Helgarpósturinn - 22.10.1982, Síða 9

• Hel - •' ■
irinrt Föstudagur 22. október 1982
vas“. í þeirri útgáfu sem ég hef
lesið endar þannig dagbók Stend-
hals, og vitum við þess vegna
ekkert um skoðun hans á verkum
Thorvaldsens. Víst hefði verið
fróðlegt að vita álit Stendhals.
Auk þess að vera frábær rit-
höfundur skrifaði hann Sögu
málaralistarinnar á Italíu, sem
hann tileinkaði Napoleon mikla.
Sögu málaralistarinnar á 'Ítalíu
hefur Stendhal með kafla úr
Jómsvíkingasögu, þegar verið
var að höggva jómsvíkinga og sá
sem ganga á undir saxið biður
þess að enginn þræll snerti hár
hans og það blettist ekki blóði.
Með innrásum víkinga flæddi
þessi sjálfsmeðvitund og
fegurðarskyn, narcissismi, yfir
hina steinrunnu aristótelisku
Evrópu miðaldanna í kirkju-
greipununt. Adáun Stendhals er
auðsæ. Slík sjálfsvitund og
fegurðarskynberstekki inn í latn-
eska menningu fyrr en norrænir
straumar og grískir sameinast í
Flórens og ítalir segja í fyrsta
sinn, að sögn Battista Alberti
sem er faðir listfræðinnar: Quello
e bello! (þetta er fagurt!) og þar
með hefst Endurreisnin, og ítal-
skir prinsar ræna þrisvar flæmska
söngvaranum Rólandi Lassus,
því hann hafði svo fagra rödd.
Endurreisnin er þess vegna ekki
bara latnesks eðlis heldur einnig
norræns, og um nýklassíkina
verður að segja það sama.
íslendingar hefðu getað hresst
upp á sýninguna á verkum Thor-
valdsens með fyrirlestrum og
upplestri úr verkurn samtíma fs-
lendinga.
Pað er tími til kominn að ís-
lendingar leyfi ekki skandinövum
að vaða upp fyrir hausinn á sér
með lágkúru sinni, þ.ótt hún sé vel
hönnuð. Við eigum sjálfir nóg af
fólki sem hefði getað gert sýning-
una vel úr garði. Við hefðum að
minnsta kosti varla breitt yfir
hana því bingoggröndal-
andrúmslofti sem sviptir hana
síriu rétta eðli.
„Dingla svona inn og út
úr hausnum á honum"
— segir höfundurinn,
Guömundur
Björgvinsson
myndlistina. Hann stundaði á sín-
um tíma nám í mannfræði og sál-
fræði í Bandaríkjunum, en lagði
jafnhliða stund á listnám.
„Petta tvennt, námið og mynd-
listin, tengist að vissu leyti. í mynd-
listinni fjalla ég um manninn,
mannslíkamann. Pað er ekki mikið
um landslag í myndunum mínum..
Sama er að segja um ritstörfin,
þetta fjallar allt um manninn“,
segir Guðmundur.
„Allt meinhægt“ fjallar um 35
ára gamlan einhleypan
bankastarfsmann. Honum er fylgt
eftir nokkuð nákvæmlega í fjóra
daga úr lífi hans. Við fylgjumst.
með honum í bankann,á diskótekið
og heim til hans og fylgjumst með
því hvað hann er að bralla þar.
„Ég reyni að fara ofan í persónu
bankastarfsmannsins, en undir-
tónninn í sögunni er einangrun og
umkomuleysi mannsins. Það er
kjarninn í þessu, ramminn. En síð-
an fer ég mjög mikið inn í mann-
inn, fjalla jafn mikið um hugsanir
hans og hvað hann er að bralla.
Dingla svona inn og út úr hausnum
á honum“, segir höfundurinn um
söguna og neitar því alls ekki þegar
spurt er í ljósi menntunar hans í
mann- og sálarfræði, hvort ekki sé
um sálfræðilega skáldsögu að
ræða.
„Það er þó best að taka það fram að
sagan er ekki eins þunglamaleg og
ætla mætti af þessum orðum því
það er yfir öllu kaldhæðnisleg
slikja", segir hann.
Guðmundur hefur myndskreytt
bókina sjálfur, „myndirnar og
sagan sameinast í einum punkti,
eru ekki bara skreytingar, heldur
reyni ég að láta þær mynda eina
heild með textanum“, segir Guð-
mundur Björgvinsson.
