Morgunblaðið - 27.09.1967, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 27.09.1967, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 27. SEPT. 1967 17 Tónlistarhátíö Norðu rlanda Lokatónleikav á föstudag SÍÐUSTU t'ónleifcar ihátóðarinn- ¦ar, sem haldmir voru í saim- bomuhúsi Háskólans og á maifni Sinfóníuhlgómsveitarinini- ar, varu í reyndinni toaimimer- tónleibair að hálfu. Hljómsveitin í heiM fllutti þar aðeins tvö verk: Muibanza efltir sænsfca tón skáldið Ingvfew Lidholm (f. 11901) og sinifiónía í hr«m þátt- uim eftir Leif I><>rarin*|on. LWIhokn hefiur lengi verið í eiinna mestu áliti sænsbra tón- sbállda af sinni kynslóð, ag ef breysta mná þeiim samamibu'rði, sem hér er unnt að gera, mun hann eiga það álit skSlið. Þetba verk hains er mjög mýtíabulegit að svip, að því er varðar upp- bygginigu, notkun hljóðtfiaera o. BJÉr. En að baki því virðist búa shapandi þróttur, sem gæðir verkið óvenjuliegiU' lifii, lytftiir því yfir vangaveltuir um stíl og tækni og heMur aithygli og á- huga hlustandamis vakandi til hi.ros síðasta. f því brennur ein- bver eldur, sem mun láta fáa alveg ósnortna. Ég veit ekki hvort sami eld- uer er í sinfóníu Leifis Þórarins- sonar, — að iminnste bosti Ibrennur bann ekki jafn stöð- ugt eða með jafn sbærum loga. En einnig þar verður vart ein- hvers innri þrýstingis að bafci hinni margslungmiu tómmynd, og vetour það trú á að talað sé í alvöru, þó að tungufcakið sé ekki auðskilið. Þetta finnst mér koma fram skýrar nú en þegar verkið var firumflutt hér fyirir þremur áiruim eða þar uiiw bil. Atf öðrum vertoum, sem þarna voru flutt, bar langhæst kamm ensinfónía eifitir finnska tón- sbáldið Joonais Kokkonm (£. 1921), og raunar vair hún með- al þess allra geðífelldasta, sem hátíðin haifði að bjóða. Verk- ið er samið fyrir ifáein strenigja hljóðtfaeri, sem leika mjög sólis- tíslkt ,og ákatflega flínlega unn- ið. Þar msetast líka gamlar að- tferðir og nýjar með óvenju smekkleguim hætti, og verður verkið þamniig — í allri hó(f- semd sinni og fiínleifca — stór- uim aðgengilegra venjulegum hlustanda en eHa mundi vera. Tvö einsöngsverk eftir danska höfunda voru einnig á efnisskránni: „Herhsttag", op. 42, eftir Alex Borup-Jörgteinislein (f. 1.924), við Ijóð eftir Rilfce, og „A L'inoonnu" efitir Poul Rovsintg-OIsiein (tf .1922), sung- ið án texta (þó með ýmisum annarlegum hljjóðum). Bæði verkin vopu ljómandi vel sung- in, hiið fyrra af Ruitih Little Magnússoin, hið síðaira af Guð- rúnu Tómasdóttur, en þótt þær legðu 'sig allar fram, gatu þær ekki blásið í þau varanlegum Mtfsanda. Á móti tiltöluJega lýr- Iskri og saimfelldri söngMnu í tfyrra verkinu var sett „undir- spil" fyrÍT nokkur blásturs- hljóðfæri, skrælþurT puntka- hríð eirus og sandstormuir í eyði mörk, og var hvort tveggja jafn erfitt, að gera sér ljóst sam- hengi undirleifcsiite við sinn sungna texta og að trúa þeim orðum höfuindar, að kveifcja þessarar tónsmíðar séu áhrifl af ferð um hin fögru og frjó- sömu héruð við árnar Rín og Mosel. —• Síðastnefnda verkið fór miklu álitleigar af stað, en „rann úit í samdinn" í fyílsta skilningi, í þrállátum og mark- litlum „.glissando"-línum, og varð því óáheyrilegra sem lengra leið. Eftir er þá að minnast á að- eins eitt verfc, sem flutt var k þessum lokatónleikum hátíðar- innar, „Respons I" fyrir tvo slagverksmenn ag seguiband, eftir norska höfundinn Arne Nordheún (f. 1931). Þetta veirk var naast síðast á dagskránni, á undan sinfóníu Leifs