Morgunblaðið - 19.06.1969, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 19. JÚNÍ 1909
JltttgMitttbðifr
Úitgiefandi H.f. ArvafcuiP, IReyfcjaivSk.
Fnamkvæmdastj órí HaraQidur Sveinsaon.
•Ritstgóraa* Siguröur Bjamason frá Vigur.
Maittih'ias Jdh.anness'en.
Eyjólfur Konráð Jónsson.
Ritstj óm arfulltrúi Þorbjöm Guðimundsaon.
Fréttaistjóri Bjöm Jólhannssom
Auglýsinig'aBitj'óiá Arni Garðar Kristinsson.
Bitstjórn og afgreiðsla Aðalstræti 6. Sími 10-100.
Auglýsingar Aðalstraeti 6. Simi 22-4-80.
Asfcriftargjald fcr. 450.00 á mánuði innanlands.
í lausasíMiU fcr. 10.00 eintafcið.
ALLIR ERU JAFNIR
t þjóðhátíðarræðu sinni 17.
júní gerði Bjami Bene-
diktsson, forsætisráðherra,
m.a. að umtalsefni þá ákvörð-
un að gera fæðingardag Jóns
Sigurðssonar að þjóðhátíðar-
degi og endurreisa lýðveldið
þann dag. Um þetta sagði for-
sætisráðherra m.a.:
„Sú ákvörðun er því athygl
isverðari sem fáar þjóðir eru
eins frábitnar persónudýrkun
eins og við íslendingar. Nú
var það að vísu einn hluti
fórnar Jóns Sigurðssonar fyr-
ir þjóð sína, að hann varð alla
starfsævi sína að búa í fjar-
lægu landi og kom ekki hing-
að nema til þingsetu annað
hvert ár og stundum sjaldn-
ar. Hann var þess vegna ekki
í því nábýli, sem of oft hefur
gert menn glámskyggna á
kosti hvers annars í landi okk
ar.
Af nánum kynnum leiðir á
stundum, að baráttan verður
of illvíg og persónuleg. En
þeim fylgja einnig kostir.
Hinn mikli stjórnmálamaður
Bismarck sagði, að hann hefði
séð þrjá keisara á nærfötun-
um og átti með því við, að
hann hefði kynnzt þeim eins
og þeir voru í raun og veru,
en ekki eins og þeir litu út í
fjarlægð, hjúpaðir hefðar-
klæðum. Á íslandi tjáir eng-
um til lengdar að dyljast fyr-
ir mönnum í skjóli upphefðar
og ytri umbúnaðar. Við al-
menningi blasa allar gerðir og
lífshættir þeirra, sem ein-
hvem frama hljóta. Hið
sanna manngildi verður
trauðla falið, þar sem allir
þekkja alla“.
Ástæða er tiíað undirstrika
þessi orð forsætisráðherra. Á
íslandi eru allir jafnir, einnig
þeir sem komast til einhverra
mannaforráða eða valda.
Þeim tjóir ekki að hefja sig
yfir aðra eða tileinka sér aðra
lífshætti en gengur og gerist.
íslendingar eru frábitnir
þeirri persónudýrkun, sem
einkennir milljónaþjóðfélögin
um of og það er kannski bezti
mælikvarðinn á mannkosti
þeirra, sem til forustu eru
kallaðir, hvort þeir láta það
stíga sér til höfuðs eða skilja,
að þrátt fyrir það eru þeir að-
eins hluti af hinu stéttlausa
íslenzka þjóðfélagi.
ÓBIFANLEG TRÚ
¥ þjóðhátíðarblaði Mbl. birt-
* ist m.a. viðtal við Björn
Ólafsson, fyrrverandi ráð-
herra. Á þessum erfiðleika-
tímum, þegar svo margir
kvarta undan bágum kjömm
er sérstök ástæða til að vekja
athygli á ummælum manns,
sem um áratugaskeið hefur
verið virkur þátttakandi í at-
vinnulífi þjóðarinnar og jafn-
framt setið á Alþingi og gegnt
ráðherrastörfum. í viðtalinu
segir Björn Ólafsson: „Þessi
tuttugu og fimm lýðveldisár
eru upphaf nýrrar sögu og
hafa leyst úr læðingi kraft,
sem þjóðin býr yfir, kraft,
sem ófrelsi og kúgun liðinna
alda hafði ekki megnað að
drepa.
En þrátt fyrir þessa opin-
berun á lífskrafti þjóðarinnar
og hæfni til að lifa í hrjóstr-
ugu landi, kveður nú hvar-
vetna við kreppu-væl og van-
trú á framtíðina, ef eitthvað
ber út af í atvinnurekstrinum
um skeið, og ekki drýpur
smjör af hverju strái.
