Helgarpósturinn - 11.09.1986, Page 9

FRETTASKYRING
eftir Helga Má Arthursson og
Óskar Guðmundsson
KOSNINGABARÁTTAN AÐ HEFJAST —
ÆTLA EKKI í FRAMBOÐ
FYRIR ALÞÝÐUFLOKK
— segir Guðmundur J. Guðmundsson alþingismaður
VILJI FYRIR FRAMBOÐI GUÐMUNDAR J. HJÁ KRÖT-
UM TILBRIGÐI VIÐ VIÐREISNARSTJÓRN í BURÐ-
ARLIÐNUM ASÍ VILL BJÓÐA FRAM í GEGNUM
FLOKKANA OG BÚA TIL „VERKALÝÐSFORYSTU-
FLOKKINN"
Púlitískar jaröhrœringar fylgja kosningum.
Frambjódendur íprófkjörum taka uppá því ad
skrifa í blöd. Menn fara að úttala sig um ólík-
legustu mál. Og rétt á meðan prófkjörsslagur
stenduryfir hafa menn skoðanir. Verða yfirlýs-
ingaglaðir.
KOSNINGABARÁTTAN ER
HAFIN
Fyrsta yfirlýsing kosningabaráttunnar kom
mönnum í opna skjöldu. Það var yfirlýsing
Jóns Baldvins Hannibalssonar, formanns Al-
þýðuflokksins, um að hann myndi bjóða sig
fram í Austurlandskjördæmi, ef heimamenn
fyndu ekki frambjóðanda fyrir 3. október.
Segja má, að með yfirlýsingu sinni hafi Jón
Baldvin þjófstartað kosningabaráttunni.
Leiddi hún til taugatitrings innan Alþýðu-
flokksins og opnaði augu þeirra sem þóttust
sitja öruggir á lista, að uppstokkun er nú
skyndilega eins sjálfsögð og að flokkurinn
býður fram við næstu alþingiskosningar.
Það sem vakir fyrir formanni Alþýðuflokks-
ins og nánustu ráðgjöfum hans er fyrst og
fremst að hefja kosningabaráttuna og vekja at-
hygli á því, að Alþýðuflokkurinn sem hefur
komið vel út úr skoðanakönnunum undanfar-
ið ætlar sér stóran hlut í næstu kosningum —
og inní ríkisstjórn að kosningum loknum.
Sömuleiðis vill Alþýðuflokkurinn með þessu
sýna fram á, að fyrir flokknum fer formaður
sem þorir. Hann leggur jafnvel öruggt þing-
sæti í Reykjavík að veði.
Formaður hefur með þessari yfirlýsingu
opnað möguleika á því að gerðar verði miklar
breytingar á þingflokki þeim, sem sest saman
á Alþingi, undir nafni Alþýðuflokksins. Með
skírskotun til fordæmis formanns þykjast ráð-
gjafar hans og aðrir forystumenn flokksins
geta gert viðlíka kröfur til annarra frambjóð-
enda, „ef nauðsyn krefur".
SIGHVATUR OG KARVEL
MUNU SLÁST
í þessu sambandi hefur verið bent á tvennt.
í fyrsta lagi þykjast menn — í Ijósi fordæmis
formanns — geta gert kröfu til þess að annar
hvor þeirra tveggja, Sighvats Björgvinssonar
eða Karvels Pálmasonar, víki úr sæti fyrir hin-
um og flytji sig um set. Hefur heyrst, að Jón
Baldvin muni hafa fuilan hug á að tryggja Sig-
hvati Björgvinssyni fylgi í Norðurlandi vestra,
en þar eru einnig nefndir til sögunnar Jón
Sæmundur Sigurjónsson og Birgir Dýrfjörð.
