Helgarpósturinn - 23.10.1981, Blaðsíða 26

Helgarpósturinn - 23.10.1981, Blaðsíða 26
26 Föstudagur 23. október 1981 tlQlgSrpÓstUnnn STIKLAÐ (JÓLABÓKAFLÓÐINU Don Kíkóti Helgarpósturinn birtir kafla úr þýðingu Guðbergs Bergssonar á Sögunni um don Kíkóta, riddarann með raunasvipinn, eftir Miguel de Cervantes Saavedra, sem væntanleg er frá Almenna bókafélaginu ll.kalfi. Sem f jallar um fyrstu för hugrakka riddarans don Kíkóta aðheiman Nú var undirbúningi lokið og don Kikóti vildi ekki draga lengur aö hrinda hugsjón sinni i framkvæmd, enda kraföist skjótra aðgerða neyö sú, sem hann áleit, að seina- gangursinn hefði valdið heiminum þvi hann hugöist bæta vansæmd, leiðrétta óhæfur, berjast gegn fávisi, draga úr valdaniðslu og létta skuldir. A heitum júllmorgni skrýddist hann herklæöum i laumi fyrir sólarupprás og sagöi engum frá ætlun sinni, steig á bak Rósinant meö hjálmræksnið á höföi, greip skjöld og lensu og rei6 burt um bakhliö húsagarðsins, himinlifandi og glaður yfir hvað honum haföi reynst auðvelt aö hefja góöverkin. En vart var riddarinn riöinn úr hlaöi, þegar hræöilegur grunur greip hann og geröi nýhafiö verk næstum að engu. Hann mundi að hann hafði ekki verið sleginn til riddara, en samkvæmt riddaralögum mátti hann þvi hvorki né gat átt vopnaviðskipti við riddara. Af þessu var höf ðingjanum skylt að bera hvlt vopn og merkislausan skjöld, likt og nýliða, uns hann hafði unnið til annars vegna eigin atgervis. Hik kom á hans mál við þessar hugsanir.en sturlun varð skyn- seminni yfirsterkari, og hann ákvað að skipa fyrsta riddara, sem hann rækist á, að slá sig til riddara að hætti fjöimargra fyrirrennara sinna, sem hann hafði lesið um I bókum og hvöttu hann til dáða. Hvað hvit vopn áhrærði, þa hugðist don Kikóti fægja vopn sin á viðeigandi stað uns þau yrðu hvitari en hreysikattarskinn. Þannig sefaðist hugur nýliðans og hann hélt áfram för, sem hann lét hestinn ráða, enda áleit hann að ævintýrin yrðu best tryggð með þeim hætti. Hinn glæsilegi ævintýramaður reið þess vegna leiðar sinnar, ræddi við sjálfan sig og sagði? Er eitthvert efaraál, þegar saga ein- stæðra afreka minha verður skráð i fram- tiöinni, að vitringurinn, sem það færist i fang, muni rita og færa á svofelldan hátt i stilinn, þegar þar að kemur að ég held i mina fyrstu för fyrirdagmál:„Vart hafði hinn ljósbjarti Apolló breitt gullna lokka sins unaðslega hadds yfir ásjónu hinnar breiöu, viðáttumiklu jarðar, og tæpast höfðu litlir litskrúðugir fuglar með hörpu- streng á tungu fagnað i mildu bliðlátu samræmi komu hinnar rósfingruðu morg- ungyöju, sem reis úr mjúkri rekkju sins afbrýðissama eiginmanns og steig gegum svalir og dyr sjóndeildarhrigs sýslunnar Mancha og birtist dauðlegum mönnum, þegar riddarinn frægi, don Kikóti frá Mancha, reis úr letiham og steig á bak sins fræga fáks, Rósinants, og hélt i frægðarför um fornfrægar sveitir Montiels." Þetta var raunverulega satt, don Kíkóti reið um þessar sveitir. Og hann hélt áfram og sagði „Sæl verður sú unaðs- öld og tið, sem kunngerir orðstir bardaga minna, sem ættu skilið að vera steyptir I bronsmynd, meitlaðir I marmara og málaðir á fjalir til minnis ókomnum öldum. Ó, þú spaki töframaður, hver sem þú verður eða hverjum sem fellur i skaut að skrá þessa óvenjulegu sögu, ég vænti þess að þú gleymir ekki góða Rósinant, minum trúfasta förunauti i hverri athöfn og ferð)" Siðan hélt nýliðinn áfram, eins og hann væri ástfahginn i raun og veru. ,,Ö Dúlsinea prinsessa, frú mins hlekkj- aða hjarta! Þér hafið steypt mér i stórefl- 'is böl, þegar þér útskúfuðuð, ákæröuð og bönnuðuð mér harðlega að koma fram fyrir yðar yndisleik. Verið náðug frú, þvi þrælbundna hjarta sem þolir hörmungar vegna ástar á yður". Við þetta bætti don Kfkóti öðrum fjar- stæðum sem allar voru i ætt við þann