Sú kynslóð, sem ég telst til,
hefur orðið að mæta mörgum
kreppum um ævina, krepp-
um, sem voru erfiðari og
þyngri en sú, sem nú stendur
yfir. Þá var ekki möglað eins
og nú, heldur reynt að kom-
ast út úr erfiðleikunum með
seiglu og trú á landið. Nú
fóma fávísir höndum og flýja
land, ef eitthvað gefur á bát-
inn. Ég hef óbifanlega trú á
hæfni þjóðarinnar til að sjá
sér farborða, — ekki sízt ef
stjórnmálamennimir tækju
upp þann farsæla sið, að við-
urkenna það, sem andstæðing
arnir gera vel“.
Þessi orð mættu vera mörg-
um íhugunarefni, ekki sízt
ungu kynslóðinni. Hér talar
maður með langa reynslu að
baki, sem hefur séð land sitt
og þjóð brjótast úr fátækt til
bjargálna á örfáum áratugum.
Það er þessi andi, þetta lífs-
viðhorf, þessi kraftur og óbif-
anleg bjartsýni, sem mun
reynast þjóðinni bezt í þeirh
örðugleikum, sem nú er við
að etja.
LANDSSAMTÖK
UM LAND-
GRÆÐSLU
Ákveðið hefur verið að
^ stofna í haust landssam-
tök um landgræðslumál og
verður stofnun þeirra tengd
aldarfjórðungsafmæli lýðveld
isins. Tildrögin að stofnun
þessara samtaka eru þau, að
í vor efndu Hið íslenzka nátt-
úrufræðifélag og Æskulýðs-
samband íslands til ráðstefnu
um gróðureyðingu og land-
græðslu. Sú ráðstefna vakti
almenma athygli og þá
var ákveðið að hefjast handa
^ A
UTAN UR HEIMI , ' - • ' o
TVEIR ráðiheTTair suður-af-
ríislku stjóa-iniariininiar haiía lalgt
tiíl a@ tefcið verði til a/thu'g-
uniair hvcwt Suðuir—Afrffca
skuili viðuirkemnia Rhódesíu
sem sj'álitstætt ríki, eí lanldlið
verður igeirt að lýðveldi. Þótitt
ál'it (þeima itúlfci efcfcd aifistöðiu
stjárruarininair, sem villl bíðfc
og sjá hverju firam vinidur í
deilu Brata og Rhódesíu-
mianina, virðist þeirri sfooSnm
vaxa fyligi mieðal stuðnings-
miannia suiðúr-afirísfcu stjómi-
arinmar, að Suður-Afirílka og
Rhódesía verði að standa
saman
Stjórn John Vonsters reyndi
íenigi vel að stuðla að sættuna
með Bretum og Rhódesíu-
mönnium af ótta við að sitöð-
uigar Mdeilur þeiirra á milli,
reflsiaiðgerðir og áirásdr skæru-
liða inn í Rhódeisíu ag aðnar
aflleiðiinigar idlldeilnianna, gætu
stofnað jiadnvægi í öllum suð-
uirhlua Afirífcu í aivartaga
hælttu.
En niú virðist ástanldlið h'aifa
breytzt, efcki á þann veg að
áhu/gi Suðuir-Afrilkuistjómiar
á lauen Rhódesíudeiluniniar
hafi mininlkað, heldur þamimig
að vegna þess að Iam Smdth
forsætiisnáðheirria er aulgljós-
lega fastákveðinn að haildia.
flast við eimh'liða sjálflstæðlis-
yfirlýsingu sína hvað sem
tautar og rauillar virðist Vor-
eter allis efckert geta giert.
Ahrifum ekki beitt
í orði fcveðnu igetur VorSter
m'eytt stjórn Smiithis til þess
að komaist að samtoomiuíliaigi
við Bre'ta, því að. RhódeSíu-
rnienin eru svo efmalbagslega
háðir Su'ður-Afirifcumönnum
að án aðlstoðar þeirma gætu
'þeir ekfci haldið fram sjállf-
Stæði gínu. En í reynd er litið
sem Vonster getnr gert til
þess að beita Smith þviimguin-
uim, og hamin miei'tar því að
hann beiti þvin.gunum.
Fuindur sá sem Vorster og
Smith átitu með sér í Höflða-
borg fyrr á þessu árii virðiist
h-aifa mairtoað tím'amólt. Vor-
ster spuirði Smith hvaðia horf-
ur væru á samfcomulagi, og
Smith sagði homium að bezta
'ieið Rhodeísumiamma væri a@
hál'da fasít við ein/bldðia sjáiif-
stæðisyfinlýsingunia þar tdi
brezika stjómmm, hvort sem
hún væri í höndium Vertoa-
mianmaiflokkisins eða íhafflds-
fl'ok'ksins, og önnur llönd
Ian Smith
hei'mlsins þreyittust á þrjóztou
þeirra.
Mifciivægt var, að rótt fyrir
fcomu Smiths til Höfðaiborgar
'sökuðiu hæg'ri'sinnar í flofciki
VorsiJer, er ganiga undir nafin-
inu „Die Verkramptes“ og
l'áta mikið að sér toveða, h'anm.
opiniberlega um að vera þess
lallibúiiinin ai ð svíkja Ihivíta
Rhódasíumemn, þar sem bann
teldi þá aiðeims til byrði.
