Morgunblaðið - 18.08.1971, Qupperneq 13

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 18. ÁGÚST 1971
13
pömrukökurnar í Dillonsih'úsi
hið bezta.
1 elztu jarðabófe frá 1686 seg
ir að j'örðin sé Jaklegt meðal-
býl'i 5 kongungseign ag bendir
það til þess að jörðin hafi ver
ið klaustíurjörð og þá eflaust í
eigu Viðeyjarklausturs. Bkki
er ljóst hvenær jörðin hefur
gengið undir klaustrið en af áð
urnefndum upplýsingum má
gera ráð fyrir að það hafi ver-
ið fyrir 1464. Hinn 21. marz
1838 gengur jörðin úr konunigs
eign og er söluverð hennar þá
270 ríkisdalir. Hörður Ágústs-
son segir í söguyfirldti Árbæj-
ar að eklki hafi homum tekizt að
hafa upp á kaupandanum, en
1881 eru eigendur jarðarinnar
Benedikt Sveinsson sýslumað-
ur og Sæmundiur Sæmundsson,
bóndi á Elliðavatni. Hann seg-
ir ennfremur að margt bendi til
þess að Árbær hafi verið í eigu
Elliðavatnsbænda fram að ár-
inu 1906, en þá keypti Reykja-
viikurbær jörðina vegna vatns-
veituframkvæmda í Elliðaán
um. Ábúendatal nær frá 1681
og er þá tvíbýli þar al'lt fram
til ársins 1785 — þá er hálf
jörðin í eyði fram til 1807. Þá
verðu-r aftur tvibýli á jörðinni
til 1817 og aftur frá 1824 til
1826. Eftir það virðist einn
bóndi búa þar til 1837. Það ár
eru tveir búendur.
• SMIÐSHÚS
Snemma vaknaði huigmynd
um að igera Árbæ að húsasiafni,
þar sem koma mætti fyrir göml
um merkum húsum úr Reykja
vífe til varðveiziu. Með þvi
mætti með árunum mynd-a eins
konar spegilmynd gömlu
Reykjavífeur. Árið 1960 var
fyrsta húsið flutt að Árbæ —
Hestasteinn Porsteins Tómas-
sonar, sem áður var í Lækjar-
götu, er nú framan við smiðj-
una í Árbæ.
Arbær og Silfrastaðakirkja. —
hið svokallaða Smiðshús eða
Hansenshús eins og það hét i
upphafi. Húsið hefur og geng-
ið undir fleiri nöfnuim, m.a.
Teitshús og Lundlborgshús. Það
var reist árið 1820 og stóð á
bak við Dómfeirkjuna í Reykja
vík og er sagt gott dæmi um
hús velstæðs iðnaðarmanns á
öldinni sem leið. Það ber merki
þeirrar húsagerðar, 'sem algeng
ust var í Reykjavík á 19. öld,
einlyft timburhús með háu risi.
Það er múrað upp í binding
eins O'g kallað er, þ.e. múr
steini var hlaðið inn í grindina
til þess að gera það hlýrra.
Með nafnkunnu'gum mönnum
sem bjuggu í húsiniu má nefna
Sigurð Guðmundsson, málara,
sem bjó þar á árunum 1862 til
1864. Einnig bjó þar Jón Árna
son, þjóðsagnaritari um skeið.
Árið 1820 búa í húsinu Sámon
Hansen kaupmaður og kona
hans Christine Stephensen
ásamt 5 börnum og vinnuthjú-
um.
• DILLONSHÚS
EFSTIBÆR OG HÁBÆR
Árið 1961 er Dillonsihús flutt
að Árbæ og gert að veitinga-
húsi staðarins. Það var reist ár
ið 1835 nyrzt við Suðurgötu
vestan megin. Nafn dregur hús
ið af írskum aðalsmanni Arthur
E. D. Dill'on, sem lét byggja
það og gaf síðan unnustu sinni
Siri Otitesen. Dönsk yfirvöld
neituðu þeim um giftingarleyfi
og hvarf Dillon aif landi brott.
Siri Ottesen lét þó ekki bug-
ast og gerði húsið að dans- og
sfeemmtistað meðan hún litfði.
Jónats skáld Halligrimsson bjó I
húsinu veturinn 1841 til ‘42.
Dillonshús ber sama svipmót
og Smiðshús, en er þó ekki
múrað upp i binding. Er það
að aufei ögn stærra. Húsin eru
klædd reisif jöl.