Það er útgáfufélagið Lífsmark
sem gefur bókina út, en á bakvið
það stendur hópur áhugamanna,
sem m.a. hefur fengist við
„Allt mcinhægt“ er fyrsta skáld-
saga Guðmundar Björgvinssonar
og fjallar um mcinhægt líf
bankastarfsmanns. Líf Guðmund-
ar hefur hinsvegar ekki verið ýkja
meinhægt undanfarin ár. (Mynd:
Jim Smart)
kvikmyndagerð, en hefur ekki
áður gefið út bók.
ÞG.
Carlie Haden Liberation Musis Orchestra - einst-
akt tækifæri i Háskólabíói á sunnudagskvöldið,
enda hefur Jazzvakning aldrci lagt meira undir.
Gamli bopparinn Botschinsky blæs á Sögutón-
leikum Apocalypse. (Mynd: Jim Smart)
■bik, Angóla og Gíneu. Hann var
handtekinn daginn eftir af portú-
gölsku lögreglunni. War Orpyans
eftir Coleman er næst, en þessi
tvö verk voru þau fyrstu er ís-
lenskir útvarpshlustendur heyrðu
með sveitinni. Það var fyrir meira
en áratug í djassþætti Jóns Múla
Árnasonar. Síðan eru verk eftir
Haden (Circus ’68 ’69) og Cörlu
(The Interlude) og að lokum
sameinast lúðrasveitin í We Shall
Overcome.
Þannig lék sveitin 1969 og er
ekki ótrúlegt að svipaður blær
verði yfir efnisskránni núna, en
hún samanstendur af frum-
sömdum ópusum og þjóðlögum
frá E1 Salvador, Nigaragua, Cíle,
Kúpu og Spáni.
Þá er að geta þeirra sem hljóm-
sveitina skipa. Charlie Haden er
hljómsveitarstjóri og leikur á
bassann. Hann hefur lengi verið í
fremstu röð djassbassaleikara og
var kjörinn bassaleikari ársins í
síðustu gagnrýnendakosningum
down beat. Bassaleikur hans er
þungur og kraftmikill í anda
Mingusar, enda hefur hann leikið
hlutverk hans í Mingus Dynasty.
Carla Bley er hljómborðsleikari
og útsetjari sveitarinnar. Hún var
í öðru sæti sem tónskáld og þriðja
sem útsetjari í down beat og einn-
ig á blaði sem organisti. Hún er af
sænskum ættum en fædd í Banda-
ríkjunum og má hiklaust telja
hana í hópi hinna merkari djass-
útsetjara. Það er ævintýri að vera
á tónleikum þar sem Carla Bley
er í fremstu víglínu og engin á-
stæða til að halda annað en svo
verði á sunnudagskvöldið. Don
Cherry trompetleikarinn og
Dewey Readman tenorsaxisti
léku báðir með Ornette Coleman
og eru nú ásamt Haden í
sveitinni: Old And New Dreams,
en hún átti djassskífu ársins í
down beat. Eiginmaður Cörlu, sá
austurríski Mick Mantler, leikur
ásamt Cherry á trompet og tveir
saxafónleikarar eru fyrir utan
Readman: indjáninn Jim Pepper
og Steve Slagle. Pepper hefur
m.a. leikið með harðbopparan-
um Horace Silver en Slagle er úr
bandi Cörlu eins og básúnublás-
arinn Gary Valente og stúlkan
sem blæs í valdhornið, Sharon
Freeman. Túbuleikari bandsins
er Jack Jeffers, sem komið hefur
við í stórsveitum Duke Ellingtons
og Lionels Hamptons. Gítarleik-
arinn er Mick Goodrick sem hef-
ur m.a. leikið með Jack Dejohn-
ette og trommarinn er hinn gam-
alkunni Paul Motian sem þandi
húðirnar í frægasta tríói Bill
heitins Evans, þar sem Scott La-
Farao var á bassann. Síðar lék
hann Motion m.a. með Keith Jar-
rett.
Aldrei hefur Jazzvakningin
lagt jafn mikið undir og nú. Tón-
leikar sem þessir kosta ekki undir
tvöhundruðþúsund krónum, en
því var þessi áhætta tekin að varla
mun þess gefast kostur að hlusta
á þessa sveit aftur. Hljóðritunin
1969 átti að vera eina verkefni
sveitarinnar, en sú ógn er kjarn-
orkan hefur leitt yfir mannkynið
varð til þess að þeir félagar söfn-
uðust saman að nýju. Þeir vildu
leggja sitt lóð á vogarskál hinnar
alþjóðlegu friðarhreyfingar sem
nú fer sem logi um akur.