Þórar- inssonair, og er ég ekiki viss um nema sinfónían hafi goldið þess, en hér átti samkvæmt efin isskrá að flytja annað veirk eft- ir sama hötfund. Bakgrunnur þessa „tónverks" er filuittur af segulibandi og saman stendur af marigvíslegum amnarlegum hljóðum, svo sem títt er um seguKbandsmú'sík. En í florgrunn inum eru tveir menn, hvor um sig úthúinn með öillum algeng- um o@ nokkrum sjalkigæfuimi sláttairhljóðtfiæírum, og það sem vakti athyglina í upphafi var samleíkur þeirra og mótleikur yfir sviðið. Framan af mábti hafa gaman af þessu sem eins- bonar sýningu á þessiairi teigund hljóðifæra og þeirri tækni, sem iþau brefjast, en hún er e^bki lít il. Þeir sem hér báru hita og þunga dagsins voru ssenski hijóðfæraleLkarinn Björn Lilje- quist, sem áðuir hefur verið nefndur í þessuim hátíðarpistl- um, og JóhaiMves Eggertsson, sem hv&rsdaglega er cellóleik- ari í Sinfóníuhljómsiveitinni. Stóðu þeir sig báðir með aðdá- unarverðri prýði, og er það ebki þeim að kenna þótt „sýn- ingin" reyndi mjög á þolin- mœði áheyirenda, er á leið. Atli Heimir Sveinsson stjórn- aði flutningi þess síðastnefnda verks með skeiðklukku í hendi og fórst það settlega, en filutn- ingi annarra verfca sitýrði Boh- dan Wodiczbo atf hinni mestul röggsemi. (í umsögn um ísl- enzbu tónleikana á miðvilbudag, sesm. birtist í Mbl. á sumnud.ag, féllu niður nöfn stjórnenda, en þeir voru þar hinir sömu og hér: Bohdan Wodiczbo stjórn- aði meginhluta tónleikanna, en Aitli Heimir sínu eigin verki.) Post fesitum Þess'i tónlista'rhátíð Norður- landa, sem nú er iokið, er eitt mesita einstaht átak og einn mesti viðburður í íslenzku tón- listarlífi um árabil. Og ég hedd, að flestir eða allir séu á einu máli um að hún hafi vel tek- izt. Um efnisval má að sjálf- sögðu deila, og verður vikið að því lítið eiittt hér á eftir. Nið urröðun efniss'brárinnar hygg ég að 'hiatfi í höfuðatTÍðum verið vel af hendi leysit, en bagalegt að skipta varð um einstaba verk vegna þess að þau, seim upphaflegia höfðu verið valin, reyndust aflvaxin íslenzkum flytj endum. Þetta sýnir gróft fyrir- hyiggjuaeysi — og er það, — en stafár í rauninni af því, að ailar ráðagerðir um hátfið þessa voru í upphafi svo háltt í skýj- um að engin von var tH að þær gætu rætzt hér á jörðu niðri. Allir sem stóð'u að þessu há- tíðahaldi eiga miiklar þakkir skildar, en þeir eru alltof marg ir til að verða taldir hér. Þó verðuir ebki komizt hjá að nefna Rikisútva.rpið, sem fyrir velvilja útvarpsstjóra og út- varpsráðs tófcst á hendur fram- bvæmd hátíðarinnar og fór hún myndarlega úr hendi. Mun það starf hafa msatt á Þorfceli Sig- urbjönnssyni, sem aufc þess átti drjúgan þátt í sjiáilfu tónleika- haldiniu. Formaður Norræna tónsfcálda ráðsins, sænska tónskáldið Gunnar Buoht, gat þess í ræðu í einni móttökunni í sambandi við hátíðina, að útvarpss'tofnan irnar á Norðurlöndium tækju æ meiri þátt í starfsemi af þessu tagi, og er það sem vera ber, því að þessar stafnanir eru yfirleitt fjársterkar og þurfa auk þess að halda góðri sam- vinnu við tónskáld og tónlistar- menn fremur en nokkur annar þjóðlfiélagsaðili. Er igott til þess að vita, að ráðamenn islenzka útvairpsins sbuili einnig hatfa þekkt sinn vitjunartíma í þessu efni. Fósturbarn útvarpsinis, Sin- fióníuhliómis'veit fslands, átti að sijáilfsögðu meginiþátt í hátíð- inni. Án hennar og þeirrar þjiáiifuinar, sem hljómsveitin í heild og einistakir hljóðfæra- leikarar hennar hafa öðlazt í löngu saimfelldu