Morgunblaðið - 25.09.1969, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 25.09.1969, Blaðsíða 23
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 25. SEPT. H96® 23 fornu fari. Hafði hann meira að aegja leikið undir söng hennar á konsert fyrir u.þ.b. 40 árum. Kentner heimsótti hana gagngert og eyddii kvöldi hjá henirui, en hún leysti hann út með íslenzk- um minjagripum. Þakkaði hún forsjóninni fyrLr þessa skemmti- legu endurfundi, sem henni fannst eiginlega loka hringnum á lista- og æviferli sínum. Vinir frú Irmu Weile Jónsson þakka góð og skemmtileg kynni. í hugum þeirra vakir minning um merkilega konu, grein af margslungnum menningarmeiði álfunnar, sem skaut rótum hér norður við Dumbshaf en er nú fallin að foldu. Baldur Pálmason. Síðan mér barst til eyrna and- lát frú Irrou Weile Jómsison kem- ur mér hún oft í hug, — þessi síkáta, simávaxna, pasturslitla 'kona, sem ekkert virðiist buga. Aildrei varð henni ráðaifátt í andstreymi og ágjöfuim langrar ævi, og alltaf sá hún hilla undir bjartari daga. Þegar ég kynntist henni fyrst (hét hún ungfrú Inma Weile- Barikany, og var talin eiga ættir að sæfcja til margra þjóðlanda. Þetta var í jólaboði í Kaup- mannaihöfa fyrir hállfuim fjórða áratug. Hún var elzt boðsgesta, og greinilega vön stærri veizlum. Frjálsmannilteig var hún með alda mótagreiðsluna sína, klædd silki og pífuim, sem stalkk í stútf við ti'Ihald'slausan fclæðnað kreppu- áranna. En fyrr en varði snerist allt samfcvæimið uim hana eina, enda ævintýri líkast að sitja í viðurvist konu, sem þelkfcti sönig- hallir Evrópu eins og fingurna á sér, auk þess að vera persónu- legur vinur margra framámanna álifunnar, og gjörþ'ekfeja eigin- konur þeirra og ástimeyjar, ef einlhverjar voru. Það var efckert fcreppuáravíl í lýsinguim þessar- ar heiimtskonu á sairnfcvæim'islrííi stórþjóðanma. Þar valt allt á því að hafa réttu samböndin, og stundurn gátu stundarlkynni breytt heiilli mannsævi í linnu- lausan fögnuð og velgengni í þessuim lífsbaráttulausa töfra- heimi. Á miðnætti dreifðist gestaihóp- urinn út í biliimlkalt myrferið, — og funduim olkkar ungtfrú Bark- any bar elkki saman fyrr en ncfckrum áruim seinna, og þá við Tjörnina í Reyfcjavílk. Hvar ég geng eftir Vonarstræti víkur sér að mér brosandi daima ineð barða stóran hatt, og hefur nú heldur betiur sögu að segja. Hún er ný- komin til þessa kalda lands, sem þegar hefur telkið hug hennar al'lan, f jöllin, jöfelarnir, tæra loft ið og himinbiáminn, allt þetta, sem fraimandi fólki er svo taant að miikla fyrir ofefeur. Annað og meira lá henni þó á hjarta, því að hún var nefnilega trúlofuð íslenaku sfeáldi, Ásmundi Jóns- syni f.rá Skúfsstöðuim. Fyrst lágu fyrir einn eða tveir konsertar, svo kvöldstund í útvarpinu, — og síðan var hennd ekfkert að vanbúnaði að ganga í það heil- aga með unnusta sínuim og slkáldi. Brúðkaupsferð sína fóru þau hjón til Kaupmannalhafnar, og sitóð sú ferð í sjö ár, eða nofefcru framyfir styrja'ldarlokin. Sneru þau þá heim aftur, eftir þreng- ingar langra ára. Hér voru vefl- gengnisár, og stríðið hafði sópað hingað gulli. En margt fátæfct sfcáld fór varhluta af þeim gróða. Eftir nofekra dvöl á lélegu stríðs braggahóteli fengu þessi vega- litlu sikáldalhjón loks iinni í gömlu timburihúsi við Lindargötu, húsi sem var svo illla farið atf óhirðu og elli, að það hélt hvorfci vatni né vindi. Búslóð þeirra var á tvist og bast út um allt, nema það sam var í