lær- dóm sem hann sótti i bækur sinar, og hann likti eíns vel og hann gat eftir málfari þeirra. Vegna ræðuhaldanna reið hann lushægt, en sólin reis hratt á loft og skein svo heitt að hún hefði brætt i honum heilann, ef eitthvað hefði verið eftir I höfðinu. Don Kikóti helt áfram för næstum liðlangan daginn, án þess að neitt frásagnarvert bæri til tiðinda, fannst hon- um það leitt þvi hann vildi hitta skjótt ein- hvern sem hann gæti reynt á ramma krafta i kögglum. Sumir höfundar telja fyrsta ævintýri don Kikóta hafi verið það sem hann lenti i i Lapiþeskarði, aðrir segja það hafi veriðviðureign hans við vindmyllurnar, en það veit ég sannast i þessu máli og fann skráð i annála Manchasýslu, að nýliöinn reið daglangt og um kvöldiö voru bæði hann og bikkjan oröin þreytt og hálfdauö úr hungri. Hann skyggndist I allar áttir og athugaði hvort hann kæmi auga á kastala eða smalakofa, þar sem hægt yrði að gista og bæta sáran sult, sá hann þá krá skammt frá veginum og var engu likara en hann sæi stjörnu, ekki þá sem visar til bæjar, heldu á kast- ala endurlausnarinnar. Hann spretti úr spori og kom að kránni ifjósaskiptunum. Svo vildi til að !. dyrum krárinnar stóöu tveir kvenmennaf þeirri tegund sem kennd er viö lau^Iæti.Konurnar ætluðu til Sevilla með hestasveinum, sem höfðu af hend- ingu tekið sér þarna náttstað. Með þvi að ævintýrariddaranum fannst allt sem hann hugsaði, sá eða Imyndaði sér, vera sam- kvæmt lærdómi bókanna og raunverulegt virtist honum óðar en hann sá krána hún vera kastali með fjórum hornturnum og turnspirum úr skinandi silfri, og ekki vantaði vindubrúna, djiipt kastalasiki eða annað það sem kastala prýðir. Don Kikóti reið að kránni i trú um að hún væri kast- ali, og þegar hann átti skammt ófarið tók hann i taum Rosinant og beið eftr að dvergur gægðist milli vigskarðanna og tilkynnti með lúðraþyt komu göfugs riddara. En þegar hann sá að þetta dróst, og Rósinant vildi ólmur komast á stall, reið hann að kráardyrunum og sá þar hfma gufulegar kvensniftir sem honum þótti likjast undurfögrum meyjum eða tveimur tigulegum hriðfrúm við að viðra sig fyrir framan kastalahlið. Rétt i þessu henti að svinahriðir blés i horn og rak hjörð slna úr sorphaug (sem heitir þvi miður þessu sóðalega nafni), en við þannig merki safnast svinin saman, og samstundis fannst don Kikóta honum veröa að ósk sinni, að dvergur tilkynnti komu hans. Hann hleypti þá á sprett upp að kránni og hriðmeyjunum með kynleg- um gelöibrag. En þegar konurnar sáu stefna á sig vigbúinn mann með lensu og skjöld, reyndu þær að forða sér óttaslegn- ar inn I krána. Don Kfkóta grunaði af hverju ótti og flóttinn stafaði, lyfti hann þá pappahlifinni og sýndi skorpið og ryk- ugt andlit sitt, og mælti með yfirvegaöri rödd og mildum talanda: Don Kikóti f augum franska listamannsins Daumier. Yðar náð, óttist hvorki né flýið, þvi samkvæmt eiðstaf þeirrar riddarareglu sem ég er bundinn, verður valdbeiting bhugsandi einkum við jafn hágöfugar meyjar og þér eruð auðsæilega. Stúlkurnar góndu og reyndu að grilla i andlitið undir hinni skældu hlif. Og þegar þær heyrðu að þær voru kenndar við mey- dóm, sem er svo órafjarri starfsgrein þeirra, þá gátu þær ekki hamið hláturinn, svo don Kfkóta rann i skap og hann sagði: Jafnan fer vel saman prúð framkoma og fegurð kvenna. Þvi er til lýta ef litil- ræði vekur hlátur. En hvorki mæli ég þetta yður eða yðar framkomu til óvirð- ingar. Mér ber aðeins að vera yður undir- gefinn. Konunum var óskiljanlegt málfar riddarans, og slæmt útlit hans jók ein- ungis i þeim hláturinn, en hann reiði riddarans, og þetta hefði endað með ósköpum, ef eigandi krárinnar hefði ekki birst i sömu svifum, en hann var afar frið- samur maður enda feitlaginn. Þegar hann sá þetta afskræmi I mannsmynd, búið jafn sundurgerðarlegum