Vilhjálm og Osvald Knudsen um eldgos og jarðskjálfta á tslandi. ttalia og tsland eru um margt lik lönd i þeim efnum". Hvikmyndin er slerkur miðiii — En lærðir þú ekki kvik- myndagerð? „ííg var allan þennan tima á leiðinni i kvikmyndaskóla en ég var bara alltaf svo upptekin viB að gera kvikmyndir að ég mátti ekki vera að þvi, en ég dreif mig svo árið '75". — En kunnirðu ekki allt, lærB- irðu nokkuö nýtt i skólanum? „Praxisinn kunni ég, en ekki teoriuna. I skólanum lærði ég hana og hvernig mætti nota kvik- mynd sem vopn i pólitiskri baráttu. Kvikmyndaskólinn, sem heitir „Centro sperimentale" er staðsettur við kvikmyndaborgina i Róm, þar sem öll kvikmynda- stúdióin og kvikmyndafram- leiðslan er. Námið fólst einnig i þvi að fara inn i stúdióið og fylgj- ast með frá upphafi hvernig kvik- mynd er gerð. Ég fylgdist með Fellini vinna að gerð einnar kvik- myndar sinnar. Sem leikstjóri þarft þú að vita bókstaflega allan prósessinn i kvikmyndinni. Það er mjög gaman að vinna við ljós- myndir en kvikmyndin er samt miklu sterkari miðill. Hún getur tjáB allt. ÞaB sem mér finnst frá- bærast viB kvikmynd er aB formiB býBur upp á svo mikla hópvinnu og min reynsla er sú aB maBur lærir mest af öðru fólki, af þvi að umgangast fólk og vinna með þvi. ÞaB er einhver besti skóli sem ég veit. Manni hættir nefnilega til aB staBna ef maður er alltaf einn að pukrast i einhverju, sem enginn annar er meö i aö vinna." — Hvað með performanca? „Performancar eru orðnir geldir. Þeir hafa skotið yfir markið. Þeir eiga fyrst og fremst að verBa til þess að aktivisera fólk, fá það til þess að vera með. En núna eru þeir jafn steinrunnir og leikhús. Leikhús er eins og málverk, eitthvaö sem ekki höfð- ar til fólks, hvetur það ekki til neinnav aðgerða. Þaö getur ekki hver sem er sett á laggirnar leik- hús eöa t.d. óperur, til þess þarf peninga." Hapitalislar nræoasi pldann — En hvað með kvikmyndir t.d. Sóley, þarf ekki peninga þar? „Það hefur verið reynt að telja fólki trú um aö ekki sé hægt að gera kvikmynd nema aB eiga kapital. Þetta er „mýta" sem hin ráBandi stétt viBheldur, þvi hún vill auBvitaB ekki aB önnur hug- myndafræBi en hennar komi fram i kvikmyndum. En þetta er blekk- ing sem kapitalistarnir halda dauBahaldi i. SjáBu til, að kvik- myndinni Sóley stendur stór hóp- ur fólks, sem hefur áhuga á að. búa til öðruvisi kvikmynd. Það vill koma ákveðnum hugmyndum á framfæri sem hinni ráðandi stétt er ekki að skapi. Þessi hópur leggur ekki fram peninga heldur krafta sina. Það eina sem kapitalistar eru hræddir við er fjöldinn því i krafti þess að vera nógu margir og keppa að einu markmiBi er hægt að beygja auB- valdiB. Þvi verBur þetta mikill pólitiskur sigur fyrir okkur ef vel tekst til meB myndina og mun áreiBanlega verBa til þess aB þetta fólk setji önnur prójekt i gang." — HvaB áttu viB meB pólitiskur sigur? „Sóley er ekki einhver formúla sem þú veist fyrirfram aB komi til með aB falla bankastjórum I geB og við höfum enga stofnun að baki okkur. Þvi yrði þaö mikill póli- tiskur sigur ef við getum sýnt fram á að mýtan um að aðeins auövaldið geti gert kvikmynd, sé alröng. Við höfum fengið skit á priki úr kvikmyndasjóði á meðan Hrafn Gunnlaugsson fékk i eitt skipti út-. hlutaö tvisvar sinnum meira en við út á mynd sem hann er hættur viö aö gera og varla er til handrit að. Hvernig ætlar kvikmynda- sjóður að fóðra það að Hrafn fái svona mikið fé á meðan mynd eins og Sóley fær nánast ekkert en er rúmlega hálfkláruð?" iicrðinisiar lila lyrir sprauiuna — Hvað um mýtuna Rósku? „íig veit að það ganga alls konar sögur um mig og verst þykir mér ef fólk ætlast til þess að ég lifi upp I þessar sögur. — Nú er t.d. sagt að þú sért mikið I dópinu? Róska verður pirruð á svipinn og segir: „Fólk gerir sér ekki grein fyrir þvi að það að vera herónisti þýðir aB þú getur ekkert annað, ekki unniB heldur lifir þú bara fyrir sprautuna. Fólk heldur að þaB sé einhver flottræfilsháttur aB vera i dópi. Ég hef svo sem prufaB alls konar efni, og ég hef Ifka horft upp á bestu vini mina fara illa út úr þvi og ég myndi aldrei geta gert sjálfri mér þaB, hvað þá aB ætla öBrum svo Ult. Sprautan er einhver stærsti og illkynjaBasti sjúkdómur hins vestræna heims, og það versta við hann er að það er hin ráðandi stétt i samfélaginu sem dælir þessu i fólk. Beint eBa óbeint." Lanyl sumarlrí — Hvenær verBur Sóley sýnd? „ViB vonumst til þess aB þaB verBi I byrjun september og ætl- um við ennfremur að sýna hana erlendis. ttalska sjónvarpsstöðin kemur liklega til með aö kaupa hana og við vonumst til þess að fleiri lönd fylgi á eftir." — Hvað svo Róska? Róska teygir úr sér: „Langt sumarfrí." viðlal: Elfsaðet GuðD|ðrnsdðlllr myndir: valdfs Oskarsdðtlir

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.