ferðatösfeuim fraim á stigapalli eða undiir dívan. Annað heiimili eignuðust þau aldrei hér á landi. Ásmundur, sem lengi hafði verið heilsuveiDl, fjaraði út í þessum vindhjalli, — og árin, sem þau bjuggu þar varð frú Inma að vera allt í sienn: fyrir vinna, hjúferumarkona og hús- freyja, og standa þar gestum þeirra hjóna fyrir beina, við erfið ar og ósæmandi aðstæður. Tefej- ur heimilisins voru óvisisar, og oft þröngt í búi, — en alltaif lum aði hún á einhverju úrræði, ein hverjum duleignarsjóði, sem aldrei brázt. í dag var það hring ut, sem einhver furstin>n harði gefið ástlkonu sinni einihvern tíma í fyrndinni, á morgun kirkjugripir af menningarsögu- legum uppruna, hinn daginn te- skeiðar Rússaikeisara, og þannig koll af kolli. Allt, sem hún átti var umliukið frægðarljóim'a lið- ins tíima, og verðgiildið var held ur efcfci ihlutanna sjállfra, heldur fólgið í minningu þeirra. Er frú Inma sá á bak eigin- manni sínuim, eftir lanigvinna vanheilsu og margslungna erfið- leifea, sýndi hún bezt hvern mann hún átti að geyma.. Hún lét jarða hann með viðhötfn till hliðar við föður hans að Hólum í Hjaltadal, og reisti honum þar veglegan bautastein. Minningu manns sínis gerði hún margan scroa, og var óþreytandi að halda meríki hans á lofti. Bfitir andlát Ásimundar átti frú Irma aldrei heimili að heitið gæti. en ferðaðist mikið erlendis, og lagði nolkkra stund á land- kynningu fyrir íislenzka aðila. Síðustu árum ævinnar eyddi hún á heiisuhælum og hótelum, og ornaði sér þar við minningaeld- ana frá árum ættarljómanis og æis'kiublómans í saimkvæimisöld- um hirðfóiks og kjörfursta. En ferðatöisfcurnar isínar hafði hún jatfnan við hendina, og. var ávallt við því búin að leggja upp í langt ferðalag, — ferð, seari nú er hafin. En hver var hún þessi prinsessa seim armæðan bugaði aldrei? Hver veit það? Forilögin mörfcuðu veginn og sendu okkur þetta sólblóm úr átthöguim Kátu ekkjunnar, hing ar norður í næðinginn og kuld- ann, og hér er það fallið í is- lenzka mold. S. B. - EINN MIÐA Framhald af bls. 12. Margir eru hálfhræddir við loftslagið á tunglinu, vegna þess að þar skiptist á ofsahiti og nístandi kuldi. Þetta er nú ekki alveg eins slæmt, því að það er ekkert veður á tungliniu, enginn vindur og ekkert loft sem snertir þig. Auk þess vernd- ar búningurinn þig frá öllu slíku og heldur á þér hæfi- legu hitastigi. Loftið inni á hótelinu er mjög þægilegt. Þetta skánaði mikið eftir að farið var að grafa byggingarnar niður, en auðvitað áttu fyrstu geimfar- arnir okkar í dálitlum erfið- leikum vegna þess að þeir bjuggu ofantungls í leifum gamalla tunglferja, en þegar hægt var að koma kjarna- kljúfunum til tunglsins og setja þar upp orkurver varð þetta allt miklu auðveldara, því að stórvirkar gröfur grófu risagrunna á örskömm- um tíma. Fyrsta neðantungl- stöðin var tekin í notkun 1978. Líklega muntu ekki vera neitt of hrifinn af tunglfæð- unni eða vatninu. Það er enn þá notazt við duftið og þjöpp uðu molana, því að enn er of dýrt að flytja venjulegan mat og lúxuisvörur. Þó er ástand ið hátíð miðað við það sem áður var. Fyrstu menn- irnir komu að vísu með frost- þurrkaðan mat með sér svo og vatn, þannig að þeirra mataræði var allf jölbreytt. Þetta breyttist þó er nýlend an fór að stækka, því að þá varð minna flutningsrými fyr ir matinn og vatnið. Þá byrj- uðu þeir að endurvinna vatn og súrefni úr þvaginu. Þeir náðu fljótt mikilh tækni í sambandi við þetta og nú er