Morgunblaðið - 05.09.1969, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 05.09.1969, Blaðsíða 11
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 5. SEPTEMBER li%'9 11 Noröurleiðin Rifjað upp hvernig hún átti sitt blómaskeið og dauðadœmd, nema fyrir og mikið hlaðnar þotur komu á Islandi HVAK sem maður er stadd- ur á fslandi, heyrist oft á dag flugvéladynur í lofti. Stund- um eru þetta íslenzku flug- vélarnar á innanlandsflug- leiðum. En eins oft eða oftar eru þar á ferð þotur á leið milli heimsálfa, ýmist með viðkomu á Islandi eða ekki. Norðurleiðin, sem liggur um og rétt norðan við fsland, er ein af aðalflugleiðum heims- ins. Fer nú nær fjórðungur af öllu Atlantshafsflugi yfir flugstjórnarsvæði fslands. Þar flugu 23.500 flugvélar 1968, 64% þeirra þotur. En norðurleiðin með við- komu á íslandi hefur senni- lega runnið sitt blómaskeið. í stuttu viðtali í lok þessarar greinar, segir Agnar Kofoed Hansen flugmálastjóri, að norðurleiðin, eins og hún var hugsuð í gamla daga, sé því miður dauðadæmd, vegna þess hve hraðinn er orðinn að þetta varð að veruleika. Er ekki úr vegi, að rifja upp þessa sögu. VILHJÁLMUR STEFÁNSSON FYRSTUR Daradköninuðwrinn Vilhjálmur Stefáirasson var eiran sá allra fynsti til aið benda á, að norö- uirleiðin væri heppilegri en suð- urleiðim til flugs mili Evrópu og Amerifcu. Póir það saman við Skoðairair haras og áróður fyrár að beima abhyglinini raorður, í heim slkautalöndim unaðsleigu. I sjálfs æfisögu Vilhjáims segir hanin frá því, að haran reyndi þegar -árið 1916 að vekja áhuga for- sætisr-áðherra Kamada. Þar seg- ir: „Ég hafði fyröt haft orð á fyr- i-rætlumom mínium við Sir Robert í bréfi, sem ég skrifaði frá Mei- villeeyju 1916. í bréfi þessu, sem fonsætisráðhermainiuim barst ein- hvenn tíma síðla sumars 1917, hafði ég benit á Norðu>r-íslhafið sem miðjarðarhaf þessa hjara venaldar, miðdepil, sem hin höf- in og meginilönd jarðar lægju út frá eins og hjólspelir, en hin voldugu og þéttJbýlu lönd nyrðma tsmpr-aðia beltisdmis mymduðu hjól 180 eol 90 Kort af Norður-Pólnum. mikið atriði og langdrægni verði meiri og meiri. Þróunin gangi í þá átt að losna við viðkomu hér. En leiguflugið og litlu flugvélarnar, sem stöðugt fer fjölgandi, og flug- vélar, sem mikið þarf að troða í og fá mikla nýtingu úr, komi við hjá okkur um langt árabil enn. Ekki var það augljóst mál í upphafi flugsins, að norður- leiðin yrði svo mikið flogin. f fyrstu þótti mörgum það hreinasta fjarstæða að hent- ugasta leiðin yrði um svo norðlægar slóðir. Það tók langan tíma áður en flugið um ísland milli heimsálfa yrði að veruleika. Trans- american og Panamerican flugfélögin hugðust að vísu hefja farþegaflug um ísland eftir 1932. En botninn datt skyndilega úr þeim ráðagerð- um. Það var ekki fyrr en með tilkomu Keflavíkurflugvallar gjörðiraa. Lítið á hnöttinn, sagði ég, og sjáið, hvaða lönd þetta eru. Kaniada og norðuinhluti Bamdaríkjairaraa. f austri miðja vegu milli miðjarðarlínu og heim- skauts, enu Evrópulöndin Bret land, Frakkland, Þýzkalaind, ftal ía, Norðuirlönd, Rússland í Ev- rópu og Tyrkland. Síðan koma Síbería og Indlarad og loks Jap- an og Kína. Röksemdir þær, sem ég lagði fyrir Bordem, voru á þá leið, að á fluigöldinni, sem væri að gamga í garð, muindi flugvélin koma í stað jánnbrautarlesta og gufu- skipa til allra flutrairaga nema þuinigaflutniniga og þeirra, sem hægt raætbu fara. Fólk mundi halda áfnam að ferðast austur og vestur milli staða, sem til- tölulega stutt væri á milli. En ætluðu maran til fjarlægra lamda, og væru þeir að flýta sér, miundu þeir fljúga norðuir og suð ur — beint norður yfir heim- skautið frá Chicago og Winmi- peg til Indlaindis, raorðaus'bur til Indlainids frá Saai Fraincisco og Varacouver, norðvestur til Ind- lands frá New Yor'k og Monibneal. Flug frá Waslhinigton til Peking muindi ekki varða yf- komst á, er