starfi, hefði há tíðin verið með öllu óhugsandi. Qg um aðalstjórnanda hennar, Bohdan Wodiczbo, held ég að ekki sé ofsaigt, að vandtfundinn mundi vera á allri jarðarkringl unni maður sem hetfur leyst bet ur atf hendi þetta sérstaka verk efini en hann hefiur gert. Hljóm- sveitin er roú í óvenjugóðu ,^ormi" og hefiur aldrei verið betur búin unidir sitt venjulega vetrarstarf.. Þá eru enn ótaidir margir ein leikarar ag nobhrir söngvarar, sem allir lögðu sinn sberf til hátíðaihald'Sins með fyllsta sóma'. Ég hef verið á mikluim •fjölda tónleika U'tanilands, þar sem aðallega eða ein.göngu hef- ur verið filutt hý tónlisit, og stundum sótt há'tffifir af þessul tagi. Ég held að yfirleiibt hatfi tónliis'tarflutninigur á þessari há tíð alveg staðizt samanburð við það sem anmars staðar g'erist, og vonandi verður hátíðin til þesis m.a. að draiga örlítið úr þeirri landlægu vainmetabennd, sem fram kemur í ávarpi Tón- sbáldaféliags íslands (í hátíða- dagskránnii) til hinna erlendu gesta, þar sem íslandi er lýst sem „vanþróuðu landi" í tón- list ag því bætt við af sjald- giæifri smekkvísi, að bannske sé þetta nú „samnorrænt eini- kenni"!!. Sannleiburinn er sá, að suimisstaðar á Norðurlöndum stendur tónlist á gömlum merg, annarsstaðar er hún að vísu yngri, em alls'Staðar á mjög blómlegu þrosbaskeiði, enda njóta norrænir tónlistarmenn og niorræn tonlisit — það bezto atf henni — viðurkenning'ar og virðimgar um allan vestræman heim. Hitt sfcyldi enginn halda', að það sé tfullgilt sýnishorn nor- rœnar 'tónsböpuinar sem hér hef ur heyrzt s'íðuistu daga. Það þarf ekki annað né meira en að líta á fæðingarár tónskáld- anna, sem hér voru fcyinmt, til þess að sjá að svo getur ehki verið. Að undanteknum tveim- ur íslendinguim, sem báðir eru fæddir fiyrir aldamót, ag þrem- ur Dönuim, sem allir eru fæddir á árunum 1908 og 1909, eru tóm- skáldim öll tfaedld 1919 eða síðar og flest 1926 eða síðax. Ég hetf enga yfirlýsingu séð um þettia eða heyrt, en það hTjöta að hafa verið samaintekin ráð að einhverju leyti að helga þessa hátíð aðallega yngri tónsbáld- unum. Við þvi er síður en svo neitt að segja, en þetta þurfa menn að gera sér ljóst til þess að sjá í rétitu samhengi það sem hér var borið fram. Hér mun á hinn bóginn hafla mátt hymnast að nokfcru flest- um meginstefnum hinnar nýj- ustu tónlistar. Þau hynni að haifa ef til vill verið misjafm- iega ánægjuleg, en engu að síð- ur nauðsynleg hverjum þeim sem vill viiba lengra nefi sínu um þessi etfni. Furðumar.gir Reykvíkingar sóttu þessa tón- leika, miðað við það sem anin- arsstiaðar gerist, og ekfci verð- ¦ur annað sagt en að þeim væri vel tekið. Fyrir 5—10 árum mundu margir hatfa undrazt ag fussiað við ýmisu því, sem hér fékk góðar eða sæmilegar und- irtaktir. Sýnir þetba athy.glis- verða hugarfarsbreytingu og lík- lega einnig það, að furðu m.arg- ir eru farnir að læra að hlusta á þess nýju músík með réttu hugarfari, ef svo mætti segja. Hún verður ekki heyrð á saima hátt og tónlist Beethovens, ekki fremur en Baoh verður heyrður að g.agni á sama hátt og Cho- pin. í síðiarmeflnda tilivifcinu er uim við orðin svo vön því .