Tónleikaför þeirra um fimm
Evrópulönd hefst í Reykjavík, en
lýkur í Þýskalandi þar sem þeir
hljóðrita skífu fyrir ECM. Síðan
verður sveitin leyst upp.
Enginn djassunnandi má láta
sér þetta tækifæri úr greipum
ganga. Tónlist sveitarinnar höfð-
ar til þeirra allra. Framsækin en
þó hefðbundin, ný en þó gömul.
Miða má fá í Fálkanum á Lauga-
vegi í dag og á morgun og í Há-
skólabíói á sunnudag.
Hittumst öll í Háskólabíói á
sunnudagskvöld!
9
liíoin
★ ★ ★ ★ framúrskarand!
★ ★ ★ ágæt
★ ★ góð
★ þolanleg
Q léleg
Bíóhöllin
★ ★ ★
Atlantic City. Bandarísk. Árgerð 1981. Leik-
stjóri: Louis Malle. Aðalhlutverk: Burt Lanc-
aster, Susan Sarandon. Michel Piccoli.
Franski leikstjórinn Louis Malle leggur héröðru
sinni til atlögu við amerískan efnivið. Honum
þótti takast vel upp við sottpornó úr hóruhúsa-
kúltúr New Orleans um aldamót í myndinni
Pretty Baby. Og í Atlantic City bregður hann
upp naemiegri skoðun á mannliti í þessari nötur-
legu spilaborg. Burt Lancaster er ekkert minna
en stórbrotinn í hlutverki aldurhnigins smákrim-
ma sem sestur er i helgan stein og dedúar mest
við karlæga kerlingu í næstu íbúð uns hann
verður bergnuminn af ungri þjónustustúlku,
er Susan Sarandon leikur einnig afbragðsvel, í
ibúðinni á móti. Þau kynni leiða þennan
gamla mann úti glæpastartsemi og skilja hann
eftir i lokin sem blöndu af sigurvegara og sigr-
uðum manni, niðurlægðan en þó á undarlegan
hátt með fullri reisn. Þetta er óvenjuleg mynd,
spennandi, manaeskjuleg og býsna ettirminni-
Félagarnir frá Maxbar. Bandarisk. Leik-
stjóri: Richard Donner. Aðalhlutverk: John
Savage, David Morse, Diana Scarwind.
Richard Donner er sá hinn sami og gerði mynd-
irnar Superman og Omen. Þessi myod tjailar
um nánunga sem koma saman á Max bar og
þar er nú ýmislegt brallað.
Porky’s. Bandarísk. Árgerð 1982. Handrit og
leikstjórn: BobClark. Aðalhlutverk Dan Mona-
han, Mark Herrier, Wyatt Knight.
Porky's hefur ekkert nýtt fram að færa. Hún er
stæling á American Graftiti: baldin menntaskóla-
æska, prakkarastrik, kynlifsfitl, smávegis andóf
við fullorðinsheiminn og slatti af gömlum dægur-
lögum. I heild eins og gamall slitinn slagari.
— ÁÞ
O
Hvernig sigra á verðbólguna. (How to beat
the High Cost of Living) Bandarísk. Árgerð
1980. Aðalhlutverk: Susan Saint James,
Jane Curtin, Jessica Lange.
Sérdeilis leiðinleg gamanmynd, sem fjallar um
ugar konur, þreyttar á verðbólgu og blaknkheit-
um, sem ræna verslun. Oltu í þessari mynd er
forklúðrað. Þvi miður, þvi að þessu mætti sjálf-
sagt vel hlægja.
Dauðaskipið. (Deathship). Bandarisk. Aðal-
hlutverk: George Kennedy, Richard Crenna.
Naf nið ætti að segja eitthvaÓ til um efni þessar-
ar hrollvekju.
★ ★★
Fram í sviðsljósið (Being There). Bandarisk,
árgerð 1981. Handrit Jerzy Kosinski, ettir
eiginskáldsögu. Leikendur: Peter Sellers,
Melvyn Douglas, Shirley MacLaine. Leik-
stjóri: Hal Ashby.
Stjörnubíó **
Absence of Malice. Bandarisk. Árgerð 1981.
Handrit: Kurt Luedtke. Leikstjóri: Sidney Poll-
ack. Aðalhlutverk: Paul Newman, Sally Field,
Bob Balaban.