Efstibær i Þingiholtjum
(Friðrikshús), stóð við Spítala
stíg 4. Hann var fluttur að Ár-
bæ árið 1966. Hann var byggð-
ur sem torfbær árið 1836, en
síðan endurbyggður af Eirífei
Magnússyni árið 1883. Eiríkur
lét bæinn halda sínu lagi, þann
ig að gluggar eru á göflum.
Húsið er portbyggt, sem kall-
að var, þ.e. hliðarveggir náðu
um það bil 60 cm upp fiyrir loft
’gólf. Var þetta gert til þess
að nýta betur rýmið. Húsið er
klætt láréttum, plægðum borð-
um, kölluð vatnsklæðning.
Fyrstur bjó í Efstabæ Friðrik
Gunnlaugsson, snikkari, sem
dó 1852.
Hábær var reistur árið 1867
og var fluttur að Árbæ sama
ár og Efsti'bær eða 1966. Bær-
inn er gott d-æmi um íveruhús
alþýðumanna á síðari hluta 19.
aldar og fyrri hluta 20. aldar
í Reykjavíik Hliðarveggir eru
hlaðnir úr grjóti með kalkbind
ingu en húsið er að öðru leyti
timibur'hús með timburklæðn
ingu á göflum, en þak er jám-
Ljósmyndir tók Kr. Ben.
Endurbót fer nú fram á Þing holtsstræti 9. Smiðir gera við
og framan við húsið liggja ný ir gluggar, sem koma í stað fú-
inna.
Hér sjást nokkur húsanna í Arbæjarsafni. Til vinstri er gamalt fjárhús, þá Dillonshús og
yfir þvi trónar Efstibær, þá er Hábær og loks Smiðshús.
varið. 1 raun er hús af þessari
gerð afkvæmi sunnlenzfcu bað-
stofunnar á bæj'armölinni. Um
Hábæ segir í plöggum Árbæj-
arsaifns:
„Að honum lágu traðir og
var hann bakhús að húsi við
Klapparstíg, þar sem nú er
verzlunin Fáfinir en sem Jóel
skipstjóri Jónsson byggði
1912—14.
Hábær stóð til hliðar við hús
Þorbjargar Sveinsdóttur ljós-
móður að Skólavörðustig 11 a
(nú Skv.st. 15), sem hún og
systurdóttir hennar, Ólafía Jó
hannsdóttir, létu reisa árið
1899. Við dauða Þorbjargar erf
ir Ólafía húsið. Hún var kunn
fyrir trúboð og lífenarstarfsemii
í Noregi. Er Benedikt Sveins-
son kvænisí Guðrúnu Péturs-
dóttur frá Engey árið 1904,
kaupa þau húsið af Ólafíu
ásamt stóru túni við Skóla-
vörðustíginn.
1 Hábæ búa árið 1910 Þórð-
ur Þórðarson (bróðir Halldúrs
bókbindara), f. 4.3. 1847, d.
24.2., 1911, og kona hans, Raign
heiður Þorleifsdóttir, f. 23.6.,
1850, d. 2.10., 1932.
Eftir lát Þórðar býr með
Ragnlheiði Óiöf Halldórsdóttir,
f. 13.8., 1830, d. 13.2., 1929.
Ragnheiður hafði kartöflu-
og rófnagarð (aðallega kart-
ööu ) og lá hann upp að lóð
Benedifets og Guðrúnar, en
þau höfðu mikla garðiækt
á lóð sinni, sem var 6—8 sinn-
um stærri en lóð Ragnheiðar.
Ragnheiður hafði þá atvinnu á
haustin að svíða svið og komu
margir sviðum til hennar, því
að hún þótti svíða vel. Hafði
hún hlóðir og fýsibelg og sveið
sviðin á teini og með töngum
(lappirnar).
Guðbjörg Jóelsdóttir, Þor-
leifssonar, náskyld' Ragniheiði,
gerir Hábæ í stand eftir dauða
Ragnheiðar.
I Hábæ hefur aldrei neinn
beyfeir átt heima og þess vegna
alrangt að kalla húsið beyfeis-
hús, en svo var það kallað I
dagblöðum í Reykjavík fyrir
nofekrum árum.
Pétur Hafliðason, f. 29.8.,
1857, d. 14.12., 1957,mun kring
um 1930, kominn á áttræðisald-
ur, hafa fengið leyfi til að
bvggja smáskúr á lóðinni, þar
sem hann vann að beykisstörf
um í igripum í nokkur ár, en
hann átiti aldrei heima í Hábæ.l
Framhald á bls. 20