ekki annað borið við. Súr- efnið sem þú andar að þér er unnið úr koldíoxíðinu sem þú andar frá þér og þvaginu, sem er 90 prs. vatn, en mest af þvaginu er þó notað til fersk vatnsvinnslu. Þú getur farið í ýmsar skoðunarferðir á fræga staði á tunglinu og líklega viltu fyrst fara á staðinn sem Apollo 11 lenti á og skoða tunglferjuna þar sem hún sbendur og fyrsta fóteporið hans Armstrongs. Því miður er hér aðeins um eftirlíking- ar að ræða, því að nota varð Örninn sem húsakynni fyrir geimfara, sem komu hingað til að byggja fyrstu stöðvarnar. Líklega verður þú hrifnast- ur af því að sitja bara á tunglinu og líta í kringum þig. Fáðu leyfi til að fara í hvarf frá öllum byggingum og slökkva á talstöðinni í fimm mínútur og þá muntu áreiðanlega skilja hvernig Palla litla leið þegar hann var einn í heiminum. Það er enga hreyfingu að sjá né finna og alger þögn ríkir nema þú heyrir eiginn hjart- slátt. Jörðin hangir hreyfing arlaus yfir höfði þér. Þegar þú hefur upplifað slíka al- gera einangrun í smátíma er hætt við að þig grípi allt í einu ósitjórnleg heimferðar- löngun, því að það er voða- lega einmanalegt á tunglinu. Ólafur Jens Pétursson, tœkniskólakennari — Síðari grein: UNGLINGASTIGIÐ — og framtíð þess í skólakerfinu mm SIMI 22-a.BO ENGUM dylst, að langt er lið- ið síðan tímabært var að hefja endurreisn gagnfræðastigsins. Tilraunir hafa verið gerðar í því efni með samræmingu gagn- fræðaprófs í grundvallargrein- um. Þær tilraunir eru þó næsta fálmkenndar og raunor dæmdar til að mistakast ef frestað er að- gerðum á lægri skólastigum, og þá ekki sízt endurskipulagningu unglingastigs. Auk þess hefðiver ið brýnna að huga betur að meg intilgangi miðskólaprófsins, þ.e. landsprófsins. Emnþá er ekki loku fyrir það skotið að hefja þessa endurreisn, ef menn þora að horfast í augu við yfirsjón- ir fyrri ára, kunna að hagnýta sér dýrmæta reynslu, vilja draga réttar ályktanir og starfa sam- kvæmt því. Áður en menn geta yfirleiU ræðzit við uim hiuigsanleigar úrbæt ur í málefnum unglingastigs, verða þeir nauðugir viljugir að viðurkenna þá bláköldu stað- reynd, að kennsla í skólum hér- lendis fer fram sem hópkennsla í fjölmennum bekkjardeildum. Við þá skipan er húsakostur a. m.k. miðaður, og raunar kenn- aramenntun líka. Af þeim sök um er það óhjákvæmilegt að raða nemendum í bekkjardeild- ir eftir námsgetu, svo að hinn mikli fjöldi verði samstæður hóp ur. Margir hafa hrifizt eftir lausleg kynni af tilraunum ann- arra og ríkari þjóða þess eðlis að skipa í bekki eftir stafrófs- röð. Hérlendis endar slíkt oft- ast með þeim ósköpum, að dug- legir nemendur fá ógjarnan verð uig viðfangsefni, hinir slakari láta hugann reika fyrir austan sól og sunnan mána, en ofan á flýtur einn allsherjar miðlungur, og „silfurkerin sökkva í sjó, en soðbollarnir fljóta. Sé þetta haft í huga, mætti bæta vinnubrögð og námsárang- ur að miklum mun á unglinga- stigi. Nauðsynlegt er að tryggja námsaðstöðu hinna seinfærari nemenda, — þ.e. þeirra, sem e.t.v. var ætlað að hefja verk- nám í 1. bekk. Vitað er, að hóp- ur nemenda, sem stenzt barna- próf verður naumast talinn les- andi, hvað þá skrifandi. Eins og nú standa sakir, er þessum nsm- endum gert að glíma við óvið- ráðanleg verkefni í tvo vetur, skríða, þegar bezt lætur á gervi unglingaprófi inn í ólöglegan „almennan" 3. bekk og ljúka „prófi", sem ranglega er nefnt miðskólapróf. Kjarni málsins er sá, að þessu fólki þarf að sinna á