Morgunblaðið - 27.11.1962, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 27.11.1962, Blaðsíða 17
iPriojuaagur Z7. november 1962 MOnGVTSÉLAÐIb 17 Bjartmar Guðmundsson : Kailö í túnunum f VETURNÓTTAHUGVEKJU er Iformaður Búnaðarfélags íslands, Þorsteinn Sigurðsson, á Vatns- leysu flutti í Ríkisútvarpið, á- oninnti hann bændur vel og rögg samlega uan að viðhafa gætni og langsinni um ásetningu búfjár é þessum haustnóttum. t Þau orð voru vel mælt og skyn samlega, því fjárfækfcun vegna fóðurskorts, þegar svo ber und- ir, er ekki aðeins öryggisráðstöf un, heldur einnig nokkurs kon- ar kynlbótastarfsemi, svipað og kuldinn var „handlæknir Norður landa" að dómi Einars Benedikts somar. Hver sa bóndi, er búa kann, fargar fyrst og fremst því iélegasta úr stofninum þegar Ihann þarf að fækka vegna skorts lá fóðri. Næstliðið sumar varð Iheyf engur mun minni almennt en í meðalsumri og sums staðar mjög lítill. Stafar bað af imiklum óþurrkum um norðaust tirland og austanlands og víða einnig sunnanlands. En þó er enn meira af grasbresti vegna fculda og þó lang mest vegna kalskemmda í túnum frá næst- liðnu vori eða vetri. Svo almennt er heyskaparbresturinn að hvergi er hey aflögu, sem miðlað verði úr einum landshluta í annan, eins og stundum hefur orðið að fejargræði áður. En hvað er þá að segja um Iþessar kalskemmdir, sem Bún- aðarfélagsformaðurinn sagði að fxam hefðu komið um allt land, meira og minna, mest þó á Suð urlandi og Norðurlandi ausban- verðu? Sums staðar í Þingeyjarsýslu og Múlasýslu og e»t.v. víðar eru þær svo stórfelldar að áhyggju- efni er. Eru þess dæmi að töðu fengur varð ekki nema hálfur miðað við meðalár og á stöku stað jafnvel enn minni. Hins vegar voru býli inn á milli og jafnvel hlutar byggðarlaga með óskemmd tún eða lítt skemmd. Bn hverju er um að kenna? Þar um spyrja menn sjálfa sig og aðra! Áður en nútíma ræktun kom til sögunnar bar sjaldan á túnkali: Þó er sumarið á eftir frostavetrinum 1917—1918 undan tekning. Nú undanfarin ár hafa kalskemmdir, eða rot í túnum hvað eftir annað valdið stór- sköðum í ýmsum landshlutum, þó tólfunum hafi fyrst kastað sl. sumar. Sums staðar deyr ný- ræktin við hlið gömlu túnanna, sem standa að mestu ósködduð — og langmest þær nýræktir, er gerðar eru á framræstum mýr- um. Fyrstu 2—3 árin skila þess háttar nýræktir afar miklu grasi. Síðan virðist lítið mega ábjáta, að því er snertir veðurfar, svo grassvörðurinn deyi ekki að meira eða minna leyti. Ekki þó svo að skilja að ónnur túnjörð deyi ekki einnig meira eða minna af kali eða roti. En mýrarland- ið fer fyrst og tíðast. Verst fer að sjálfsögðu sú jörð, sem er Öskjumynd Knudsens á kvöldvöku Ferðafélagsins 'A KVÖLDVÖKU Fexðafélagsins í kvöQd þriðjudagskvöld verður frumsýning á bráðfal- legri Öskjumynd, sem Osvaldur Knudsen tók í fyrra. Öskjugosið í fyrra var á marg •m hátt sérstakt hér á landi. Það gaf mönnum meðal annars fyrsta raunverulega tækifærið til að íylgjast með, hvernig hellu- braun myndast. Eins og kunn- ugt, ar eru hraun hér á íslandi tvenns konar, apalhraun og belluhraun. Helluhraun þessi eru aðeins þekkt hér á andi og é Hawai Fyrstu gosdagana i fyrra rann frá Öskju apalhraun, á sama hátt ag í Heklugosinu, en aftur é móti rann helluhraun, eftir að gosið tók sig upp aftur. Ósvald Knudsen var staddur inni við öskju. þegar gosið tók sig upp á ný, og náði þá þessari mynd, sem nú verður frumsýnd. Sýnir hún ljóslega hvernig helluhraun ið myndast úr mjög heitu og þunnt fljótandi hraunleðju. Mjög hefur verið til myndar- innar vandað, og tí r