Vorster tók þessa gagnrýni
óstdnin't upp, og hairnn benftá á
með niöktou'nri beizfcju að 18
ára sonuir sinin væri íhópi
suður-afríSkra lögreglumianna,
sem verðu landam.æni Rlhóde-
síu 'gegn áirásum Skærufliiða,
Þess vagna eru aflilar boffla-
legginigar og ráðagerðdr um
„þvinigamdir“ gagnvart Rhóde-
síuimönmum viðfcvæmt máL
Ef eiinihyemn fímia verðia færðar
sönnu/r á að Vorster reyini að
beita Smith þvimguinum verð-
uir úti uim póJitíStoain valda-
feril banis, ef dæma má af
stjómmáilaistairflsemi hægri-
sinna í fllotoki hamis, Þjóðömds-
fliöktonum, um þessar mumdir.
Stj órmmál'alf réttairi barar í
Alþjóðleg kennslutækja-
og kennslubókasýning
Höflðaborg eiru því að toamasf
að þeirri niðuinstöðu, að stjóm
Vorster haifi sætt sig við það
alð Rhódesíudeilam draigist á
llanginn og Suður-Afiritoa draig
ist inn í hama.
BREYTT HLUTVERK
Ef lýst verður yfir stofnum
lýðveldis í Rhódesí'U, verðlur
fljó'iiega fiastar knúið að
Vorster en niofldkru simni áður
að veita stjór-n hivíta minmi-
hiutams laiga'liega viðuitfcemm-
ingu, og hversu rnjög sem
(honium er ainnt uim að varð-
veita „hlluit/leylsi“ Suðnr-Aií-
riku, er senmiiega lítið sem
hanin getiuir gert tiil þess að
stamda gegn þessum kröflum
þegar firam í sækir.
Hlutverfc Suður-Afirítou
Rhódesudeil'uinni er því að
Verður Rhódesía
fylgiríki S-Afríku?
- Tengslin verða sífellt nánari
breýjaist. f stað þess að vera
miligöngumienn og gefia báð-
um aðillum hoill ráð, em Suð-
uir-Afiríkumenn smám samain
að láta teymia sig til sam-
stairfs við Smitlh og þrjózitoa
istuðningsmenn hanis
Fátt eitt hefuir verið saigf í
Suðuir-Afirikiu uim himia nýju
stjórinarstorá í Rhódiesíu. Sitooð
um ráðamiaimma í Höflðaboirg
virðist 'sú, að kjarni málsins
sé hvort Rhódesía getur kom-
izt að saimfcormufliaigi við Breta
eða ekki.
Ef samtoomuliag næst mun
það byggjast á samwinmu
hvítna roanna og svairtma. Ef
samtoomuilag mæst etoki og
Rhódesía verðuir fyflgihmöttur
Suður-Afríl>,', þá mun þjóð-
félagskerfið í Rhódesíu a@ lok
uim byggjaisit á aðlskilnaði kyn-
þáttanna, apartheid.
Séð í þessu l'jósi er stjórn-
ar.sfcrá sú, sem nú heflur verið
sarhþýkltot í Rhódasíu, lítiivæg
bráðabingðaráðstöfiuin og til
þess eims að fleyta Rhódesíu
í mokltour ár.
Öll rétindi áSkilin).
(Observer.
— í Reykjavík í júlíbyrjun
Fyrri hluta júlímánaðar n.k.
verða haldin í Reykjavík tvö
fjölmenn norræn kennaraþing:
þing yrkiskóla, þ.e. iðnskóla og
annarra starfsfræðsluskóla, dag-
ana 3.—6. júlí, og þing verzlun-
arskólakennara, dagana 8.—12.
júlí.
Sérstakar undirbúningsnefnd-
ir hafa með höndum að skipu-
leggja móttöku hinna erlendu
gesta og sjá um þinghaldið. For-
maður undirbúningsnefndar yrki
skólaþingsins er Þór Sandholt,
skólastjóri Iðnskólans í Reykja-
vík, en formaður undirbúnings-
nefndar verzlunarskólakennara-
þingsins er dr. Jón Gíslason,
skólastjóri Verzlunarskóla fs-
lands.
Hin norrænu yrkiskólaþing eru
haldin fimmta hvert ár, en þing
norrænna verzlunarskólakenn-
ara fjórða hvert ár. Af tilvilj-
un verða þessi þing nú haldin
hvert á fætur öðru í Reykjavík
í júlíbyrjun, svo sem áður segir.
Af þessu tilefni komust und-
Framhald á bls. 20
um stofnun landssamtaka.
Sérstök ástæða er til að fagna
þessu framtaki og ebki síður
því að heildarsamtök æskunn
ar eiga aðild að m'álinu. Tví-
mælalaust eru mikil verkefni
fyrir höndum við að græða
landið og það er einkar vel til
fundið að tengja stofnun þess-
ara samtaka þeim merka
áfanga í lýðveldissögu Islend-
inga, sem nú hefur verið náð.