nú litlar vélar ir Kyrraihaf eða jafnvel Berings haf, heldur yfir Norðuir-íslhafið. Flugvélar^ sem færu frá Seattle eða Varacouve'r til Síberíu eða Indlands, rraundu fljúga yfir þetta miðjarðarhaf hedmstoauts- inis. Fólk miuirudi bugsa minima um aiuistur og vestuæ og hvo>rt þeir heimslhlutar mundu raokkru sinini mætast. Ferðameinin mumdu hiuigsa æ meina um niorður og suð ur og mögulega merkinigu þeirna — Asíuiþjóðir færu yfir Norður- fsihafið og Kamada á leiðimni til Bandaníkjianina og flugmeuin frá Mexíkó ' og Bandaríkj'Uinium mjuindu fljúga yfir Kanada og Norður íshafið á leið til Asíu. Ég hélt því fnam, að farið mundi verða þveirt yfir þetta miðjarð- arhaf nioirðurskautsinis á öllum tímum áns, farið í lofti yfir fljót- andi ísiran eða í kafbátum um hafið undir homuim. Hraðflutin- imgar fænu flugledðis, hægfaira með kafbátum. Þetta mundi eiga við jiafnt í stiríði og friði. í þess- um viðskiptum, hvort sem þau væru friðsamleg eða hermaðar- leg muindu eyjar á hverju hafi halda því gildi, sem þær hefðu alltaf haft, o-g öðlast nýtt gildi, einikuim sem flughafniir og veður og björgunarstöðvar." Skömmu seirana í bókinini seg- ir Vilhjáimuir: „í fyrstu samræð- um okkar Bordeinis eftir sitríðið, hafði hann gert sér' grein fyrir þessum sjóniarmiðunri og virtist ákafur í að brinda þeim í fnarn- kvæmd." Um 1920, þegar Villhjámur Stefárasson varan að bókinini Heimisveldið stefmir norður, þá birtist grein um þetta eftir hamin í National Geographic Magazine við dálitið einkcininilegar aðstæð ur eimis og hamin sagir: „Sá þátt- ur, „Viðakiipti í lofti yfir heim- skautið" var anraar tveggja kafla — hinm hét „Viðskipti með kafbátum undir heimsikautið" — sem Harcourt fanmisit of fjair- stæðukemindir til að prenta í al- varle'gri bók. Ég taldi hamm á að leyfa mér að reyraa að koma flugkaflanuin á prerat í Nation- al Geographic. Hanm féllst á það, að ef tímaritið prentaði bamn, mætti hanm birtast í bók- irani. Gilbert G'rosvenor leizt vel á kaflanm og sýndi hanm Alex- andar Gnaham Bel, sern faramst hann eininig góðu-r. Hamm birtist í Geographic í ágúst 1922." Svo ekki hafa allir menrn haft mik- iran skilning á þessum framtíð- arsýnum Vilhjálms. TRANSAMERICAN FÆR LENDINGARÉTTINDI TIL 75ÁRA Þessi skrif ViHhjálms um norð urflug vöktu mikla athygli. Og eftiir áð áhugi flugféiagamma tók að beiniasit að norðu.rleiðinmd, vegnia þess að þar voru styttri áfainigar að fljúga, þá kom Vil- hjálmur mjög við sögu. Hamin hafði árum saman umriið að því að safma upplýsinguim um flug i heimisikautahéruðu'rauim og átti mikið bókasafn um heimskauta- löradin. Margir einistaklimgar leit uðu ráða hjá honum ef þeir ætl- uðu að fljúga norður. Því vair Vilhjálmuir ráðiran sem ráðuraaut ur hjá flugfélagimu Tnansameri- iían AirUnes, sem vonaðdst eftir forustu Cramens flugmain'ns til þess að geta komdð á föstium ferð um milli Bandarákjannia og Kaupmaminiahafniair með lemdiragu í Labrador, Vestur- og Auistur- Græinlandi, íslandi, Færeyjuim og Hjaltlairadseyjuim. Cranner kom til íslarads til að kamiraa fkiigleiðinia 6. ágúst 1931. Geklk horauim ágætlega, en fórst svo yfir Norðunsjó, eftir að Lindberghshjónin í Reykjavík. íianin fór héðan. Leitað vasc fyr- irfriam ráða Viihjálms um ferð- iraa, en hamm lagðist á móti heirarai. Aftuir á móti átti hanm þátt í því að Tfiarasameiriean hóf beiraar samméngaumleitaniir við ís lenzku ríkissitjórmiinia um flug- réttindi hér. Og hanin var eimn- ig ráðgjafi Pain Americam, þeg- ar það gekk iran í samniingama við íslendiniga. Vilhjáknur segir í ævisöigu simni að skólabróðlir bams, Guðmiuinduir Grímisson, hafi verið' feniginin til að fara og ssmja við íslemdiniga. Hann var lögfræðinguir, hafðd verið for- se'td hæstaréttar í Nortlh-Dakota Hann hafði verið fulltrúi bamda- rískia þinigsinis á Alþimigisihátíð fslemdiraga og var heiðunsdoktor Hásikóla