Sigurður Þórarinsson, jarðfræðingur, ihn á hana skýringar en Magnús Blöndal Jóhannsson hefur sam- ið við myndina elektróniska tón- list, sem fellur einkar vel að myndinni. Auk þessa er þetta mjög merkileg heimildarkvik- mynd, þar eð þetta er eina mynd in, sem sýnir rennsli og myndun helluhrauns hér á Islandi. illa framræst eða marflöt, en þvi er þó ekki til að dreifa alls stað- ar. Um lan^an tíma hafa fræði- menn í jarðrækt og leiðbein- endur bænda haldið því mjög að bændum að mýrarnar væru bezta jörðin til túnræktar, vel fiamræst að sjálfsögðu. Þar væru gnægtir óræktaðra efna sem safnazt hefur í forðabúr ár frá ári og öld frá öld af jurtum þeim, er í mýrunum uxu og féllu aftur til jarðarinnar. Sjálfsagt er þetta rétt svo langt sem það nær. Algengt er nú orðið að bændur hugsa sem svo og segja hver við annan: Sjálfsagt er þetta að kenna tíðarfari, miklu frosti, blotahríð mánuðuim saman yfir grasrótinni eða enn öðrum völd um höfuðskepnanna. En að öllu leyti getur þetta þó naumast verið þeim að kenna. Spyr því maður mann: Er það áburður- inn úr pokunum? Eða er það fræ ið frá útlandinu? Nokkrar athuganir voru gerð- ar á kalskemmdum norðaustan- lands sl. sumar. Fengu bændur helzt þau ráð að bera vel á. Það varð að nokkru gagni en afar dýrt. Að sjálfsögðu var það þýð ingarlaust, þar sem stórir flákar voru steindauðir. En þar sem smá skellur voru og toppar á milli, örvaði mikil áburðargjöf grasvöxt út i eyðurnar. Kalskemdirnar eru rannsókn- arefni. Fjöidi spurninga hefur vaknað upp í sambandi við þá slæmu reynslu sem er að verða of mifcluim hluta af nýræktar- túnum, a.m.k. í sumum lands- hlutum. Þeim verður með engu móti svarað, sumum, nema að undangengnum jarðvegsrannsókn um og tilraunastarfsemi. Vanta ekki efni í jarðvegiíin, fleiri en þau sem verksmiðjuáburðurinn gefur? Eða eru of stórir skammt ar af honum hættulegir? Á þessa leið má spyrja og marga fleiri vegu. En svörin liggja ekki í lausu meðan rannsóknir í þessu efni eru ekki lengra á leið komn ar heldur en enn þá er. Sá mikli grasvöxtur, sem góð nýrækt get ur gefið þarf og mikið til sín. Og sú nýræktartaða sem engan húsdýraáiburð fær, gerist sífellt léttari og léttari og jafnvel svo léleg og snauð af sumum nauð- synlegum efnum að mjólkurkýr og tvílembar aer lifa naumast á henni einvörðungu og alls ekki til að skila fullum afurðum. Marg bendir fremur til að or- saka túnskemmdanna sé fremur að leita í þessari áttinni en hinni þeirri að grasfræið og gróandinn upp af því sé of óþolið til að lifa varanlega við hérlenda stað- hætti, þó sýnilegt sé að vísu að einstaka sáðgrastegundir eru mis munandi þolnar og lífseigar. Kalið í sumar hefur valdið fjölda bænda stórtjóni og orðið áfall fyrir þá glæsilegu fram- vindu í búskapnurn, sem orðið hefur með nýræktinni hin síð- ustu ár. Og orsakir þess meins þurfa að finnast umfraim allt. Án þess verður það ekki læknað eða fyrirbyggð samskonar áföll í framtíðinni. En að því er snertir líðandi stund er þess að geta að nauð- synlegt er að aðstoða marga þá bændur, er verst hafa orðið úti með sem allra hagstæðustum lánum úr bjargráðasjóði. 11. nóv. 1962. Bjartmar Gudmundsson. Keflavík — Nágrenni Getum nú aftur sandblásið gler. Fljót aígreiðsla. Vönduð vinna. Sandblástur & IVIálmhúðun Suðurgötu 26, Keflavík. Sími 1737. Óviðjafnanlegt upþþvottaefni LUXLIQTJID er drjúgt-aóeins fáeinir dropar úr plastflöskunni nægja til aö fullkomna upppvottinn. Fáeinip droparaf LUXLEGI og uppþvotturinn Gr búinn X-LU 2/IC-W4S-M

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.