Sighvatur Björgvinsson hefur hins vegar
komið sér upp kosningastjórn um alla Vestfirði
og má gera ráð fyrir að prófkjörsbarátta hefjist
þar bráðlega. Og ekki er annað vitað en að
Karvel Pálmason stefni að endurkjöri. Tilraun-
ir forystumanna í Alþýðuflokki til að koma í
veg fyrir slag á milli Sighvats og Karvels með
því að finna þriðja manninn tókust ekki, þegar
þessi mál bar á góma á hringferð Jóns Bald-
vins og Amunda Amundasonar um Vestfirði
síðsumars.
Einu umtalsverðu breytingarnar — fyrir ut-
an hótun flokksformannsins — eru þær, að
Arni Gunnarsson, ritstjóri Alþýðublaðsins og
fyrrum þingmaður fyrir Norðurland eystra
hyggst fara í prófkjörsslaginn í Reykjavík og er
líklegt að hann stefni á þriðja sæti listans, sem
væntanlega verður auglýst baráttusæti. Arni
mun líklega gefa yfirlýsingu um þetta á kjör-
dæmisþingi flokksins á næstu dögum.
GUÐMUNDUR J.: EKKI í
FRAMBOÐ — FYRIR A-LISTANN
Þar sem útilokað er fyrir formann Alþýðu-
flokks að ráða nokkru um framboðsmál í öðr-
um kjördæmum en Reykjavik, Austurlandi og
Norðurlandi vestra nema með því að loka
prófkjörum, þá vakna spurningar um það,
hvers vegna hann hafði í hótunum við Aust-
firðinga — líkt og Þorgeir Hávarsson endur-
borinn, í vitlausu kjördæmi.
Ein skýring er sú, að með því að stökkva
austur á firði vilji formaður víkja úr sæti fyrir
einhverjum, sem hann telur að eigi erindi á Al-
þingi fyrir flokkinn í Reykjavík. Heyrst hefur,
að í verkalýðsarmi Alþýðuflokksins sé ríkjandi
áhugi á því, að fá Guðmund J. Guðmundsson
til leiks fyrir Alþýðuflokkinn. Samkvæmt
heimildum í Alþýðuflokki hefur þessi hug-
mynd verið orðuð við Guðmund J. Guðmunds-
son.
í samtali við Helgarpóstinn þvertók Guð-
mundur J. Guðmundsson fyrir þennan mögu-
leika og sagðist enn ekki hafa gert það upp við
sig, hvort hann færi í framboð í næstu kosning-
um. Hins vegar er ekki útilokað, að Jón Bald-
vin, sem hefur legið gott orð til forystumanna
verkalýðsarms Alþýðubandalagsins síðan í
samningum í vetur, hafi einhvern annan
verkalýðsleiðtoga í sjónmáli til að skipa eitt af
efstu sætunum í Reykjavík. Nöfn Asmundar
Stefánssonar og Þrastar Ólafssonar hafa marg-
oft verið nefnd í þessu sambandi í röðum al-
þýðuflokksmanna, enda þótt ólíklegt sé að
þeir fari fyrirvaralaust í framboð fyrir A-list-
ann.
ASÍ-FRAMBOÐ
Þær raddir hafa oft á tíðum heyrst úr her-
búðum verkalýðsforystunnar, að eðlilegt væri
að til yrði „verkamannaframboð". Með yfirlýs-
ingu sinni er formaður Alþýðuflokksins að
koma í veg fyrir slíkt framboð og samtímis að
opna dyr Alþýðuflokksins í hálfa gátt fyrir
þeim verkalýðsforingjum Alþýðubandalags-
ins, sem annað hvort falla í forvali þess flokks,
eða kysu að ganga til samstarfs við Alþýðu-
flokkinn með öðrum hætti.
Forystumenn Sjálfstæðisflokksins í verka-
lýðshreyfingu ætla ekki að láta sitt eftir liggja.
Björn Þórhallsson hyggur á framboð i Reykja-
vík og samkvæmt heimildum HP er vaxandi
þrýstingur á Magnús L. Sveinsson, forseta bæj-
arstjórnar Reykjavíkur og formann Verzlunar-
mannafélags Reykjavíkur, að gera slíkt hið
sama.