Hér er rannsóknarblaðamennskan sjálf tekin til
rannsóknar og bæna. Handritshöfundurinn,
Luedtke, hefur sjálfur drjúga reynslu af blaða-
mennsku og vinnubrögðum ameriskra stórblaða
og veit því hvað hann syngur i þessari frásögn
sinni af rannsóknarblaðamennskunni. Þetta er
skernmtileg mynd, sem Sidney Pollack rekur
áfram af sinni alkunnu fagmennsku. En hún er
ekki mikið dýpri en obbinn af amerísku sjálfsgagn-
rýnimyndum uppá síðkastið.
Stripes. Bandarísk. Árgerð 1982. Handrit: Har-
old Ramis o.fl. Leikstjóri: Ivan Reitman. Aðal-
hlutverk: Bill Murray, Harold Ramis, Warren
Oates.
Regnboginn o
Fiðrildi (Butlerfly). Bandarísk. Árgerð 1982.
Handrit: Matt Cimber, John Goff. Leikstjóri:
Matt Cimber. Aðalhlutverk: Stacy Keach,
Pia Zadora, Orson Welles, James Fra-
nciscus.
Afspyrnu sloj útgáfa af skáldsögu James M.
Cain um námuvörð einn i auðnum Ameriku
(Sfacy Keach) sem leiðisf út i blóðskömm sem
ekki er svo blóðskömm með dóttur sinni sem
ekki er svo dóttir hans (Pia Zadora). Myndin er
hægfara og stefnulaus, og einna helst er dvalið
við hina „umtöluðu kynbombu" Pia Zadora.
Hún er nú ekki annað en frekar sjúskuð lítil
budda sem hefur doblað millann eiginmann
sinn til að fjármagna þessi leiðindi. Þetta er allt
út í Hróa hött og Marian, eins og Gulli myndi
segja.
-ÁÞ
★ ★
Dauðinn i fenjunum.
★ ★
Þeysandi þrenning. Bandarísk. Árgerð
1979. Aðalhlutverk: Nick Nolte, Don John-
son, Robin Mattson.
Frekar skemmtileg mynd um ungt fólk sem týð-
ur lífinu byrginn útá þjóðvegum Bandaríkjanna.
Madame Emma. Frönsk. Leikstjóri: Francis
Girod. Aðalhlutverk: Romy Schneider, Jean
Louis Trintignant.
Myndin fjallar um athafnakonu i bankakerfinu
um 1930. Hún á við erfiðleika að striða, karia-
veldið i bankakerfinu sem gerir henni lífið leitt.
* **.
Síðsumar (On Golden Pond). Bandarisk
kvikmynd, argerð 1981. Handrit: Ernest
Thompson, eftir eigin leikriti. Leikendur:
Henry Fonda, Katherine Hepburn, Jane
Fonda. Leikstjóri: Mark Rydell.
Allt leggst á eitt með að gera þessa mynd góða.
leikuiinn, handritið, kvikmyndalakan og
leiksljórnin.
Bæjarbíó *
Aðdáandinn (The Fan). Bandarísk. Árgerð
1979. Leikstjóri: Edward Bianchi. Aðalleik-
arar: Laureen Bacall, James Garner.
Það er eitthvað hálf daþurtegt við þessa mynd.
Ryk er pússað af gömlum stjörnum, og þær
iátnar leika fólk sem er 10-15 árum yngra en
þær eru í mynd sem stjómendur hafa aldrei
almennilega gert uþp vio sig hvernig ætti að ,
vera. Hún fer af stað með miklum bréfaskriftum
aðdáandans til stjömunnar og það er ekki fyrr
en undir hlé að áhorfandinn áttar sig á að hann
er staddur á hrollvekju, en ekki ástarmynd. Slik
er spennan. Þegar aðdáandinn ungi fær ekki
rétt viðbrögð við brétum sinum rennur á hann
geðveiki, og um tíma eru allir leikaramir í hættu,
en sérstaklega þó Laureen Bacall, sem þar fyrir
utan á i mikilli innri baráttu vegna söngleiks sem
hún er að æfa, og sýnt er frá langtímum saman,
þannig að undir lokin læðist að manni sá grunur
að myndin sé eftir allt söngleikur.
- GA
Laugarásbíó
. Rannsóknarblaðamaðurinn (Contiental Dl-
vide) Bandarisk. Árgerð 1982. Leikstjóri:
Michael Apted. Aðalhlutverk: John Belushi,
Blair Brown.