vopnum og skjöldurinn, lensan, beislið og brjósthlifin voru, þá tók hann undir gleði meyjanna. En I raun og veru stóð honum stuggur af hinum margvislega herklæðnaði og ákvað hann þvi að taka sér mild orð i munn, og hann sagði: Herra riddari, yður er góður beini vis, ef yðar náð leitar að greiðastað án gisti- herbergja. Þau höfum við engin I kránni, en annað er veitt i rikum mæli. Þegar don Kikóti heyrði hvaö virkisfor- inginn var litillátur (honum virtist eig- andinn vera foringi, en kráin kastali) þá svaraði hann: Allt er vel þegið, herra kastalaforingi, þvi skjöldur er mitt skart en skæran fró... og svo framvegis. Gestgjafinn hélt að don Klkóti hefði „Erfiðast að finna útgefanda" — segir Guðbergur Bergsson Spænska miðaldaverk- ið don Kikúti eftir Cervantes, sem Helgar- pósturinn birtir hér kafla úr,hefur aldrei fyrr komið út í Islenskri þýðingu, ef frá er skilin þýðing á styttri bandariskri út- gáfu, sem var gerð skömmu eftir seinni heimsstyrjöldina. —Amerikanar eru alltaf að endursegja bók- menntaverk „fyrir fólk- ið". En i fullri lengd er don Kíkóti um þúsund sið- ur og verkinu er skipað á bekk með höfuðritum heimsins eins og Kviðum Hómers og 1001 nótt og hefur verið gefin oftast út af öllum bókum, að undanskilinni Bibliunni, segir þýðandinn, Guð- bergur Bergsson. Don Kíkóti er mikið verk að vöxtum. Bókin er þúsund síður, og það var seinlegt verk og erfitt að þýða hana, ekki sist vegna þess, að fyrstu tvær útgáfurnar, sem stuðst var við, eru á mið- alda spænsku, og engin orðabók fyrirfinnst yfir það mál. —Þetta tók mig átta eða niu ár. En erfiðast var þó að finna útgef- anda. Verkið fékk ekki hljómgrunn þar til Ragn- ar i Smára kom til hjálp- ar eins og venjulega. Kannski er Ragnar don Kíkóti i eðli sinu, hinn sanni islenski don KÍkóti. En Ragnar er orðinn gamall, og þegar búið var að setja helming bókar- innar var ákveðið, að Almenna bókafélagið tæki við utgáfunni. Að mati Guðbergs var það sú lágmenning sem nú er i uppsiglingu á tslandi, sem stuðlaði að þvi, að don Kíkóti er gef- inn út nú. —Hér er rikjandi lág- menning i bókmenntum og leikritum, en þó sér- staklega . stjórnmálum. En við lágmenningu verða andstæð viðbrógð, það verður að gera eitt- hvað fyrir hámenning- una, segir Guðbergur. Don Kíkóti var saminn við upphaf nútimans, i fyrsta stórveldi nútim- Guðbcrgur Bergsson ans. Hlutverk stórvelda hefur alltaf verið að bjarga og hjálpa minnimáttar, og i þvi hlutverki er riddarinn don Kíkóti, sem heldur út i heiminn til að leiðrétta ranglætið — en hann er svo upptekinn af þvi, að hann leiðréttir aldrei neitt. Nú, þegar don Kíkóti er f rá vinnur Guðbergur að yfirlitsverki yfir sam- hengið i suður-amerisk- um bókmenntum fyrir Mál og menningu. Jafn- framt þvi vinnur hann að skáldsögu, sem er væntanleg á næsta ári. —Hún f jallar um ást, en ég efast um að það sé ást; getur alveg eins verið frekja eða þráhyggja, segir Guðbergur Bergs- son um þessa nýju skáld- sðgu sina. kennt hann viö kastala, vegna þess að honum hefði virst hann vera hreinrækt- aður kastiliubúi, þótt ætt hans væri úr Andalúsiu, meira að segja úr vörninni i San-lúcar, og hann væri engu heiðarlegri en Kakús og jafn illvkittinn og herbergis- þjónn eða stúdent. Hann svaraði þvi á þessa leið: Þér gætuð þvi tekið undir orð skáldsins: „Hvila á klöpp ég vildi, hvfla en vaka þó". Stigið af baki ef svo er og verið öruggur um að hér I hreysinu er gild ástæða til þess að festa ekki blund i heilt ár, hvað þá eina nótt. Með þessi orð á vör hélt gestgjafinn i istaöið fyrir don Kikóta, sem klifraði stirðbusalega og með miklu bjástri af baki, svipaður þeim sem hvorki hefur þegiö vott né þurrt i heilan dag. Don Klkóti bað gestgjafann þegar i stað að annast reiðskjótann vel, þvi Rósinant væri heimsins þolnasta dýr. Kráareig- andinn