Með því að alþýðubandalagsmenn úr verka-
lýðsforystu færu fram fyrir Alþýðuflokk, eða
Alþýðubandalag, og sjálfstæðismenn veittu
forystumönnum úr verkalýðsarmi þess flokks
brautargengi í lokuðu prófkjöri flokksins, þá
fjölgaði forystumönnum úr ASÍ inná Alþingi í
svipuðum takti og konum fjölgaði á sama
vinnustað í siðustu kosningum. Þá hefðu skap-
ast ný viðhorf. Nýjar forsendur. Og „þjóðar-
sáttina" mætti hefja í æðra veldi með því að
láta hana fara fram á Alþingi, en ekki í Garða-
stræti 41, höfuðstöðvum VSl, Þetta er sú leið
sem Ásmundur Stefánsson, forseti ASÍ, hefur
lýst áhuga á að fara — að komast inná Alþingi
til þess þar að tala máli launamanna og tryggja
sér greiðari aðgang að fjölmiðlum, eins og það
var orðað á sínum tíma.
Gangi þetta eftir er hægt að taka undir með
einum viðmælanda Helgarpóstsins, sem hélt
því fram, að ASI-forystan ætlaði sér „að taka
flokkakerfið aftanfrá með því að planta sér í
framboð hér og þar“. Hugmyndir þessar fara
saman við þær hugmyndir nokkurra forystu-
manna verkalýðshreyfingarinnar, að brýna
nauðsyn beri til að tryggja „áframhaldandi
stöðugleika á vinnumarkaði" með því að
verkalýðsforystan í A-flokkunum myndaði
ríkisstjórn í kompaníi við Sjálfstæðisflokkinn
og stofnaði til nýs afbrigðis af „Viðreisnar-
stjórn" að afloknum kosningum. Fulltrúar VSÍ
í slíkri samsuðu yrðu Þorsteinn Pálsson, sem
veitt var inná þing i siðustu kosningum, og nú
Vilhjálmur Egilsson, hagfræðingur VSI, sem
hefur lýst áhuga á þingmennsku.
Skoðanakannanir hafa bent til þess að und-
anförnu, að Alþýðuflokkur og Sjálfstæðis-
flokkur muni treysta stöðu sína í stjórnmálum
og fyrrnefndi flokkurinn auka fylgi sitt veru-
lega. í ljósi þessara kannana og þeirrar stað-
reyndar, að næstu kosningar muni snúast að
verulegu leyti um efnahags- eða kjaramál —
Þjóðarsátt II — eins og menn kalla það — þá er
klókt hjá formanni Alþýðuflokksins, að hefja
kosningabaráttuna með þeim hætti sem hann
hefur gert. Lotningarfull tilbeiðsla fjölmiðla á
efnahagsniðurstöðum þeim sem skrifaðar eru
uppí Þjóðhagsstofnun bendir til þess, að fjöl-
miðlar séu — þótt fólk sé e.t.v. ekki á sama máli
— opnir fyrir áframhaldandi stefnu í efnahags-
málum. Gagnrýnislaus umfjöllun um góðæri
bendir til þess að á fjölmiðlum ríki almenn
ánægja með „þjóðarsáttina" og þá niðurstöðu
sem hún hefur skilað. Það er kostur fyrir Jón
Baldvin, Þröst Ólafsson og þá aðra sem eru
fylgjandi áframhaldandi stjórnarstefnu undir
merkjum A-flokka og Sjálfstæðisflokks. Flokk-
ar og fjölmiðlar eru sammála.
KOKHREYSTI EÐA KJARKUR
Margir telja að yfirlýsing Jóns Baldvins
Hannibalssonar hafi ekki verið annað en kok-
hreysti manns sem er að reyna að komast í
sviðsljósið eftir að hafa fallið i skugga um hríð.