Siðasta mynd John heitins Belushi, leikstýrð af
góðum breskum leikstjóra, Michael Apted, sem
m.a. að baki Coalminers Daughter. Þetta er
spennumynd um rannsóknarblaðamann sem
kemst i ónáð hjá stjórnmálamönnum.
★ ★
Mannlegur veikleiki (The Human
Factor) Bresk. Árgerð 1979. Handrit:
Tom Stoppard, eftlr skáldsögu Gra-
ham Greene. Leikstjóri:Ottó Premin-
ger. Aóalhiutverk: Nicol Willlamson,
Richard Attenborough, John Gielg-
ud, Derek Jacobi
Austurbæjarbíó: ***
Blóðhiti (Body Heat) — sjá umsögn í Listapósti.
Nýja bíó:
Lúðrarnir þagna (Taps) Bandarisk. Ár-
gerð 1981. Gerð eftir skáldsögu Devery
Freemans: Father Sky. Handrit: Darryi
Toniscan Leikstjóri: Harold Becker. Að-
alhlutverk: George C. Scott og Timothy
Hutton.
Leggja á gamlan og virðulegan herskóla
niður, en skólastjórinn og nemendurnir eru
nú ekki á þvi. Endar með því að yfirvöld
senda þjóðvarðlið á vettvang. Og þá verður nú
líklega hasar.
Tónabíó 0
Hellisbúinn (The Caveman) Banda-
risk. Árgerð 1980. Handrit: Rudy DeL-
uca og Carl Gottlieb. Aðalhlutverk:
Ringo Starr og Barbara Bach. Leik-
stjóri: Carl Gottiieb.
Hvað er sosum hægt að segja um
mynd eins og þessa? Hún er gerð af
fullkomnu metnaðarleysi í öllum deildum
- leikurinn er afleitur,.tæknibrellur fyrir
neðan meðallag, handrítið gloppótt og
leikstjórinn hefur augljóslega engar á-
hyggjur haft af öllu þessu. Þessi mynd er
eiginlega samansafn af bröndurum um
þróun mannsins (þarna er skýrt hvers-.
vegna hann fór að ganga uppréttur,
hvernig eldurinn fannst, ofl) sem tengdir
eru saman í frásögn af basli Ringós við
að ná fallegri eiginkonu af beljaka nokkr-
um. Sumir brandaranna eru þokkalegir,
en flestir eru þeir samt óttalega lágkúru-
legir; ganga einkum útá prump og piss
og kúk. Á3A
Háskólabíó: ***
Venjulegt fólk (Ordinary People). Bandarisk. Ár-
gerð 1981. Leikstjóri: Robert Redford. Aðalhlut-
verk: Donald Sutherland, Mary Tyler Moore, Ti-
mothy Hutton.
Þessi frumraun Roberts Redfords sem leikstjóra
er ákaflega greindarleg, þó ef til vill vanti dálítinn
safa í þetta hnitmiðaða drama um upplausn amer-
ískrar millistéttaríjölskyldu. Ordinary people er
tyrst og fremst dæmi um mynd þar sem leikarar
blómstra undir nærfærnislegri leikstjórn. Þó
væmnin sé að sönnu stundum skammt undan og
sálfræðingaspekin ameríska of yfirgnætandi er
líka nóg af húmor og innsæi. Þetta er mynd sem
aðstandendur geta í heild verið stoltir al og áhor-
fendur þakklátir fyrir að njóta.
— ÁÞ
Bíóbær
Frankenstein. Bandarisk.
Andy Warhol á sér nokkra aðdáendur hér sem
annarsstaðar og þeir fá hér tækifæri að skoða
eina afurð hans. Þetta ku vera með.alira blóð-
ugustu og svæsnustu myndum, og þeir sem
■ áhuga hafa á sliku fá því einnig sitt. A sjösýning-
um komast tveir inn á einum miða.
Fjalakötturinn
Under Milkwood. Ensk. Árgerð 1972. Leik-
stjóri: Andrew Sinclair. Aðalhlutverk: Rlc-
hard Burton Elizabeth Taylor og Peter O’-
Toole.
Mynd byggð á þekktu leikriti Dylan Thomas um
mannlif í litlu þorpi við strönd Wales.
MÍR-salurinn:
Áhöfnin, árgerð 1980. Leikstjóri: Alexander
Mltta.
Skýringar á ensku með myndingi sem sýnd er
ótextuð. Myndin sem er af mörgum talin fyrsta
sovéska „stórslysamyndin", verður sýnd á sunnu-
dag kl. 16.