skoðaði fákinn og leist svo á, að hann gæti ekki borið helming þess hróss sem don Kikóti hlóð á hann. Þegar krár- eigandinn hafði komið hestinum I hús, sneri hann aftur inn til að verða við óskum gestsins. Þá voru meyjarnar að fletta hann herklæðum og allt hafði fallið i ljúfa löð á milli þeirra. En þótt þeim hefði tek- ist að færa don Kikóta úr brjóst- og herða- hlifinni, mistókstþeim eða þær höfðu ekki lagni til að ná af honum hjálmbjörginni og hjálmskriflinu, sem hann hafði reyrt á sig með grænum lindum. Lindana hefði þurft að skera, þvi hnútarnir voru óleysanlegir, en don Kikóti fékkst ekki til sliks. Hann sat þess vegna allt kvöldið með hjálm á höfði, og enginn gæti hugsað sér furðu- legri eða kynlegri sjón en þá. Meðan kon- urnar klæddu don Kikóta úr hertygjunum, sagði hann gáskafullur, vegna þess að honum virtust þessi útslitnu og jöskuðu skinn vera forstöðukonur eða kastala- frúr: Fékk i reynd ei riddari rausnarlegri þjóhustu af dömum en don Kikóti, þegar hann úr þorpinu fór: annaðist hann yngismey, einnig fékk hann Rósi hey. Ó, Rósinant! Það er eiginnafn færleiks mins, ágætu frúr. Sjálfur heiti ég don Ki- kóti frá Mancha: og helst hefði ég kosið að halda nafni minu leyndu uns bardagi yðar vegna og i yðar þágu hefði sagt til min. En mér hraut af vör hið forna danskvæði um hann Lensuróta, og kvæðið á sök á þvi að þér þekkið nafn dons Kikóta áður en sæma þykir. Sú stund rennur upp að þér skipið fyrir en ég hlýði, og styrkur minna sterku handa mun ljóstra upp löngun minni til að leggjast I duftið við að stjana undir yður. Stúlkurnar áttu ekki að venjast orðlist af þessu tagi. Þeim varð svarafátt, og spurðu aðeins hvort riddarinn vildi ekki fá eitthvað a B éta. Hvað sem tönn á festir, svaraði don KI- kóti. Mér skilst aB þess gerist nú mikil þörf. AtburBinn bar'upp á föstudag, og þess vegna var ekkert til ætilegt i kránni annað en fáeinir bitar af fisktegund þeirri, sem i Kastiliu er kölluð tros, en i Andalúsiu salt- fiskur, á öðrum stöðum flatfiskur og á enn öðrum blautfiskur. Konurnar spurðu hvort riddarinn vildi ekki bita af blaut- fiski, úr þvi enginn annar væri til. Ýmsir eru fiskarnir, svaraði don Kíkóti, en allir blautir sem bleikjan. Mig gildir einu hvort ég eignast átta rikisdali I stóru eöa smáu, oghent gæti að sama gildi um bitana, og að betra er kjöt af kálfi en kú af kiðlingi en hafur. Komi þeir i hvelli, hvað sem þvi liður. Enginn þolir erfitt og þungt vopnabrak með þjótanda i maga. Lagt var á borð fyrir don Kikóta úti við dyrnar, þar var svalast. Gestgjafinn bar honum bita af illa afvötnuBum og 'enn þá verr soðnum saltfiski, og jafn svart og kámugt rúgbrauð og vopn hans voru. Stór furða var að horfa á don Kikóta borða, hann hafði hjálminn á höfði og hlífina uppi og heppnaðist þvi ekki að koma matnum ofan i sig nema honum væri hjálpað og hann mataður. önnur konan tók verkið að sér. En óhægt var og engin leið að gefa don Kikóta að drekka, ef eigandi krár- innar hefði ekki brotið innan úr bambus- staut og stungið öðrum endanum i munn honum en hellt vini i hinn. Allt þoldi don Kikóti með þolinmæði, svo hann þyrfti ekki að skera á hjálmböndin. Svinageldari einn átti erindi i krána meðan þessu fór fram, og blés hann fjór- um eða fimm sinnum i flautu við komuna. Sannfærðist don Kikóti þá algerlega um að hann væri staddur i frægum kastala og honum þjónaB til borBs meB hljóBfæra- slætti, og trosiB væri bleikja, en rúg- brauðið úr hveiti, dræsurnar dyggustu jómfrúr og kráreigandinn kastalaforingi. Varð hann við þetta harðánægður yfir ákvörðun sinni og ferðinni. En don Kikóta sveiðsártað hann hefði ekki verið sleginn til riddara og fannst hann ekki mega með rétti lenda i ævintýrum fyrr en að vigslu lokinni.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.