þann hátt, að námsefnið sé skipulagt þegar í 1. bekk sem 3ja vetra námsefni, svo að þeim gefist kostur á að ljúka full- R-ilrtu unglingaprófi og geti með sóma setzt í löglegan 3ja bekk miðskóla. Vissulega mætti búast við, að ýmsir þessara nemenda stæðust ekki unglingapróf að heldur, og reynslan ein yrði að skera úr um það, hvort hugsan- legt væri að flytja nemendur milli hinna tveggja hópa, þ.e. þeinra, sem ætlað er 2ja ára unglinganám og hinna, sem ætl- að er 3ja ára nám. Með þessu væri í rauninni ver ið að lengja skólaskyldu tiltek- ins hóps nemenda, en um leið væri hið opinbera að fullnægja lögboðinni fræðsluskyldu, væri að afnema mismunun og misrétti, sem þessi hópur býr við, en gerði þeim kleift að fara yfir a.m.k. mest allt námsefni til ungl ingaprófs á hæfilegum hraða. og væri síðast en ekki sízt að búa þá betur undir lífsbaráttuna. Þetta er því ekki aðeins mann- úðarmál, heldur beinlínis mann- réttindaimál; um er að ræða þá spurningu, hvort tilteknir ein- staklingar standi jafnfætis öðr- um frammi fyrir landslögum. Þv' má heldur ekki gleyma. að breyt ingin hefði einnig ótvírætt gildi fyrir duglegri nemendur, þar eð með þessu móti væri unnt að hefja unglingaprófið til vegs og virðingar, eins og því var ætl- að að njóta. Það fengi raun- verulegt forsagnargildi um hæfni nemenda til að setjast í 3. bekk miðskóla og hinn ólöglegi „al- menni" 3. bekkuir hyrfi úr sög- unni. Unglingaprófið ætti helzt ekki að vera landspróf í neinni grei'n, heldur aðeins samræmt próf innan hvers skóla og í mesta lagi staðlað próf. Láta mun nærri, að 2—£ eða 40 prs. hvers árgangs þyrftu á 3ja vetra unglinganámi að halda miðað við getu þess fjölda í 1. og 2. bekk nú. Til eru þeir, sem telja þennan nemendafjölda mun meiri, eða allt að 70 prs. Saimikvæimt því væri skynsamlegt að gera 3ja vetra nám til ungl- ingaprófs að meginreglu, þótt hinir duglegustu fengju eftir sem áður að þreyta það eftir tvo vetur. Hvað sem slíkum ágizk- unum líður, mundi þetta breyt- ast til batnaðar, ef kennsluhætt ir, próffcröfur og einkunnagjöf á barnafræðslustigi yrði með öðr um hætti en nú gerist og geng- ur, og skal nú lauslega að því vikið. Það virðist vera ófrávíkjanleg meginregla á barnaskólum að láta einn og sama manninn kenna helzt allar bóklegar greinar í einni og sömiu bekkjardeild. Of- urkapp er lagt á að ala upp og þjálfa miðlungskennara í öllum bóknámjsigreinum. Hefur það einkum bitnað á jafnmikilvægri grein og átthagafræði í yngri deild og meira og minna á flest- um greinum í eldri deild. Þessi skipan mála verður að breytast, og hún getur breytzt. í yngri deild yrði að fara hægt af stað rneð sérgreinakennslu, sérstak- lega vegna hinna seinfærustu nemenda, er kysu reyndar helzt að njóta handleiðslu föður eða móður jafnt í skóla sem á heim- ili. Þó ætti að leggja áherzlu á, að þegar í 7 ára bekk störf- uðu tveir bóknámskennarar, karl og kona, með hverri bekkj- ardeild. Smám saman mætti fjölga kennurum eftir því sem ofar drægi, svo að álhiuigi þeirra, kunnátta og starfshæfni fengi að njóta sín til fulls. f borgarsam- félagi nútímans má skólinn ekki vanrækja það hlutverk sitt að láta nemendur kynnast fólki, körlum og konum með ólík lífsviðhorf og starfsaðferðir. Það er og vægast sagt vafasamt, að sömu kennararnir séu lengur en þrjá vetur með sama árgangi. Ef .gæsamömimiureglan" félli úr gildi Framhald á bls. 25

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.