ð stillla heyrnarbækin á rébtan hátt, að við veitum því naum- ast nobbra eftirtekt. En þegar bemur að nýjustu tónlistinni er þetta talsverð áreynste og brefst ætfingar og þolinmæði, og sivo muin þebta allltaf hatfa verið. Ef eibbhviað seibti að segia um heildaráhrif hátíðarinnar, bem- ur fyrst í hugann sá mikli al- vörusivipur, sem mörg« þessi nýju tónverb bera'. Stundum þykist maður heyra, að hér séu ungir „reiðir" menn að verki, en alveg hiúmorl.aius reiði er oft a.st mábtvana og aiumrikunarverð. Stum'dium er eins og maður sjái flyrir sér samvizhusamt skóla- barn, sem situr með skriflbófc- ina sína. með tunguna út á kinm og vandar sig upp á Mf og dauða að fylgja nú forskrift- inini. En enginn gemgur að starfi sínu með dýpri dauðans alvöru en samvizbusamt skóla- barn. Og ég held að sú alvra, sem setur stimpil sinn á mörg nýju tónverfcin, sé einm.ibt sömu ættar. Eftir að hafa hlustað af mifc- illíi samvizkuisemi á alla þá miúsík sem hér mátti heyra á fimm dögum, þóttist ég greina, að hana mætti flokka í þrjá flokka, án tillits til stils eða stefinu. í fyrsta lagi voru fláein verk, S'&m ég held að séu al- gerð gerfimúsík, „plabmúsík" eins og börnin mundu segja. í öðru lagi nokkur verfc — ag þau ivaru flest — sem ég mundi vilja fcalla pappírsmúsík, — músík sem er tæknilega í lagi, en annaðhvort lifinar aldrei eða deyr áður en húin er öliL f þriðja lagi fáein verk, sem hafa lítfsneistainn, músík sem er „litfm uð", en ekki bara sbrifiuð. Kannske eru tahmörfcin milli flofcbamna ekki alltatf glögg, og Guð forði mér frá því að raða í þá. En muindi ekki mega greina svipaða fliokfcaskipam 1 allri tónlist, eMri sem yngri? Jón Þóranimsson. Fukuiokai, Japan, AP. Japön'sk hona, Matsuifco Muna- kata, íæddi á .sunnudag sl. fljór- bura, allt stúlkur. Börnin' og móðirin eru við bezbu heilsu, samkvæmt upplýsingu.m ,lækn.a. Calcutta, AP Lífið í Ganigbok í simárikinu Sibkim gengur nú sinn vana gang að nýju, samkvæmt upp- lýsingum s'tjórn'airinniar þair. Svo 'sem kunnugt er atf tfrétbum háfiust bairdagar á Handamær'um Sikkim og Tíbet, mi'lli Indverja ag Klímverja fyrir tveim viikuim. Listamennirnir vinna að risamálverkinu í Havana. Fréttabréf frá Ferro Núna í vikunni barst Morg- unblaðinu eftirfarandi frétta- bréf frá Ferro: HAVANA, 10. ágúst: — Fyrir rúmum tveimur mánuðum komum við hingað 17 málarar og myndhöggvarar í boði Castros og byltingarstjórnar- innar. Við unnum stór mál- verk, sem ver"ða sett í nútíma safnið hérna (þetta væri góð hugmynd fyrir safnið heima). Meðal málaranna voru Lam. Matta Vasarelly, Messager, Vorn, Alesinsky og fleiri. Um miðjan júlí bættust við yfir 100 rithöfundar, málarar, listgagnrýnendur og safnstjór- ar. Þann 18. júlí gerðum við gríðarstórrt málverk, 10x8 m. Tóku yfir 80 manns þátt í þessu, og var aðalgötunni í efni voru gefin út 10 frímerki með myndum af málverkum. Havana lokað með málverk- inu. Fyrir framan það voru þrjár „stripease" sýningar, m> ÖJjA CORRECÆ 2i Frímerki frá Kúbu teiknað af Ferró. fjórar hljómsveitir og ljóskast arar. Allt þetta stóð yfir frá kl. 7 að kvöldi til kl. 8 að morgni. 26. júlí var opnuð hér grfð- arstór sýning frá París, köll- uð Salon du Mai. í þessu til- Þar á meðal var eitt af mínum málverkum, sem heitir Máls- dómur Oppenheimer. Þetta er í fyrsta sinn, sem frímerki er gefið út eftir yngri málara. Móttókurnar hérna eru ótrú legar. Ekki líður það kvöld að við séum ekki í kvöldverðar- boðum og veizlum. Við höf- um ferðazt um alla eyjuna, hlustað á Castro þrisvar, spjallað við hann eitt kvöld, dregið hákarla og bláfiska og fleira — Beztu kve'ðjur. FERRO. P.s.: — Rétt áður en ég fór f rá París komst á samkomulag um FERRO-nofnið. Verð g nú að sleppa F-inu, svo nú skrifa ég ERRO undir mál- verkin.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.