íslamids. Náðd haran samniinigum við ísilendiniga, sem tryggðu félaginiu. leyfi til lemd- iraga á íslandi til 75 ára. Dags- postem í Oslo flytur frétt af þesisu 10. marz 1932 (þýdd í bók Villhjáms Fimisenis: Hvað lamdinm sagði erlendis). „Samkvæmt símskeyti frá Reykjavík hefuir raeðri deild Al- þimgis saimþykkt að heimila flug félaginu „Tnamisamericain Airlin- es Corporation" að byggja fhjg höfm í Reykjavík ásamt fluigvéla Skýlum, benzímigeymum, bryggj- uim og öllum öðrum tilfærimgum, sem niaiuðsynlegar eru nútíma flugstöð. Er þess og getið í skeyt irau, að tilgaragur félagsins sé sá að koma á reglubumdinum, dag- legum flugsamgöngum milli Ameniku og Evrópu iniraam þriggja ára. Leyfið var sam- þykkt eiraróma í raeðri deild og verður brátt afgreitt sem lög frá þiniginiu. Leyfið gildir til 75 ára og er óheimilt að veita öðrum amerískum félöguim hliðatæð leyfi fynr en eftir 15 ár firá því, er nekstiur hefst. GuðmuiraduT Gríms son dómari frá Norbh-Dakota hefuir samið við Alþinigi fyrir hönd félagsdmis." GuðmunduiT skýrir svo frá, að flogið verði um meginiamd Ameríku, til Kan- ada, yfir Baffinsland, Græm lamid, ísland, Færeyjair, Hjalt- land og um Noreg til Damimerk- ur. í Hjaltlamdseyjuim skilja leið ir segir hamm, og heldur ein vél suður til Eddmiborgar í Skotlandi og þaðan til Lomdom og París- air, en önmiur heldwr beint til Þrámdheims eða Bergem og það- ain suðuir á bóginm til Kaup- m.amiroaihafniar. FliugvélaTm.ar áttu fyrst og fremst að flytja póst og farþega og vom var á hagstæð- um samnáiraguim við pósbmála- stjónn Bandaríkja'nmia og Kam- ada. Fljúga átti daglega í báðar ábtir á þriggja hireyfla fluigvél- Þess er getið í fréttinini, að hinm frœgi íslenzki lamdkömin uður Vilhjálmur Stefá,rasson h-afi u-rðdð fynsbuir til að leiða athygli fonráðamamma TrariSiam'eiricam Airldnieis að kogtunum við norður leiðinia. Dagsposten segir: „Á íslamdi e-r fylgzt með þessuim máluim af hinnd mestu atihygli. Fluigleiðin hlýtur að verða eimikair mdkilvæg fyrir fslamd, siemi þammiig kemst í daglegt samband bæði við Amer íku og miEigiralaind Evrópu. Fé- lagi-ð hefuir fært ríkisistjórin fs- lands sanimanir fyrir því, að það hafi nægilegt fjármagn til' að byggja fluigstöðvar og koma rekstrinum í gang, em það á að vera í síðasta lagd eftir 3 ár. Undir eins og leyfið er feragið formlega, verður hafizt handa um að koma upp flugstöðinni í Reykjavík. Guðmiumdur Gríms- son dóm'ari heldur frá fsilamdi til Kaupm'aniniahafniar bil þess að semja við dörask yfirvöld uim leyfi til að byggja fliuigstöð á Græmilamdi. Þaðan feT hann til Noi-egs til þess að leggja drög að því, að raútíma flugstöð verðá reist aninað hvort við Þránd- heim eða Bs.rgen og kemst þá hvor staðurinin sem er í beint póst- og fairþagasaimband við Ameríku." LINDBERGHSHJÓNIN f REYKJAVÍK Skömmu síðar selur Tnams- ame.ricam fluigfélagirau Pan Am- erioam lendingaréttindin á fs- lamdi. Um ssima leyti ræður Pan Amerioan Vilhjálm Sbefárasson til að taika að sér kömnium á flug- leiðironi og vetu.nroa 1932 og 1933 enu gerðir út tveir leiðamgrar til Grænlamds. 1933 kemuir Lind bengh svo ásaimt konu sirarai til Isands sem ráðunaubu.r Pamam- eriean Airways. í bók sinmi „f lofti" segir Alexamder Jahanm- esson m.a.: „Limdbergh fl'aug tví- vegis yfir Grænlandsjökul og at hugaði flugskilyrðin þar en hann er ráðunautur „Panam- erácam Airways" félagsims og var því koma hans til fslands í sumar mjög þýðingarmikil, þar eð mjög er komið undir áliti hans, hvort flugleiðin um fs- land verður valin. Lindbergh er einn af brautryðjendum mann- kynssögunnar og vafalaust einn af vinsælustu mönnum í heimi, og mátti því telja merkisviðburð í sögu íslands, er Lindbergh kom til ReykjavitouT 15. ágúst og lenti á Viðeyjarsundi kl. hálf- átta um kvöldið. í för með hon- Framhaid á bls. 19

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.