Telja þeir menn, að Jón Baldvin muni stökkva
aftur yfir til Reykjavíkur — i kjölfar þess að
heimamenn eystra tilkynna um frambjóð-
anda. Sömu menn benda á það máli sínu t:!
stuðnings, að stutt sé á milli forseta bæjarstjórn-
ar á Eskifirði, Hrafnkels A. Jónssonar, og Al-
þýðuflokksins. Hrafnkell vann glæstan kosn-
ingasigur á Eskifirði í bæjarstjórnarkosning-
um í vor.
Þeir sem vilja skýra yfirlýsingu Jóns Bald-
vins með því að hann sé að rýma listann í
Reykjavík fyrir verkalýðsforystuframboð, eða
jafnvel Ellert B. Schram, halda því fram, að Jón
Baldvin geti óhræddur farið fram fyrir austan.
Þar sé Helgi Seljan að hætta þingmennsku fyr-
ir Alþýðubandalagið og á sama tíma sé upp-
sveifla yfir til Alþýðuflokks. Þess utan feli ný
kosningalög i sér, að Alþýðuflokkur sé örugg-
ur með þingmann í öllum kjördæmum. For-
maður ætti því þannig að vera öruggur inn fyr-
ir austan.
Hvað svo sem mönnum finnst um yfirlýs-
ingu formanns Alþýðuflokksins á Austfjörðum
viðurkenna menn, að með henni hefur Jóni
Baldvin tekist að opna sér ýmsar leiðir, sem
allar liggja til sama lands — inni ríkisstjórn þá
sem mynduð verður að loknum vetrar- eða
vorkosningum. Hugsanleg vandamál vegna
uppstillingar á lista hugðist formaður leysa
með tilvísun til þess, að hann væri jafnvel til-
búinn til að fara fram í kjördæmi þar sem
fiokkurinn hefur ekki átt þingmann í áratugi.
Það ofurkapp, sem Alþýðuflokkurinn leggur
á að styðja verkalýðsforystuna og samningana
frá því í vetur staðfestir að miðstýringaröfl í
flokknum hafa náð völdum af þeim sem frjáls-
lyndari eru í Alþýðuflokki. Og flétturnar sem
flokksformaður verður að grípa til innan flokks
— til þess að opna í hálfa gátt fyrir verkalýðs-
leiðtogum — byggjast á því m.a. að prófkjör Al-
þýðuflokksins verði lokuð. Sú mun vera ætlun-
in á Austfjörðum. Flétturnar gera nefnilega
ekki ráð fyrir fólki — fjölmennum opnum próf-
kjörum. Undir þeim kringumstæðum yrðu
óvissuþættirnir yfirgnæfandi og óvíst að
„plottin" gengju upp.
PALISANDERKYNSLÓÐ
HUGSAR í FLOKKUM —
EKKI FÓLKI
Ríkisafskiptamenn innan Sjálfstæðisflokks-
ins renna hýru auga til Alþýðuflokksins sem
hugsanlegs samstarfsaðila í nýrri ríkisstjórn á
þessum forsendum. Og þeir hefðu ekkert á
móti því að hafa Alþýðubandalagið með í slíkri
stjórn. Kjaramál mætti þá leysa á fámennum
fundum forystumanna flokkanna þriggja, t.d.
yfir kaffibolla á Þingvöllum. Og það er alls
ekki óhugsandi, að framboðslistar sjálfstæðis-
manna í Reykjavík muni að einhverju leyti
verða skipaðir með þetta þriggja flokka sam-
starf í huga. Þetta var aðferðin sem beitt var á
sjöunda áratugnum þegar leysa þurfti kjara-
mál og efnahagsmál þjóðarinnar. Líta margir,
í verkalýðsforystu, Álþýðuflokki og Sjálf-
stæðisflokki — og jafnvel Alþýðubandalagi —
á þennan tíma sem gullaldarskeið i íslenskum
stjórnmálum. En þótt miðaldra stjórnmála-
menn af palesanderkynslóð eigi sér þann
draum, að breyta nútíð í fortíð, þá er vafasamt
að þeim takist að raungera þá drauma sína.
Tímarnir hafa breyst.
HELGARPÖSTURINN 9